Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Thành phần phụ chú là gì? Dấu hiệu, ví dụ SGK và bài tập lớp 8, 9

Cập nhật 06/02/2026·MMavrick Nguyễn·13 phút đọc
Nội dung chính
  • Thành phần phụ chú: lời ghi chú giữa câu
  • Phụ chú trong Chiếc lược ngà, Lão Hạc và Vũ Bằng
  • Bốn dấu hiệu nhận ra phụ chú
  • Phụ chú thường chú thêm điều gì?

Thành phần phụ chú là bộ phận chen vào câu để giải thích, bổ sung một chi tiết cho nội dung chính, thường được tách ra bằng cặp gạch ngang, cặp dấu phẩy hoặc ngoặc đơn. Nó thuộc nhóm thành phần biệt lập: bỏ đi thì sự việc trong câu vẫn nguyên. Sách Ngữ văn 8 bộ Kết nối tri thức gọi thành phần này là thành phần chêm xen.

Khái niệm Thành phần biệt lập dùng để chú thích, bổ sung chi tiết cho một bộ phận hoặc cho cả nội dung câu
Tên gọi khác Thành phần chêm xen (Ngữ văn 8 Kết nối tri thức)
Dấu hiệu nhận biết Nằm giữa hai gạch ngang, hai phẩy, ngoặc đơn, giữa gạch ngang và phẩy, có khi sau dấu hai chấm; bỏ đi câu vẫn đủ nghĩa
Học ở Ngữ văn 9 chương trình cũ (tập 2); Ngữ văn 8 Kết nối tri thức (tập 2, Bài 8)
thành phần phụ chú là gì
thành phần phụ chú là gì? Lời chú thích chen giữa câu

Thành phần phụ chú: lời ghi chú giữa câu

Đọc sách cũ, ta hay gặp những dòng chú thích nhỏ ở cuối trang. Thành phần phụ chú cũng làm việc ấy, chỉ khác là nó không chịu xuống cuối trang mà chen ngay vào giữa câu, đứng sát bên chữ cần chú. Tên gọi nói rõ vai trò: phụ là thêm vào, chú là ghi chú, giải thích.

Sách Ngữ văn 9 chương trình cũ, bài “Các thành phần biệt lập (tiếp theo)”, xác định thành phần phụ chú dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu. Về hình thức, sách liệt kê năm kiểu “khung” bao quanh nó: cặp gạch ngang, cặp dấu phẩy, cặp ngoặc đơn, một gạch ngang đi với một dấu phẩy, và đôi khi là dấu hai chấm đứng trước.

Chương trình mới đổi tên. Ngữ văn 8 Kết nối tri thức, tập 2, Bài 8, phần Thực hành tiếng Việt trang 69–70 học hai thành phần biệt lập là gọi – đáp và chêm xen. Khái niệm vẫn là một. Một bài báo trên Giáo dục Việt Nam từng chỉ ra chuyện cùng một hiện tượng mà mỗi bậc học gọi một tên, khiến học sinh lúng túng; sách Ngữ văn 12 cũ gọi nó là “phép chêm xen” trong bài về phép tu từ cú pháp. Làm bài, cứ dùng đúng tên trong sách mình đang học. Ba thành phần biệt lập còn lại được trình bày chung ở bài tổng quan bốn thành phần biệt lập trong câu.

Phụ chú trong Chiếc lược ngà, Lão Hạc và Vũ Bằng

Một gạch ngang, một dấu phẩy trong Chiếc lược ngà

Sách Ngữ văn 9 cũ lấy câu này trong truyện của Nguyễn Quang Sáng: “Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh – và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.” Phần “và cũng là đứa con duy nhất của anh” mở bằng gạch ngang, đóng bằng dấu phẩy. Nó chú thích cho cụm “đứa con gái đầu lòng”.

Bỏ đi, câu vẫn kể đủ: anh Sáu đi khi con chưa đầy một tuổi. Nhưng chi tiết “duy nhất” làm người đọc hiểu vì sao tám năm sau anh khao khát được nghe con gọi một tiếng ba đến thế. Phụ chú ở đây không thừa, nó gài sẵn nỗi đau của cả truyện. Câu hỏi đọc hiểu của văn bản có trong soạn bài Chiếc lược ngà Cánh diều.

Một cụm chủ – vị chen giữa: “tôi nghĩ vậy”

Câu thứ hai trong sách cũ là của Nam Cao: “Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm.” Phần phụ chú lần này là một cụm chủ – vị đầy đủ, nằm giữa hai dấu phẩy. Nó cho biết nhận định “lão không hiểu tôi” chỉ là ý nghĩ của ông giáo, chưa chắc đúng. Chi tiết nhỏ ấy giữ cho người kể sự khiêm tốn: ông giáo đoán lòng lão Hạc chứ không dám khẳng định.

Hai gạch ngang trong một câu tùy bút

Sách Kết nối tri thức đưa vào bài tập một câu của Vũ Bằng: “Mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội – là mùa xuân có mưa riêu riêu…”. Phần giữa hai gạch ngang làm rõ “mùa xuân của tôi” là mùa xuân nào. Chính nhờ lời chú này mà nỗi nhớ của người viết có địa chỉ cụ thể, không còn là mùa xuân chung chung.

Bốn dấu hiệu nhận ra phụ chú

  1. Có “khung” dấu câu bao quanh. Hai gạch ngang, hai phẩy, cặp ngoặc đơn, hoặc gạch ngang mở – phẩy đóng. Nếu phụ chú nằm cuối câu thì có khi chỉ cần một dấu mở.
  2. Đứng sát chữ được chú thích. Phần phụ chú thường theo ngay sau danh từ, cụm từ mà nó giải thích, như cái nhãn dán bên cạnh.
  3. Bỏ đi, sự việc không đổi. Đây là phép thử chắc nhất. Câu mất một chi tiết, mất chút sắc thái, nhưng ai làm gì, việc gì xảy ra vẫn nguyên.
  4. Đổi dấu được. Thay hai dấu gạch ngang bằng cặp ngoặc đơn mà câu vẫn ổn, đó gần như chắc chắn là phụ chú. Định ngữ hay vị ngữ thì không cho đổi như vậy.

Cần nhớ: không phải cứ nằm giữa hai dấu phẩy là phụ chú. Trạng ngữ đặt giữa câu, các vế của câu ghép, các thành phần liệt kê cũng có dấu phẩy hai bên. Dấu câu chỉ là gợi ý, phép thử “bỏ đi” mới là căn cứ. Cách dùng từng loại dấu được tổng hợp ở bài công dụng của các dấu câu tiếng Việt.

Phụ chú thường chú thêm điều gì?

Sách không chia phụ chú thành loại, nhưng nhìn các ví dụ có thể thấy bốn việc nó hay làm:

  • Cho biết người, vật ấy là ai, là gì: Cô Hạnh (cô giáo chủ nhiệm năm lớp sáu) vừa về hưu.
  • Thêm số liệu, mốc thời gian, xuất xứ: Truyện Kiều – tác phẩm gồm 3.254 câu lục bát – được dịch ra nhiều thứ tiếng.
  • Cụ thể hóa bằng cách kể ra: Mấy món quen ở chợ quê, bánh đúc, bánh đa, bánh gai, giờ đã có mặt ở siêu thị.
  • Nêu ý nghĩ, thái độ của người nói: Bạn ấy về nhất, ai cũng biết vậy, nhờ tập chạy mỗi sáng.

Nhóm cuối là chỗ phụ chú đứng sát thành phần tình thái như có lẽ, hình như. Khác biệt nằm ở hình thức: tình thái thường là một từ, một cụm ngắn đứng đầu câu; phụ chú kiểu “tôi nghĩ vậy”, “ai cũng biết vậy” là lời chen ngang, thường có dấu câu tách rõ hai bên.

Phụ chú khác định ngữ và tình thái ra sao?

Tiêu chí Phụ chú Định ngữ Tình thái
Thuộc cấu trúc câu Không (biệt lập) Có, nằm trong cụm danh từ Không (biệt lập)
Việc làm Giải thích, bổ sung chi tiết Hạn định, miêu tả danh từ Cho biết người nói chắc đến đâu
Dấu câu Gần như luôn có dấu tách Không cần dấu tách Có thể có hoặc không
Ví dụ Ngôi nhà – nơi ông tôi sinh ra – đã cũ. Ngôi nhà ông tôi sinh ra đã cũ. Hình như ngôi nhà đã cũ.

Hai câu đầu trong bảng gần như cùng chữ, chỉ khác dấu. Ở câu định ngữ, “ông tôi sinh ra” giúp chỉ ra đúng ngôi nhà nào; bỏ đi người nghe không biết nói nhà nào. Ở câu phụ chú, người nghe đã biết ngôi nhà, lời chú chỉ kể thêm một điều về nó.

Tìm phụ chú và nói rõ tác dụng

Câu 1

Câu 1: Tìm thành phần phụ chú: “Hội trại năm nay (lần đầu tổ chức trên đảo) thu hút hơn ba trăm học sinh.”

Đáp án: “lần đầu tổ chức trên đảo”, nằm trong ngoặc đơn, bổ sung thông tin cho “hội trại năm nay”. Bỏ đi, câu vẫn nói đủ việc hội trại thu hút hơn ba trăm học sinh.

Câu 2

Câu 2: Câu “Con mèo nhà bà Tư, con mèo mướp, lại sang ăn vụng.” có phụ chú không?

Đáp án: Có. “Con mèo mướp” đặt giữa hai dấu phẩy, giải thích con mèo ấy trông thế nào. Thay hai dấu phẩy bằng hai gạch ngang câu vẫn ổn.

Câu 3

Câu 3: Trong câu “Sáng nay, trời mưa to, đường ngập đến đầu gối.” phần “trời mưa to” có phải phụ chú không?

Đáp án: Không. Đây là một vế của câu ghép, có chủ ngữ “trời” và vị ngữ “mưa to”, nói một sự việc riêng. Bỏ đi thì câu mất hẳn nguyên nhân của việc đường ngập. Còn “sáng nay” là trạng ngữ chỉ thời gian.

Câu 4

Câu 4: Viết lại câu sau, thêm một thành phần phụ chú cho “Hà Nội”: “Hà Nội có nhiều hồ nước.”

Đáp án tham khảo: “Hà Nội – thành phố có hơn nghìn năm tuổi – có nhiều hồ nước.” Phần thêm vào đặt giữa hai gạch ngang, đứng ngay sau từ được chú thích.

Câu 5

Câu 5: Phụ chú trong câu “Bố tôi, người chưa từng nấu ăn, tự tay làm mâm cỗ tất niên.” có tác dụng gì?

Đáp án: Phụ chú “người chưa từng nấu ăn” làm nổi bật sự bất ngờ: chính vì bố không quen bếp núc nên việc tự làm cả mâm cỗ mới đáng kể. Không có phụ chú, câu chỉ còn là một thông tin bình thường.

Phụ chú, chêm xen và cặp ngoặc đơn

Thành phần phụ chú là gì lớp 9?

Theo sách Ngữ văn 9 chương trình cũ, đó là thành phần biệt lập dùng để bổ sung chi tiết cho nội dung chính của câu, đặt giữa các dấu gạch ngang, dấu phẩy, ngoặc đơn hoặc sau dấu hai chấm. Học sinh lớp 9 học kèm với thành phần gọi – đáp trong cùng một bài.

Thành phần chêm xen và phụ chú có phải một không?

Là một. Sách Kết nối tri thức lớp 8 dùng tên chêm xen, sách cũ dùng tên phụ chú. Riêng ở THPT, “chêm xen” còn được học như một biện pháp tu từ, chú trọng tác dụng biểu cảm hơn là chức năng ngữ pháp.

Thành phần phụ chú có tác dụng gì?

Nó giúp câu gọn mà vẫn đủ thông tin: thay vì viết thêm một câu riêng để giải thích, người viết gài lời giải thích ngay cạnh chữ cần chú. Trong văn chương, phụ chú còn hé lộ suy nghĩ, cảm xúc của người kể.

Thành phần phụ chú có đứng cuối câu được không?

Được. Ví dụ: “Lớp em có một bạn mới chuyển đến (bạn ấy từ Huế ra).” Phụ chú cuối câu thường nằm trong ngoặc đơn hoặc sau một dấu gạch ngang.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5