Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Phò mã là gì? Chồng của công chúa và chuyện chữ 駙馬 thời Hán

Cập nhật 25/06/2026·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Phò mã: con ngựa đi kèm xe vua
  • Con rể nhà vua trong tiếng Việt
  • Từ Thạch Sanh đến vua Quang Trung
  • Phò mã, hoàng tế và những tước gọi gần nhau

Phò mã là chồng của công chúa, tức con rể của nhà vua. Đây là từ cũ, gặp nhiều trong truyện cổ tích, sách sử và phim cổ trang. Hỏi phò mã là chồng của ai thì câu trả lời gọn nhất là: chồng của con gái vua. Gốc của từ lại bắt đầu từ một chức quan coi xe ngựa, chẳng dính gì đến chuyện cưới hỏi.

Nghĩa Chồng của công chúa; con rể của vua
Gốc từ Hán Việt 駙馬, đọc chuẩn là phụ mã, ta quen đọc phò mã
Loại từ Danh từ, thuộc lớp từ cũ
Tiếng Anh Emperor’s son-in-law, husband of a princess
phò mã là gì
phò mã là gì? Chồng của công chúa, rể nhà vua

Phò mã: con ngựa đi kèm xe vua

Chữ 駙 có bộ mã (ngựa) bên trái. Thiều Chửu giảng nghĩa đầu tiên của nó là con ngựa thắng thêm bên cạnh cỗ xe. Xe chính của vua đi giữa, bên cạnh có xe phụ, ngựa phụ chạy theo; chữ 駙 chỉ con ngựa phụ ấy. Chữ 馬 thì quá quen: ngựa, như trong mã lực, chiến mã, xa mã.

Thời Hán Vũ Đế, triều đình đặt chức phụ mã đô úy 駙馬都尉, lo phần xe ngựa đi theo hầu xe vua. Người giữ chức thường xuất thân con nhà tôn thất, ngoại thích. Về sau, chức này hay được phong cho người cưới công chúa, mãi rồi thành lệ. Danh xưng chức quan dần trượt nghĩa, đến lúc chỉ còn là tên gọi chàng rể của vua.

Còn vì sao “phụ” thành “phò”? Từ điển Hán Việt ghi rõ: chữ 駙 đọc là phụ, nhưng ta quen đọc là phò. Cũng chữ ấy, hai cách đọc; trong tiếng Việt hôm nay, “phụ mã” gần như chỉ còn trong sách tra cứu.

Con rể nhà vua trong tiếng Việt

Từ điển của Viện Ngôn ngữ học xếp phò mã vào loại danh từ, đánh dấu là từ cũ, nghĩa là con rể của vua. Từ này gọi một vị trí trong gia đình hoàng tộc, nên nó luôn đi với một người cụ thể: phò mã của vua Lê, phò mã nhà Lý, phò mã của triều trước.

Các triều đại phong kiến nước ta cũng dùng danh xưng này cho chàng rể nhà vua, nên trong sách sử nó vừa là tiếng gọi vừa mang dáng một tước hiệu. Người ta có thể làm tướng, làm quan to, nhưng hai chữ “phò mã” vẫn nhắc rằng chỗ đứng của ông gắn với cuộc hôn nhân với nhà vua.

Vài câu dùng đời thường:

  • Trong vở chèo, chàng thư sinh nghèo đỗ trạng rồi được vua chọn làm phò mã.
  • Phim cổ trang nào cũng có một cảnh kén phò mã bằng thi văn hoặc thi võ.
  • Cưới được con gái ông giám đốc, anh ấy bị bạn bè trêu là “phò mã của công ty”.

Câu cuối cho thấy cách dùng vui trong lời nói hiện nay: gọi đùa một chàng trai lấy vợ con nhà quyền thế. Dùng kiểu này nên chọn chỗ thân quen, vì người nghe có thể hiểu là bị chê “trèo cao”.

Từ Thạch Sanh đến vua Quang Trung

Học trò gặp hình ảnh phò mã sớm nhất qua truyện cổ tích. Chàng tiều phu dưới gốc đa trong truyện Thạch Sanh và cây đàn thần cứu công chúa, rồi được vua gả con gái cho. Một người không cha mẹ, không nhà cửa trở thành con rể nhà vua: đó là phần thưởng quen thuộc dành cho người hiền trong cổ tích.

Truyền thuyết lại có một phò mã buồn. Trọng Thủy, con trai Triệu Đà, cưới Mị Châu và ở rể nơi đất Cổ Loa, tức là con rể của An Dương Vương. Chính chàng rể ấy đánh tráo lẫy nỏ thần. Bi kịch của cặp đôi được kể trong câu chuyện nỏ thần thành Cổ Loa.

Sử Việt cũng có những phò mã nổi tiếng. Năm 1786, Nguyễn Huệ ra Bắc và được vua Lê Hiển Tông gả công chúa Lê Ngọc Hân; về sau ông lên ngôi, tức vua Quang Trung. Một vị tướng áo vải trở thành con rể vua Lê, rồi thành hoàng đế: hiếm có chàng rể nào có đường đi như vậy.

Phò mã, hoàng tế và những tước gọi gần nhau

Từ Chỉ ai Ghi chú
Phò mã Chồng của công chúa Cách gọi quen nhất, vốn là tên chức quan
Hoàng tế Con rể của hoàng đế Chữ tế 婿 là rể; nghĩa gần phò mã, ít dùng
Công chúa Con gái vua Người mà phò mã cưới
Quận chúa Con gái của vương, chúa Chồng của quận chúa không gọi là phò mã
Con rể Chồng của con gái mình Từ thường, dùng cho mọi nhà

Lỗi hay gặp nhất là gọi chồng của mọi cô gái quý tộc là phò mã. Muốn biết vì sao con gái các vương, các chúa lại mang tước khác, có thể đọc bài phân biệt công chúa với quận chúa. Cũng đừng lẫn phò mã với “phu quân”: phu quân là cách vợ gọi chồng, nhà nào cũng dùng được, còn phò mã chỉ dành cho rể nhà vua.

Phò mã tốt áo và mấy câu chuyện chữ

Phò mã là chồng của ai?

Là chồng của công chúa, con gái nhà vua. Vì vậy phò mã cũng là con rể của vua; với các hoàng tử, phò mã là anh rể hoặc em rể.

Phò mã tiếng Anh là gì?

Tiếng Anh không có một từ khớp hẳn. Người ta thường dịch là emperor’s son-in-law hoặc husband of a princess. Từ prince consort hay gặp trong tin hoàng gia châu Âu lại chỉ chồng của một nữ hoàng, nên không dùng thay phò mã.

Khen phò mã tốt áo nghĩa là gì?

Câu tục ngữ này chế giễu lời khen thừa: khen một điều ai cũng thấy, chẳng cần nói. Con rể nhà vua dĩ nhiên mặc áo đẹp, đem điều đó ra khen thì vừa thừa vừa có vẻ nịnh.

Phò mã có phải là vua không?

Không. Phò mã chỉ là con rể của vua, không có quyền nối ngôi theo lệ thường. Một số người về sau lên ngôi là nhờ con đường khác, không phải vì danh phò mã.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5