Lợn cưới, áo mới là truyện cười dân gian Việt Nam chế giễu thói khoe của, chỉ dài vài câu nhưng gây cười nhờ hai lời thoại “thừa” thông tin. Dưới đây là bản in sớm trong Tiếu lâm An Nam của Thọ An (Phạm Duy Tốn), kèm phân tích tiếng cười, nguồn gốc các bản kể và vị trí truyện trong sách Ngữ văn 8.
Truyện Lợn cưới, áo mới
Trong Tiếu lâm An Nam, truyện mang nhan đề Tính hay khoe (số 48, quyển thứ hai):
Có một anh tính hay khoe của; mới may được một cái áo mặc vào, ra đứng ở ngoài cửa để chực xem có ai khen chăng.
Nhưng mà đứng từ sáng đến chiều cũng chẳng có ai khen cả: tức quá. Mãi đến gần tối, thấy có một anh tất tưởi chạy qua. Anh này cũng có tính hay khoe của; nhà có đám cưới, lợn xổ, chạy đuổi tìm lợn, đến đấy thấy anh kia đứng, mới hỏi rằng:
— Anh có thấy con LỢN CƯỚI nhà tôi nó chạy qua đây không?
Anh nọ kéo vạt áo ra, bảo rằng:
— Từ lúc tôi mặc cái ÁO MỚI này, tôi chẳng thấy con lợn nào qua đây cả!
Theo Thọ An (Phạm Duy Tốn), Tiếu lâm An Nam, quyển thứ hai, in lần thứ tư (1927)
Chú thích:
- Chực: chờ sẵn, đón lấy.
- Tất tưởi: vội vã, hấp tấp, chân bước líu ríu.
- Lợn xổ: lợn sổng ra khỏi chuồng, chạy mất.
- Vạt áo: mảnh trước của áo dài, áo cánh ngày xưa; kéo vạt áo ra là để người kia thấy rõ cái áo.
- Các chữ LỢN CƯỚI, ÁO MỚI được in hoa ngay trong bản gốc để nhấn vào chỗ khoe.
Ý nghĩa truyện Lợn cưới, áo mới
Hai lời khoe lộ liễu gặp nhau
Tiếng cười đến từ chỗ mỗi nhân vật đều nói thừa đúng một chi tiết. Người mất lợn chỉ cần hỏi người kia có trông thấy lợn nhà mình không, nhưng lại chêm chữ “lợn cưới” để mọi người biết nhà mình sắp làm cỗ lớn. Người mặc áo chỉ cần đáp “không thấy”, nhưng lại mở đầu bằng cả một mệnh đề về chiếc áo mới, vừa nói vừa kéo vạt áo ra cho người ta nhìn. Hai cái thừa ấy đặt cạnh nhau biến một cuộc hỏi đường bình thường thành màn thi khoe của.
Cái giá của thói khoe khoang
Anh áo mới bỏ cả ngày đứng ở cửa chờ lời khen, đến tối mới có người để khoe; anh lợn cưới đang lúc nhà có việc gấp vẫn không quên khoe. Thói khoe làm người ta mất thời gian, đặt sai thứ tự quan trọng và tự biến mình thành trò cười. Điều đáng nói là của đem khoe chẳng có gì to tát — một chiếc áo, một con lợn — nên sự háo hức càng lộ ra vẻ lố bịch.
Nghệ thuật kể chuyện
- Tình huống gặp gỡ ngẫu nhiên nhưng được sắp đặt khéo: hai người cùng một tính xấu, mỗi người đang có sẵn một món để khoe.
- Ngôn ngữ ngắn gọn, gần như chỉ có hai câu thoại; đỉnh điểm gây cười dồn vào câu nói cuối cùng.
- Hành động phụ họa (kéo vạt áo) biến lời nói thành cử chỉ, khiến người đọc hình dung rõ điệu bộ của anh chàng.
Bài học cho hôm nay
Ngày nay chiếc áo mới có thể là điện thoại đời mới hay chuyến du lịch đăng lên mạng xã hội, nhưng tâm lí “chờ người khác khen” vẫn vậy. Truyện nhắc rằng giá trị của một người không nằm ở món đồ họ đang có, và sự khiêm tốn giúp ta được quý trọng hơn mọi lời khoe.
Nguồn gốc truyện Lợn cưới, áo mới
Đây là truyện cười dân gian, không rõ người sáng tác. Bản chép ở trên lấy từ Tiếu lâm An Nam, tập truyện cười chữ quốc ngữ do Thọ An — bút hiệu của nhà văn Phạm Duy Tốn (1883–1924), tác giả Sống chết mặc bay — sưu tầm; sách được in lại nhiều lần, bản dùng ở đây là quyển thứ hai, in lần thứ tư năm 1927. Vì người soạn mất năm 1924, văn bản đã thuộc phạm vi công cộng.
Về sau truyện được tuyển vào nhiều sách với câu chữ ít nhiều khác nhau. Sách Ngữ văn 8 Kết nối tri thức dùng bản trong Kho tàng truyện tiếu lâm Việt Nam (Nguyễn Cừ, Phan Trọng Thưởng biên soạn) với nhan đề “Lợn cưới, áo mới”; sách Chân trời sáng tạo đặt tên là “Khoe của”, theo bản trong Tiếng cười dân gian Việt Nam (Trương Chính, Phong Châu, 1997). So với bản trong sách Kết nối tri thức, bản 1927 có vài chi tiết riêng: anh chàng “may” chứ không “mua” áo, và người mất lợn hỏi thẳng “con lợn cưới nhà tôi”.
Truyện Lợn cưới, áo mới trong sách giáo khoa
- Ngữ văn 8 Kết nối tri thức, tập một – Bài 5 “Những câu chuyện hài”: in trong văn bản “Chùm truyện cười dân gian Việt Nam” cùng Treo biển và Nói dóc gặp nhau. Xem soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam và tác giả – tác phẩm Chùm truyện cười dân gian Việt Nam.
- Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo, tập một – Bài 4 “Sắc thái của tiếng cười”: học với nhan đề “Khoe của”, đi cùng “Con rắn vuông”. Xem soạn bài Khoe của và Con rắn vuông và tác giả – tác phẩm Khoe của; Con rắn vuông.
- Ngữ văn 6 tập một (chương trình cũ): truyện học trong phần truyện cười, sau Treo biển.
Câu hỏi thường gặp
Truyện Lợn cưới, áo mới phê phán điều gì?
Truyện chế giễu thói khoe của — thích phô trương của cải dù là món nhỏ nhặt — và cho thấy người hay khoe tự làm mình lố bịch trước mặt người khác.
Khoe của và Lợn cưới, áo mới có phải một truyện?
Đúng vậy. Đó là cùng một truyện cười dân gian; mỗi tuyển tập và mỗi bộ sách giáo khoa đặt một nhan đề khác nhau (Tính hay khoe, Khoe của, Lợn cưới, áo mới).
Đọc thêm truyện cười dân gian nào?
Bạn có thể đọc truyện cùng lô Treo biển, cùng Nói láo như bò và Xiển vào dinh tổng đốc xin tiền trong chuyên mục truyện cười.