Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Sử học là gì? Đối tượng, sử liệu và khác lịch sử, sử thi ra sao?

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·9 phút đọc
Nội dung chính
  • Sử học: khoa học về quá khứ con người
  • Lịch sử, sử học và sử thi khác nhau ra sao?
  • Nhà sử học làm việc với những gì?
  • Vì sao con người cần sử học?

Sử học là khoa học nghiên cứu quá khứ của loài người: tìm lại những gì đã xảy ra, giải thích vì sao nó xảy ra và rút ra điều có ích cho hôm nay. Ngành sử học vì thế khác với “lịch sử” theo nghĩa những sự việc đã qua. Lịch sử là đối tượng, còn sử học là cách con người tìm hiểu đối tượng ấy bằng tư liệu và phương pháp.

Nghĩa ngắn Khoa học nghiên cứu quá khứ của xã hội loài người
Gốc từ Hán Việt 史學: sử (việc chép sử, sách sử) + học (môn học, ngành học)
Thuộc Nhóm khoa học xã hội và nhân văn
Người làm nghề Nhà sử học, sử gia
sử học là gì
sử học là gì? Khoa học nghiên cứu quá khứ loài người

Sử học: khoa học về quá khứ con người

Từ điển tiếng Việt định nghĩa sử học là khoa học nghiên cứu lịch sử của xã hội loài người nói chung, hoặc của một quốc gia, một dân tộc nói riêng. Sách Lịch sử 10 (Kết nối tri thức) nói gọn hơn: sử học là khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người.

Phạm vi của “quá khứ” ấy rộng hơn nhiều người nghĩ. Đối tượng nghiên cứu có thể là cả nhân loại, một khu vực, một quốc gia, nhưng cũng có thể chỉ là một làng, một dòng họ, một nghề thủ công hay đời một con người. Nghiên cứu chuyện thi cử thời Nguyễn, lịch sử chiếc áo dài hay quá trình một ngôi chợ mọc lên đều là việc của sử học.

Chữ sử trong 史學 vốn chỉ việc ghi chép và người ghi chép; chữ học chỉ ngành học. Họ hàng gần của từ này là sử gia, sử liệu, sử sách, quốc sử.

Lịch sử, sử học và sử thi khác nhau ra sao?

Từ Là gì Ví dụ
Lịch sử (hiện thực) Những gì đã thật sự diễn ra, không ai sửa được Trận Bạch Đằng năm 938
Sử học Hiểu biết, nghiên cứu của con người về quá khứ ấy Một công trình khảo cứu về trận Bạch Đằng
Sử thi Thể loại văn học kể chuyện anh hùng của cộng đồng, không phải ngành khoa học Đăm Săn, Iliad

Sách giáo khoa chia lịch sử làm hai nghĩa: hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức. Sử học thuộc về nghĩa sau. Giữa hai nghĩa luôn có một khoảng cách, vì không ai dựng lại được quá khứ đầy đủ như nó đã xảy ra. Hai chữ lịch sử được giải nghĩa riêng ở bài lịch sử hiểu theo hai nghĩa.

Học sinh hay lẫn sử học với sử thi chỉ vì chung chữ “sử”. Sử thi là tác phẩm văn chương, có hư cấu, có thần linh; muốn rõ đặc điểm của nó có thể xem bài thể loại sử thi trong Ngữ văn 10.

Nhà sử học làm việc với những gì?

Không có máy quay nào ghi lại quá khứ cho đủ, nên nhà sử học làm việc như người ghép mảnh. Mảnh ghép gọi là sử liệu. Sách Lịch sử 10 phân loại sử liệu theo hình thức thành năm nhóm:

  • Hiện vật: trống đồng, đồ gốm, dấu tích thành lũy.
  • Chữ viết: bia đá, sắc phong, gia phả, sách sử như Đại Việt sử ký toàn thư.
  • Truyền miệng: truyền thuyết, ca dao, lời kể của nhân chứng.
  • Hình ảnh: tranh vẽ, ảnh chụp.
  • Đa phương tiện: phim tư liệu, bản ghi âm, video.

Theo tính chất, sử liệu lại có hai loại. Sử liệu gốc (sơ cấp) ra đời cùng lúc hoặc gần nhất với sự kiện, như một tờ châu bản triều Nguyễn. Sử liệu phái sinh (thứ cấp) là những gì viết lại sau đó, như một cuốn sách nghiên cứu. Truyền thuyết cho biết người xưa nghĩ gì nhưng hiếm khi cho ngày tháng chính xác; một tờ văn bản cũ lại mang sẵn cái nhìn của người viết ra nó.

Vì thế việc chính của nhà sử học không chỉ là tìm tư liệu mà là thẩm định nó: ai viết, viết khi nào, để làm gì, có khớp với nguồn khác hay không. Hai tấm bia ghi về cùng một sự kiện có thể kể theo hai cách trái ngược, và người nghiên cứu phải giải thích được vì sao.

Vì sao con người cần sử học?

Sách giáo khoa nêu sử học có hai chức năng. Chức năng khoa học là khôi phục các sự kiện đã diễn ra và tìm ra bản chất, quy luật của chúng. Chức năng xã hội là giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức, và rút ra bài học cho cuộc sống hiện tại.

Đi kèm là ba nhiệm vụ: nhận thức (cung cấp hiểu biết đúng về quá khứ), giáo dục (truyền lại những giá trị tốt đẹp cho lớp sau) và dự báo (từ kinh nghiệm cũ gợi ý hướng đi sắp tới). Nói theo cách đời thường: không biết mình từ đâu đến thì khó đoán mình sẽ đi về đâu.

Sử học còn có một công dụng ít được nhắc: nó dạy cách nghi ngờ đúng mức. Một người quen hỏi “nguồn ở đâu, ai nói, nói khi nào” sẽ khó bị dắt mũi bởi tin đồn trên mạng hơn người chỉ đọc tiêu đề.

Lê Văn Hưu và bộ quốc sử đầu tiên

Ở nước ta, người hay được nhắc đầu tiên khi nói về nghề chép sử là Lê Văn Hưu, sống dưới triều Trần. Năm 1272, ông hoàn thành bộ Đại Việt sử ký gồm 30 quyển, ghi chép từ thời Triệu Đà đến hết nhà Lý, được xem là bộ quốc sử đầu tiên của Đại Việt. Bộ sách nay đã thất truyền, nhưng nội dung và những lời bình của ông được các sử gia đời sau dùng lại, rõ nhất trong Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên ở thế kỷ XV.

Từ đó đến nay, bộ môn sử học Việt Nam đã đi một chặng dài, từ các sử thần trong Quốc sử viện đến các nhà nghiên cứu dùng khảo cổ học, nhân học, văn bản học. Người viết văn cũng mượn sử học rất nhiều; muốn kể một chuyện có thật về nhân vật lịch sử cho đúng, có thể tham khảo bài văn kể chuyện có thật về nhân vật lịch sử.

Học ngành sử, đọc sách sử: mấy điều nên biết

Ngành sử học học gì?

Sinh viên ngành này học lịch sử Việt Nam và thế giới qua các thời kỳ, phương pháp nghiên cứu, cách đọc và thẩm định sử liệu, thường kèm khảo cổ học, Hán Nôm, lưu trữ. Ra trường có thể làm giảng dạy, nghiên cứu, bảo tàng, lưu trữ, biên tập sách báo hoặc du lịch văn hóa.

Sử học tiếng Anh là gì?

Thường dịch là history khi nói về ngành học. Từ historiography hẹp hơn: chỉ việc nghiên cứu cách lịch sử được viết ra, hay toàn bộ các công trình sử về một đề tài.

Nhà sử học và sử gia có khác nhau không?

Hai từ gần như cùng nghĩa: người nghiên cứu, biên soạn lịch sử. “Sử gia” nghe trang trọng, hay dùng cho người đời trước như Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên; “nhà sử học” thông dụng hơn cho người làm nghề hiện nay.

Môn Lịch sử ở trường có phải là sử học không?

Môn Lịch sử là phần kiến thức sử học được chọn lọc để dạy học sinh. Học sinh học kết quả của sử học; nhà sử học thì làm ra những kết quả ấy từ sử liệu.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5