Vua chích chòe thuộc kho truyện cổ tích nước Đức do anh em Grimm sưu tầm, được học ở Bài 7: Thế giới cổ tích, sách Ngữ văn 6 Kết nối tri thức tập 2. Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, nguồn gốc truyện, cách chia bố cục, nội dung và nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề và sơ đồ tư duy để em ôn tập nhanh, nhớ lâu.
Nội dung văn bản Vua chích chòe
Văn bản trong SGK là bản dịch của Lương Văn Hồng, hiện vẫn được bảo hộ bản quyền, vì vậy phần dưới đây chỉ tóm lược diễn biến và trích vài câu tiêu biểu.
Truyện mở đầu bằng lời giới thiệu ngắn gọn về nhân vật chính: “Công chúa đẹp tuyệt trần, nhưng vì vậy công chúa kiêu ngạo và ngông cuồng, không một ai vừa mắt nàng cả.” Ở bữa tiệc kén chồng, nàng đặt tên chế nhạo từng vị khách, kể cả một nhà vua hiền hậu có chiếc cằm hơi nhô, từ đó cái tên Vua chích chòe gắn luôn với chàng.
Vua cha nổi giận, gả nàng cho một anh hát rong nghèo. Trên đường về nhà chồng, mỗi lần đi qua một cánh rừng, một đồng cỏ hay một thành phố đẹp, nàng lại biết đó là của Vua chích chòe và tiếc ngẩn ngơ. Sống trong căn lều chật, nàng làm gì hỏng nấy: nhóm bếp không xong, đan sọt và quay sợi thì tay rớm máu, ngồi chợ bán sành sứ thì bị ngựa của một kị sĩ xông vào làm vỡ tan. Sau cùng, nàng được nhận vào phụ bếp trong cung.
Vào ngày cung vua mở tiệc cưới, nàng đứng nép ngoài cửa thì bị nhà vua kéo vào giữa phòng; nồi thức ăn đổ vãi khiến khách khứa cười ồ. Lúc ấy nàng mới vỡ lẽ: anh hát rong, người kị sĩ và nhà vua chỉ là một người. Chàng giải thích: “Tất cả những việc đó chỉ nhằm uốn nắn tính kiêu ngạo của em và để trừng phạt tính ngông cuồng thích nhạo báng người khác của em.” Công chúa nhận lỗi, đám cưới được cử hành, và người kể khép truyện bằng một câu đùa vui: “Tôi tin rằng, tôi và bạn đều có mặt trong buổi lễ cưới.”
Thông tin tác giả anh em Grimm
Anh em Grimm gồm người anh Jacob Grimm (1785 – 1863) và người em Wilhelm Grimm (1786 – 1859), cùng sinh ra ở Hanau, vùng Hessen của nước Đức. Thời trẻ, hai ông theo học ngành luật ở Marburg nhưng sớm say mê ngôn ngữ và văn chương dân gian. Về sau, cả hai trở thành những học giả nổi tiếng, từng giảng dạy ở Đại học Göttingen rồi chuyển về Berlin.
Công trình làm nên tên tuổi của hai anh em là tập Truyện cổ tích cho trẻ em và gia đình (Kinder- und Hausmärchen), in lần đầu năm 1812 và được bổ sung, sửa chữa qua nhiều lần tái bản; lần in cuối cùng khi hai ông còn sống (1857) có hơn 200 truyện. Bên cạnh việc ghi chép truyện cổ, hai ông còn khởi công bộ từ điển tiếng Đức đồ sộ, còn Jacob Grimm được nhắc đến trong ngôn ngữ học với quy luật biến đổi phụ âm mang tên ông.
Truyện của anh em Grimm có lối kể mộc mạc, gần với lời ăn tiếng nói của người bình dân. Nhân vật thường chia rõ thiện – ác, cốt truyện nhiều yếu tố kì ảo, kết thúc có hậu và luôn gửi gắm một bài học đạo đức dễ hiểu. Nhờ vậy, các truyện được dịch ra rất nhiều thứ tiếng, được chuyển thể thành phim, kịch, tranh truyện cho thiếu nhi khắp thế giới.
Ngoài Vua chích chòe, em có thể đọc thêm những truyện Grimm quen thuộc khác như Bạch Tuyết và bảy chú lùn, Hansel và Gretel hay Hoàng tử ếch. Đặc biệt, Hoàng tử ếch cũng có một nàng công chúa được chiều chuộng và một vua cha nghiêm khắc buộc con phải giữ lời; đặt hai truyện cạnh nhau, em sẽ thấy cách truyện cổ Grimm dạy trẻ em về chữ tín và thái độ đối xử với người khác.
Thông tin tác phẩm Vua chích chòe
Những mục dưới đây trả lời các câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu văn bản.
Vua chích chòe được trích từ đâu?
SGK Ngữ văn 6 in truyện theo bản dịch của Lương Văn Hồng, trích từ Truyện cổ Gờ-rim, NXB Văn học, Hà Nội, 2018. Trong nguyên bản tiếng Đức, truyện có tên König Drosselbart (tiếng Anh thường dịch là King Thrushbeard), mang số 52 trong tập truyện của anh em Grimm.
Hoàn cảnh ra đời
Truyện đã có mặt ngay từ lần in đầu tiên năm 1812 và được chỉnh sửa đôi chút ở lần in thứ hai. Đây vốn là câu chuyện truyền miệng trong dân gian; anh em Grimm ghi lại chủ yếu từ lời kể của gia đình Hassenpflug ở Hanau, có bổ sung theo lời kể của một số người khác, trong đó có Dorothea Wild, người sau này trở thành vợ của Wilhelm Grimm.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện cổ tích (cổ tích nước ngoài).
