Chùm truyện cười dân gian Việt Nam gồm ba truyện Lợn cưới, áo mới, Treo biển và Nói dóc gặp nhau, học trong Bài 5 “Những câu chuyện hài”, sách Ngữ văn 8 Kết nối tri thức tập một. Bài viết tổng hợp toàn văn, thông tin tác giả dân gian, xuất xứ, bố cục, nghệ thuật gây cười, giá trị của từng truyện, sơ đồ tư duy và các mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Chùm truyện cười dân gian Việt Nam
Ba truyện là tài sản chung của văn học dân gian, nên được chép trọn vẹn theo SGK dưới đây.
Truyện Lợn cưới, áo mới
Anh nọ tính hay khoe của, một hôm mua được cái áo mới bèn mặc vào, ra cửa đứng để mong có ai đi qua người ta khen. Nhưng đứng từ sáng đến chiều, chẳng thấy ma nào ngó đến. Đang lúc ấy, bỗng thấy một anh cũng có tính hay khoe của, chạy qua cửa hỏi to lên rằng:
– Tôi có con lợn cưới, bác có thấy nó chạy qua đây không?
Anh ta liền phanh hai vạt áo ra mà trả lời:
– Này bác có lợn kia ơi! Từ lúc mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy có con lợn nào chạy qua đây cả.
Truyện Treo biển
Một cửa hàng bán cá làm cái biển đề mấy chữ to tướng:
“Ở ĐÂY CÓ BÁN CÁ TƯƠI”. Biển vừa treo lên, có người qua đường xem, cười bảo:
– Nhà này xưa nay quen bán cá ươn hay sao mà bây giờ lại phải đề biển là “cá tươi”?
Nhà hàng nghe nói, bỏ ngay chữ “tươi” đi.
Hôm sau, có người khác đến hỏi cá, cũng nhìn lên biển cười bảo:
– Chẳng lẽ người ta đến hàng hoa mua cá hay sao mà phải đề là “ở đây”?
Nhà hàng nghe nói, bỏ ngay hai chữ “ở đây” đi.
Cách vài hôm lại có người khác đến mua cá, mua xong, cũng nhìn lên biển, cười bảo:
– Ở đây chẳng bán cá thì bày cá ra để khoe hay sao mà phải đề là “có bán”?
Nhà hàng nghe thấy cũng có lí liền bỏ hai chữ “có bán” đi. Thành ra chỉ còn mỗi một chữ “cá”, trong bụng chắc từ giờ chẳng còn ai bắt bẻ gì được nữa.
Vài hôm sau nữa, người láng giềng sang chơi, nhìn cái biển nói:
– Chưa đi đến đầu phố, đã ngửi thấy mùi tanh, đến gần đầy những cá, ai chẳng biết mà còn để biển làm gì nữa.
Thế là nhà hàng cất cái biển đi luôn.
Truyện Nói dóc gặp nhau
Có một anh đi làm ăn xa lâu ngày về làng, bà con xúm đến hỏi chuyện lạ phương xa. Anh nọ được dịp, trổ tài nói dóc:
– Nhiều cái lạ lắm, nhưng lạ nhất là chuyện này: Có một cái ghe dài không lấy gì đo cho xiết. Một người tuổi hai mươi đứng ở đầu mũi bắt đầu đi ra đằng lái; đi đến giữa cột buồm thì đã già, râu tóc bạc phơ, cứ thế đi, đến chết vẫn chưa tới lái.
Trong làng ấy có một anh nói dóc khác, nghe thấy chuyện anh kia, liền kể ngay một câu chuyện khác:
– Thế đã lấy chi làm lạ! Tôi đi rừng thấy một cây cao ghê gớm. Có một con chim đậu trên cành cây ấy, đánh rơi một hột đa. Hột đa rơi xuống lưng chừng gặp mưa, gặp bụi rồi nảy mầm, đâm rễ thành cây đa. Cây đa lớn lên, sinh hoa, kết quả, hột đa ở cây đa đó lại rơi vãi ra, đâm chồi nảy lộc thành nhiều cây đa con. Đa con lớn lên, sinh hoa kết quả, lại nảy ra đàn cây đa cháu, cứ thế mãi cho đến khi rơi tới đất thì đã bảy đời tất cả.
Anh chàng đi xa về nghe thế cãi:
– Làm gì có cây cao vậy? Không thể tin được.
Anh kia lúc đó mới cười:
– Nếu không có cây cao như thế thì lấy đâu ra gỗ để đóng chiếc ghe của anh?
Thông tin tác giả: tác giả dân gian và kho truyện tiếu lâm
Chùm truyện cười do ai sáng tác?
Ba truyện không có tác giả riêng; chúng là sáng tác tập thể của nhân dân, lưu truyền bằng lời kể từ đời này sang đời khác. Mỗi lần kể, người kể có thể thay đổi đôi chút câu chữ, vì vậy cùng một truyện có thể có nhiều dị bản. Chẳng hạn, truyện Lợn cưới, áo mới ở sách Kết nối tri thức có một dị bản mang tên Khoe của được học ở sách Chân trời sáng tạo.
Truyện cười dân gian và tiếng cười của người Việt
Truyện cười (còn gọi là truyện tiếu lâm) là loại truyện ngắn gọn, dùng tiếng cười để giải trí và để phê phán cái xấu. Người Việt có kho truyện cười rất phong phú: truyện về thói xấu của người thường (khoe khoang, khoác lác, thiếu chủ kiến…), truyện chế giễu thầy đồ dốt, thầy lang, quan lại tham nhũng, và cả những chùm truyện quanh các nhân vật như Trạng Quỳnh, Xiển Bột. Đặc điểm nổi bật: nhân vật ít, thường không tên; tình huống trớ trêu; tiếng cười bật ra từ mâu thuẫn giữa cái bên ngoài và bản chất bên trong, hoặc từ một câu nói bất ngờ ở cuối truyện.
Thông tin tác phẩm Chùm truyện cười dân gian Việt Nam
Xuất xứ
Các truyện được SGK trích theo Kho tàng truyện tiếu lâm Việt Nam do Nguyễn Cừ, Phan Trọng Thưởng sưu tầm, tuyển chọn. Văn bản nằm trong Bài 5 “Những câu chuyện hài”, đứng sau đoạn trích hài kịch Trưởng giả học làm sang và trước Chùm ca dao trào phúng.
Thể loại, cách kể của chùm truyện
- Thể loại: truyện cười dân gian.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là kể, có xen miêu tả điệu bộ, cử chỉ của nhân vật.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba.
Bố cục: Chùm truyện cười dân gian Việt Nam có mấy phần?
Văn bản gồm 3 phần ứng với ba truyện độc lập:
- Phần 1 – Lợn cưới, áo mới: hai anh hay khoe gặp nhau, biến câu hỏi tìm lợn thành dịp khoe của.
- Phần 2 – Treo biển: nhà hàng bán cá nghe ai góp ý cũng sửa, cuối cùng cất luôn tấm biển.
- Phần 3 – Nói dóc gặp nhau: hai kẻ nói dóc gặp nhau, kẻ sau dùng lời bịa của mình để vạch trần lời bịa của kẻ trước.
Thói xấu bị phê phán trong từng truyện
| Truyện | Thói xấu bị phê phán | Chi tiết gây cười tiêu biểu | Sắc thái tiếng cười |
| Lợn cưới, áo mới | Khoe khoang của cải | Chữ “cưới” gắn vào con lợn bị sổng; cái phanh vạt áo khi trả lời | Giễu cợt, châm biếm nhẹ nhàng |
| Treo biển | Thiếu chủ kiến, ai nói gì cũng nghe theo | Tấm biển bị cắt dần từng chữ rồi biến mất | Hài hước, nhắc nhở kín đáo |
| Nói dóc gặp nhau | Nói khoác, bịa chuyện để được chú ý | Chiếc ghe dài đi cả đời chưa hết; cây đa cao bảy đời | Châm biếm, bông đùa |
Nghệ thuật gây cười
- Lợn cưới, áo mới: cả câu hỏi và câu trả lời đều thừa thông tin; cái thừa ấy lộ ra mục đích thật của nhân vật là khoe. Hành động đứng chờ cả ngày và giơ áo ra làm tăng vẻ lố bịch.
- Treo biển: lặp lại một tình huống (bị chê – bỏ chữ) bốn lần theo kiểu tăng tiến; mỗi lời góp ý nghe có lí, nhưng cộng lại thì vô lí. Kết thúc bằng hành động cất biển, tiếng cười bật ra từ sự cả nể quá mức.
- Nói dóc gặp nhau: dùng thủ pháp phóng đại đến mức phi thực; điểm bất ngờ nằm ở câu chốt của người thứ hai – lời nói dóc của anh hóa ra là cách bắt bẻ, khiến anh khoác lác kia không cãi vào đâu được.
Giá trị nội dung
Ba truyện dùng tiếng cười để phê phán những thói xấu thường gặp trong đời sống: khoe của, thiếu chính kiến, nói khoác. Qua đó, người xưa nhắc nhở mỗi người sống khiêm tốn, biết lắng nghe nhưng phải suy xét, và nói năng trung thực.
Giá trị nghệ thuật
- Truyện ngắn, cốt truyện tập trung vào một mâu thuẫn gây cười.
- Tình huống trớ trêu, được đẩy lên cao trào rồi giải quyết bất ngờ mà hợp lí.
- Bối cảnh đời thường, nhân vật không tên, dễ liên hệ với nhiều người.
- Ngôn ngữ dân dã, giàu ẩn ý; đối thoại ngắn mà sắc.
Sơ đồ tư duy Chùm truyện cười dân gian Việt Nam
Tóm tắt Chùm truyện cười dân gian Việt Nam
Mẫu 1 – Tóm tắt Lợn cưới, áo mới
Một anh thích khoe mặc áo mới ra đứng trước cửa chờ người khen, đợi mãi tới chiều chẳng ai để ý. Đúng lúc ấy, một anh cũng thích khoe chạy ngang, hỏi có thấy con lợn cưới của mình không. Anh áo mới phanh áo ra đáp: từ khi mặc áo mới này, anh chưa thấy con lợn nào đi qua.
Mẫu 2 – Tóm tắt Treo biển
Một nhà hàng treo biển bốn chữ quảng cáo bán cá tươi. Lần lượt mấy người qua lại chê thừa chữ “tươi”, chữ “ở đây”, chữ “có bán”; nghe ai, chủ hàng cũng xóa bớt. Cuối cùng, người hàng xóm bảo mùi cá tanh từ xa ai cũng biết, cần gì biển, thế là chủ hàng tháo nốt tấm biển.
Mẫu 3 – Tóm tắt Nói dóc gặp nhau
Một anh đi xa về làng khoe từng thấy chiếc ghe dài đến mức người đi từ mũi tới lái hết cả một đời. Một anh khác liền kể về cái cây cao tới mức hạt đa rơi từ ngọn xuống đất đã qua bảy thế hệ cây. Anh kia bảo không tin, thì được đáp: không có cây ấy thì lấy gỗ đâu đóng chiếc ghe của anh.
Lời kết
Khi học Chùm truyện cười dân gian Việt Nam, em cần nắm: tác giả dân gian, xuất xứ từ Kho tàng truyện tiếu lâm Việt Nam; bố cục 3 phần ứng với 3 truyện; mỗi truyện phê phán một thói xấu (khoe của, thiếu chủ kiến, nói khoác) bằng tiếng cười hóm hỉnh, nhẹ nhàng mà thâm thúy.
Xem thêm: