Bio là cách gọi tắt của biography (tiểu sử), dùng để chỉ vài dòng tự giới thiệu nằm ngay dưới tên và ảnh đại diện trên Instagram, TikTok, Facebook. Ai đó bảo “link ở bio” tức là đường dẫn được đặt trong ô giới thiệu ấy. Ngoài mạng xã hội, chữ bio còn gặp trong nhãn hàng “bio” (hữu cơ) và trong BIOS của máy tính, nên ai hỏi “bio là gì” hay “bios là gì” thì cần nhìn ngữ cảnh trước đã.
| Nghĩa thường gặp | Phần giới thiệu ngắn về bản thân trên trang cá nhân mạng xã hội |
| Gốc từ | Rút gọn từ tiếng Anh biography; tiền tố bio- bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp bios (sự sống) |
| Loại từ | Danh từ: “sửa bio”, “đọc bio”, “link in bio” |
| Nghĩa khác | Bio = hữu cơ, sinh học (trên nhãn sản phẩm); BIOS = phần mềm khởi động của máy tính |
Bio rút gọn từ chữ nào?
Trong tiếng Anh, biography là một cuốn sách hay một bài viết kể lại cuộc đời của ai đó. Người ta cắt cụt nó thành bio cho gọn, giống cách “photograph” thành “photo”. Wiktionary ghi nhận bio vừa là dạng rút gọn của biography, vừa có nghĩa riêng trên mạng xã hội: mục hồ sơ ngắn mà người dùng tự viết về mình.
Đến khi về Việt Nam, chữ này gần như chỉ còn nghĩa thứ hai. Một học sinh nói “để tớ đổi bio” thì chẳng ai nghĩ tới chuyện viết tiểu sử dài mấy trang. Bio ở đây là một hai dòng: tên gọi thân mật, sở thích, một câu châm ngôn, vài biểu tượng cảm xúc, có khi chỉ là một dấu chấm.
Instagram cho khoảng 150 ký tự, TikTok còn chật hơn, Facebook gọi ô này là “Tiểu sử”. Vì ngắn như vậy nên bio giống tấm danh thiếp hơn là bản lý lịch.
“Link in bio” và “no bio yet” nói gì với người xem?
Instagram không cho gắn đường dẫn bấm được trong từng bài đăng thường, nên người bán hàng, ca sĩ hay tài khoản tin tức hay chèn câu link in bio (link ở bio) vào cuối caption. Ý họ là: muốn mua, muốn nghe, muốn đọc thì vào trang cá nhân, bấm đường dẫn nằm trong phần giới thiệu.
Còn no bio yet nghĩa là “chưa có tiểu sử”. Đó là dòng chữ mặc định hiện lên khi chủ tài khoản chưa viết gì vào ô giới thiệu, thường gặp trên TikTok. Thấy dòng này thì đừng vội nghĩ người kia bí ẩn; nhiều khả năng họ mới lập nick hoặc lười điền.
Đặt chữ bio vào câu cho tự nhiên
Mỗi câu dưới đây đặt chữ bio trong một hoàn cảnh khác:
- Bình luận dưới video bán sách: “Shop ơi, sách này mua ở đâu?” – “Dạ, link ở bio ạ.”
- Nhắn tin với bạn cùng lớp: “Bio của cậu là câu thơ của ai thế, đọc thấy hay ghê.”
- Caption ảnh tốt nghiệp: “Đổi bio thành tân sinh viên rồi, chính thức tạm biệt áo trắng.”
- Trong nhóm làm truyện tranh: “Ai vẽ bìa thì để tên vào bio trang nhóm nhé, cho người ta biết mà theo dõi.”
- Nói về một tài khoản lạ: “Nick này no bio yet, không ảnh đại diện, tự nhiên kết bạn, cẩn thận đấy.”
Khi viết văn bản trang trọng, thay bio bằng phần giới thiệu bản thân, thông tin cá nhân hoặc tiểu sử tùy độ dài.