- Phương thức biểu đạt chính: tự sự, kết hợp miêu tả và đối thoại.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; câu kết người kể chuyển sang xưng “tôi”, trò chuyện cùng người đọc.
Nhân vật trong truyện
- Công chúa: nhân vật chính, đẹp nhưng ngạo mạn; trải qua thử thách thì biết hối lỗi.
- Vua chích chòe: người bị chế giễu nhưng bao dung, cải trang thành anh hát rong và kị sĩ để giúp công chúa thay đổi.
- Vua cha: người ra hình phạt, giữ đúng lời thề của mình.
Bố cục Vua chích chòe có mấy phần?
Văn bản có thể chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến lúc vua cha tuyên bố hình phạt): công chúa chê bai mọi người trong buổi kén phò mã.
- Phần 2 (tiếp theo đến khi công chúa bị kéo vào giữa tiệc cưới): những ngày cơ cực bên anh hát rong.
- Phần 3 (còn lại): sự thật được hé lộ, công chúa hối lỗi và đón nhận hạnh phúc.
Giá trị nội dung
Truyện phê phán thói kiêu ngạo, thích chê bai, nhạo báng người khác và cho thấy cái giá phải trả của thói xấu ấy. Đồng thời, truyện đề cao giá trị của lao động, của lòng khiêm nhường, và thể hiện cái nhìn bao dung của nhân dân: người biết nhận ra lỗi lầm, chịu sửa đổi vẫn xứng đáng có hạnh phúc.
Giá trị nghệ thuật
- Cốt truyện theo mô típ cổ tích quen thuộc: nhân vật mắc lỗi – bị thử thách – được cảm hóa – kết thúc có hậu.
- Chi tiết cải trang tạo nút thắt bất ngờ, đến cuối truyện mới được mở.
- Lối điệp cấu trúc qua ba lượt hỏi – đáp có vần, diễn tả nỗi tiếc nuối tăng dần.
- Những biệt danh hài hước, ngôn ngữ giản dị, nhiều đối thoại; lời kết dí dỏm của người kể.
Ý nghĩa nhan đề Vua chích chòe
Nhan đề lấy theo biệt danh mà công chúa đặt ra để chế giễu một vị vua. Cái tên vốn là lời nhạo báng lại trở thành tên của người giúp nàng thay đổi và đem lại hạnh phúc cho nàng. Nhan đề vì thế vừa gợi tò mò, vừa nhắc khéo bài học: những gì ta đem ra chê cười người khác có ngày sẽ quay lại khiến ta phải xấu hổ.
Sơ đồ tư duy Vua chích chòe
Sơ đồ dưới đây gom 6 ý chính của bài học để em ôn tập nhanh.
Tóm tắt Vua chích chòe
Hai mẫu tóm tắt ngắn sau giúp em nắm nhanh cốt truyện trước khi vào tiết học.
Mẫu 1 – Tóm tắt Vua chích chòe ngắn nhất
Nàng công chúa kiêu căng chế nhạo hết các chàng trai tới kén rể, kể cả một vị vua bị nàng ví với chim chích chòe, nên bị vua cha gả cho anh hát rong nghèo. Sống cùng chồng, nàng phải tự làm lụng vất vả và thất bại liên tiếp. Cuối cùng nàng biết anh hát rong chính là vị vua bị mình chê bai, nàng hối hận nhận lỗi và hai người nên duyên.
Mẫu 2 – Tóm tắt Vua chích chòe đầy đủ
Một nhà vua có cô con gái độc nhất xinh đẹp nhưng ngạo mạn. Trong buổi tiệc kén phò mã, nàng đặt biệt danh giễu cợt từng người, gọi một vị vua có cằm hơi nhô là Vua chích chòe. Giận con, vua cha thề sẽ gả nàng cho kẻ ăn mày nào đi qua cung điện trước tiên, và rồi gả nàng cho một anh hát rong. Dọc đường theo chồng, nghe nói những khu rừng, đồng cỏ, phố xá tráng lệ đều thuộc về vị vua mình từng chê, nàng tiếc nuối vô cùng. Ở túp lều nhỏ, nàng phải nhóm bếp, đan sọt, quay sợi, bán sành sứ nhưng việc gì cũng hỏng, cuối cùng phải vào cung làm phụ bếp. Hôm cung vua mở tiệc cưới, nàng bị nhà vua kéo vào giữa phòng, đồ ăn đổ vãi, mọi người cười nhạo. Khi ấy chàng cho biết mình chính là anh hát rong và người kị sĩ, mọi chuyện chỉ để nàng bỏ được thói kiêu căng. Công chúa khóc, nhận lỗi; hai người làm đám cưới trong niềm vui của cả triều đình.
Lời kết
Vua chích chòe là một truyện cổ Grimm ngắn gọn mà sâu sắc, giúp em hiểu rằng kiêu căng chỉ đem lại thiệt thòi, còn khiêm nhường và chăm chỉ mới làm con người trưởng thành. Nắm chắc tác giả, xuất xứ, bố cục và giá trị của truyện, em sẽ tự tin khi soạn bài, tóm tắt hay khi nhập vai một nhân vật để kể lại câu chuyện.
Xem thêm: