Thuận buồm xuôi gió là thành ngữ ví công việc, chuyến đi diễn ra trôi chảy, trót lọt, không gặp trắc trở gì. Câu này hay xuất hiện nhất trong lời chúc: chúc người sắp đi xa thượng lộ bình an, chúc người mới mở hàng làm ăn suôn sẻ. Hiểu theo nghĩa đen, đó là con thuyền căng buồm đúng chiều gió nên cứ thế mà đi.
| Nghĩa | Mọi việc trôi chảy, thuận lợi, không gặp trở ngại |
| Loại | Thành ngữ thuần Việt, bốn chữ, cấu trúc đối (thuận buồm / xuôi gió) |
| Đồng nghĩa | Xuôi chèo mát mái, thông đồng bén giọt, suôn sẻ |
| Hay dùng | Lời chúc lên đường, chúc khai trương, chúc bước vào việc mới |
Thuận buồm xuôi gió từ con thuyền nào?
Thành ngữ này sinh ra từ đời sống sông nước. Thuyền buồm xưa không có máy, đi nhanh hay chậm, đến nơi hay phải neo lại đều trông vào gió. Gió thổi đúng chiều, buồm căng hết cỡ, người lái chỉ việc giữ lái. Gió ngược thì phải hạ buồm, chèo chống vất vả, có khi nằm chờ mấy ngày.
Hai vế của câu ghép đúng hai điều người đi thuyền mong nhất: thuận buồm, tức cánh buồm hứng gió đúng hướng; xuôi gió, tức gió đẩy về phía mình định đến. Hai vế lặp ý nhau để nhấn mạnh, kiểu cấu trúc đối rất quen trong thành ngữ dân gian, giống mưa thuận gió hòa, xuôi chèo mát mái.
Người Trung Quốc có câu gần nghĩa là 一帆風順, đọc Hán Việt nhất phàm phong thuận, nghĩa là “một cánh buồm, gió thuận”. Hai câu cùng chung hình ảnh, nhưng câu tiếng Việt là cách nói của người Việt, không phải dịch từ chữ Hán.
Nghĩa bóng: mọi việc đều trôi chảy
Từ con thuyền, nghĩa câu nới rộng ra mọi việc trong đời. Nói một việc “thuận buồm xuôi gió” là nói nó tiến triển êm, không vấp, không phải xoay xở. Có hai cách dùng khác nhau khá rõ:
- Để chúc: hướng về tương lai, mong cho người khác gặp may. “Chúc em vào đại học thuận buồm xuôi gió.”
- Để kể, nhận xét: nhìn lại một việc đã qua. “Dự án đầu năm thuận buồm xuôi gió, đến quý ba mới bắt đầu gặp khó.”
Cách thứ hai đôi khi dùng ở thể phủ định để nói điều ngược lại: “Con đường đi học của anh ấy chẳng thuận buồm xuôi gió chút nào.” Câu nói vậy còn gợi được cả hình ảnh con thuyền phải đi ngược gió.
Câu chúc lên đường, chúc làm ăn
Vì gắn với chuyện đi lại, thành ngữ này hợp nhất với lời tiễn người đi xa. Vài câu mẫu, mỗi câu một dịp:
- Tiễn bạn đi du học: “Đi đường thuận buồm xuôi gió, sang đó nhớ gọi về cho cả nhà yên tâm.”
- Chúc khai trương: “Chúc cửa hàng mới buôn bán thuận buồm xuôi gió, khách vào nườm nượp.”
- Thiệp chúc Tết cho đồng nghiệp: “Năm mới công việc thuận buồm xuôi gió, sức khỏe dồi dào.”
- Nhắn cho người sắp đi thi: “Mai thi cứ bình tĩnh, mong mọi thứ thuận buồm xuôi gió.”
Với người sắp lên máy bay, câu này đi rất hợp với những lời chúc chuyến bay bình an. Còn người chuẩn bị bắt đầu một việc mới, lo vì những bước đầu khó khăn, có thể nghe thêm câu vạn sự khởi đầu nan của người xưa: đầu khó, nhưng vượt qua rồi thì mọi chuyện mới xuôi.
Gần nghĩa và trái nghĩa
| Nhóm | Cách nói | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đồng nghĩa | Xuôi chèo mát mái | Cũng lấy hình ảnh đi thuyền, nhấn vào sự nhẹ nhàng |
| Đồng nghĩa | Thông đồng bén giọt | Ít dùng hơn, nghĩa là trôi chảy, lọt qua dễ dàng |
| Gần nghĩa | Suôn sẻ, trót lọt, êm xuôi | Từ thường, dùng được trong văn bản trang trọng |
| Trái nghĩa | Lận đận, trầy trật, ba chìm bảy nổi | Nói về sự vất vả, nhiều trắc trở |
Cũng nên phân biệt với mưa thuận gió hòa. Câu này cùng có chữ thuận, chữ gió nhưng nói về thời tiết thuận lợi cho mùa màng, không dùng để chúc người đi đường. Hai câu có thể đi chung trong một lời chúc dịp đầu năm: mưa thuận gió hòa cho nhà nông, thuận buồm xuôi gió cho người làm ăn xa.
Thành ngữ này là một cách nói hình ảnh của chữ thuận lợi; các từ thường dùng thay cho chữ ấy được xếp theo sắc thái ở những từ cùng nghĩa với thuận lợi.
Viết, chúc và dịch câu thuận buồm xuôi gió
Thuận buồm xuôi gió nghĩa là gì?
Là mọi việc trôi chảy, thuận lợi như con thuyền được gió đẩy đúng hướng. Câu thường dùng để chúc ai đó đi đường bình an hoặc làm việc gì cũng suôn sẻ.
Chúc thuận buồm xuôi gió có hợp với người đi máy bay không?
Hợp. Thành ngữ đã mang nghĩa bóng chung cho mọi chuyến đi và mọi công việc, không bó hẹp vào đường thủy. Người nghe hiểu ngay đó là lời chúc lên đường may mắn.
Thuận buồm xuôi gió tiếng Anh nói thế nào?
Khi chúc người đi xa có thể dùng Have a safe trip hoặc Bon voyage. Khi nói công việc trôi chảy, tiếng Anh có plain sailing hay smooth sailing, cũng lấy hình ảnh con thuyền.
Thuận buồm xuôi gió tiếng Trung là gì?
Câu tương ứng là 一帆風順 (giản thể 一帆风顺), đọc Hán Việt là nhất phàm phong thuận. Câu này rất hay gặp trên thiệp chúc và tranh treo tường.