Viết bio thế nào để gọn và không lộ thông tin riêng?
Bio là thứ người lạ đọc đầu tiên, kể cả người bạn chưa bao giờ gặp. Với học sinh, có mấy điều nên giữ:
- Không ghi tên trường, lớp, địa chỉ nhà, số điện thoại. Chỉ cần vài chi tiết ấy là người xấu đoán được bạn ở đâu, mấy giờ tan học.
- Không để năm sinh đầy đủ kèm họ tên thật nếu tài khoản để công khai.
- Chọn một câu nói về sở thích hoặc điều bạn tin, ví dụ một câu thơ yêu thích, tên ban nhạc, môn thể thao.
- Muốn bạn bè liên lạc thì bảo họ nhắn riêng thay vì treo số điện thoại; chuyện nhắn vào hộp thư riêng cho kín đáo an toàn hơn nhiều.
Cũng nên cẩn thận với những bài đăng có gắn vị trí. Một bio kín đáo mà ảnh nào cũng kèm địa điểm thì coi như vẫn lộ, chuyện này có nói kỹ trong bài về thói quen gắn địa điểm khi đăng ảnh.
Bio và ảnh đại diện PFP là hai thứ người ta nhìn đầu tiên khi ghé trang cá nhân, nên chọn ảnh cũng cần cân nhắc như viết chữ.
Bio trên nhãn hàng và BIOS trong máy tính
Chữ bio còn hai nghĩa không dính gì tới mạng xã hội.
| Gặp ở đâu | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nhãn thực phẩm, mỹ phẩm | Hữu cơ, sinh học; ở châu Âu “bio” thường dùng như “organic” | Sữa bio, rau bio |
| Đầu một từ khoa học (tiền tố bio-) | Liên quan đến sự sống, sinh vật | biology (sinh học), biodegradable (phân hủy sinh học) |
| Máy tính (viết hoa: BIOS) | Basic Input/Output System, hệ thống vào/ra cơ bản | Vào BIOS để chỉnh thứ tự khởi động |
Từ điển Oxford Learner’s giải thích tiền tố bio- là “liên quan đến sự sống” và cho biết nó đi từ tiếng Hy Lạp bios. Còn BIOS là phần mềm nằm sẵn trên bo mạch chủ, chạy đầu tiên khi bấm nút nguồn: kiểm tra phần cứng rồi gọi hệ điều hành lên. Máy đời mới đã chuyển sang chuẩn UEFI, nhưng nhiều người vẫn quen gọi chung là BIOS. Nhãn “bio” trên hàng hóa cũng không tự động đồng nghĩa với hàng sạch; muốn chắc phải xem chứng nhận in kèm trên bao bì.
Mấy câu hỏi quanh chữ bio
Bios là gì, có phải số nhiều của bio không?
Có hai trường hợp. Viết thường “bios” là số nhiều của bio, như “đọc bios của các thành viên nhóm”. Viết hoa BIOS thì là phần mềm khởi động trong máy tính, viết tắt của Basic Input/Output System, chẳng liên quan gì tới phần giới thiệu bản thân.
No bio yet là gì?
Là “chưa có tiểu sử”, dòng chữ hiện lên khi chủ tài khoản để trống ô giới thiệu. Nó không phải trend hay câu đùa, chỉ là trạng thái mặc định của trang cá nhân.
Bio trên Facebook nằm ở đâu?
Facebook gọi bio là “Tiểu sử”, nằm ngay dưới ảnh đại diện trên trang cá nhân. Bạn sửa nó trong phần chỉnh sửa trang cá nhân; tên mục có thể khác chút tùy phiên bản ứng dụng.
Có nên để bio trống không?
Hoàn toàn được. Bio trống không làm tài khoản kém đi, nhất là với nick chỉ dùng để nói chuyện với bạn bè. Một bio trống còn an toàn hơn một bio kể quá nhiều. Muốn tìm thêm mấy chữ mạng tương tự, có thể xem những chữ mạng tuổi học trò dùng khi lướt Instagram.