Sống nội tâm là lối sống thiên về thế giới bên trong: nghĩ nhiều, cảm sâu, nhưng ít khi để lộ cảm xúc ra ngoài. Người sống nội tâm vẫn nói cười bình thường, chỉ là phần lớn buồn vui họ giữ cho riêng mình hoặc chỉ chia sẻ với rất ít người. Đây là một nét tính cách, không phải bệnh, và cũng không hẳn trùng với hướng nội.
| Nghĩa ngắn | Hay suy ngẫm, cảm nhận sâu, ít bộc lộ tâm tư |
| Gốc từ | Nội tâm (內心): lòng bên trong, tâm tư tình cảm riêng của mỗi người |
| Loại từ | Cụm động từ, dùng như tính từ: “cô ấy khá sống nội tâm” |
| Sắc thái | Trung tính; có lúc mang ý khen (sâu sắc), có lúc mang ý lo (khép kín) |
Chữ “nội tâm” trong sống nội tâm
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) giảng nội tâm là tâm tư, tình cảm riêng của mỗi người, nói một cách tổng quát, với những kết hợp quen thuộc như “nội tâm của nhân vật”, “vẻ đẹp nội tâm”. Ai cũng có nội tâm. Cái khác nhau là có người sống hướng ra ngoài, nghĩ gì nói nấy; có người lại quay vào bên trong, để mọi chuyện đi qua lòng mình nhiều vòng rồi mới nói, hoặc không nói.
Cụm “sống nội tâm” là cách nói đời thường, không phải thuật ngữ trong sách tâm lý học. Các trang tư vấn sức khỏe tinh thần như Hello Bacsi mô tả người sống nội tâm là người dành nhiều thời gian suy nghĩ về cảm xúc, giá trị, các mối quan hệ của mình, nhưng thường không để lộ cảm xúc ra ngoài. Trong tâm lý học, nét gần nhất là xu hướng tự soi xét, tự phản tỉnh (self-reflection), cùng với khuynh hướng hướng nội.
Một ví dụ dễ hình dung: hai bạn cùng bị điểm kém. Một bạn than ngay trong nhóm chat, mười phút sau đã quên. Bạn kia im lặng cả buổi, về nhà mới viết vài dòng vào sổ, nghĩ xem mình hổng chỗ nào. Bạn thứ hai là kiểu người hay được gọi là sống nội tâm.
Nhận ra người sống nội tâm qua những thói quen nhỏ
Không có bài kiểm tra nào “đo” được sống nội tâm, và cũng không nên dán nhãn cho ai chỉ vì vài biểu hiện. Dưới đây là những thói quen hay gặp:
- Nghĩ trước, nói sau. Trong cuộc họp lớp, họ ít giơ tay đầu tiên, nhưng khi nói thì thường đã cân nhắc kỹ.
- Buồn thì tự giữ. Bạn bè đôi khi chỉ biết họ từng trải qua chuyện khó khi mọi thứ đã qua.
- Ít bạn mà thân. Họ ngại những cuộc xã giao đông người, nhưng với một hai người tin cậy thì trò chuyện được hàng giờ.
- Thích có khoảng riêng. Đọc sách, viết nhật ký, đi bộ một mình là cách họ “sạc pin”.
- Nhạy với chi tiết cảm xúc. Một câu nói vô tình có thể khiến họ nghĩ ngợi khá lâu.
Điểm cuối là con dao hai lưỡi. Suy ngẫm giúp người ta hiểu mình, nhưng nghĩ mãi một chuyện không dứt lại dễ thành kiểu nghĩ ngợi lặp vòng khó thoát ra.
Vì sao có người sống nội tâm, và điều đó tốt hay xấu?
Không có một nguyên nhân duy nhất. Khí chất bẩm sinh là một phần: có người từ nhỏ đã trầm, thích quan sát hơn chen vào đám đông. Môi trường lớn lên cũng góp tay. Một đứa trẻ mà mỗi lần kể chuyện buồn đều bị gạt đi (“có thế mà cũng khóc”) sẽ dần học cách giữ lại. Những biến cố như chuyển trường, gia đình xáo trộn, một lần bị bạn bè chê cười cũng có thể khiến người ta thu mình hơn.
Về tác động, mặt tích cực khá rõ. Người sống nội tâm thường biết lắng nghe, hiểu cảm xúc người khác, có đời sống tinh thần phong phú; nhiều người viết hay, vẽ đẹp vì quen đối thoại với chính mình. Mặt khó là cảm xúc dồn lại không có lối ra, dễ bị hiểu nhầm là lạnh lùng, kiêu, và đôi khi tự cô lập mà không nhận ra.
Vậy sống nội tâm tốt hay xấu? Nó giống một tính chất hơn là một lỗi. Điều cần để ý là mức độ: nếu cảm giác buồn bã, trống rỗng kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, không còn muốn gặp ai hay làm gì, thì đó không còn là chuyện tính cách. Lúc ấy nên nói với người thân và tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để được lắng nghe, thay vì tự chịu một mình.
Sống nội tâm có phải hướng nội, hay khép kín?
| Khái niệm | Chỉ điều gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Sống nội tâm | Cách xử lý cảm xúc: nghĩ sâu, giữ trong lòng, ít bộc lộ | Vui vẻ ở lớp nhưng chuyện buồn chỉ viết vào nhật ký |
| Hướng nội | Nguồn năng lượng: hồi sức nhờ yên tĩnh, dễ mệt ở chỗ đông | Đi tiệc về là muốn ở một mình cả buổi |
| Khép kín | Hạn chế tiếp xúc, ngại mở lòng với người khác nói chung | Không kể chuyện riêng với cả người nhà |
| Nhút nhát | Sợ bị đánh giá nên rụt rè, dù trong lòng muốn tham gia | Muốn phát biểu nhưng tim đập mạnh, lại thôi |
Hai khái niệm đầu hay đi cùng nhau nhưng không trùng. Một người hướng ngoại, thích đám đông, vẫn có thể sống nội tâm theo nghĩa giấu kín nỗi buồn sau tiếng cười. Ngược lại, có người hướng nội mà rất thẳng thắn về cảm xúc. Phần về nguồn năng lượng và cách Jung chia hai khuynh hướng tính cách được bàn trong bài khái niệm hướng nội trong tâm lý học.
Đời sống nội tâm trên trang văn
Văn chương là nơi “nội tâm” được soi kỹ nhất. Học sinh gặp thuật ngữ độc thoại nội tâm khi học đoạn Kiều ở lầu Ngưng Bích: nhân vật tự nói với mình, và người đọc nghe được những gì nàng không nói ra với ai. Thạch Lam lại là nhà văn của những truyện gần như không có cốt truyện, chỉ có cảm xúc mơ hồ, chập chờn của nhân vật; Liên trong Hai đứa trẻ là một cô bé sống nội tâm điển hình, ngồi lặng nhìn phố huyện mà lòng đầy những điều không gọi được tên. Đọc thêm về cách viết ấy ở trang những truyện ngắn giàu cảm xúc của Thạch Lam.
Thắc mắc quanh chuyện sống nội tâm
Người sống nội tâm là người như thế nào?
Là người hay suy ngẫm, cảm nhận sâu, ít bộc lộ cảm xúc và thường chỉ mở lòng với vài người thân. Họ không nhất thiết ít nói hay rụt rè; nhiều người vẫn hòa đồng ở chỗ đông.
Sống nội tâm có phải là hướng nội không?
Không hoàn toàn. Hướng nội nói về chuyện lấy lại năng lượng nhờ yên tĩnh; sống nội tâm nói về chuyện giữ cảm xúc trong lòng. Hai nét hay gặp cùng nhau nhưng một người hướng ngoại vẫn có thể sống nội tâm.
Sống nội tâm là tốt hay xấu?
Không tốt, không xấu tự thân. Nó giúp người ta sâu sắc và biết lắng nghe, nhưng nếu dồn nén quá lâu thì nên tập chia sẻ với một người tin cậy.
Làm sao để bớt sống nội tâm quá mức?
Có thể bắt đầu từ việc nhỏ: viết ra điều đang nghĩ, chọn một người bạn để kể, tham gia một nhóm cùng sở thích. Mục đích không phải đổi tính cách, mà là để cảm xúc có chỗ đi ra.