Soạn bài Lục Vân Tiên đánh cướp, cứu Kiều Nguyệt Nga – Ngữ văn 9 Kết nối tri thức

Nhân vật anh hùng mà em yêu thích là ai? Điều gì ở nhân vật ấy gây ấn tượng nhất với em?

Trả lời (gợi ý): Em yêu thích Thạch Sanh. Chàng mồ côi, nghèo khó nhưng tốt bụng, thật thà, dũng cảm diệt chằn tinh, đại bàng, cứu công chúa; bị Lí Thông lừa hết lần này đến lần khác vẫn không oán hận, cuối cùng còn tha cho mẹ con hắn. Điều em ấn tượng nhất là tấm lòng nhân hậu, sẵn sàng giúp người mà không màng báo đáp – điều cũng gặp ở Lục Vân Tiên trong đoạn trích này.

Trả lời:

• Hành động: ghé lại bên đường, bẻ cây làm gậy, nhắm thẳng chỗ bọn cướp xông vào; tả đột hữu xông giữa vòng vây; một gậy hạ gục Phong Lai; dẹp xong thì hỏi han người bị nạn; nghe Nguyệt Nga muốn trả ơn thì mỉm cười.
• Lời nói: quát bọn cướp chớ quen thói hại dân; ân cần hỏi ai than khóc trong xe; khi được mời đền ơn thì khẳng định giúp người không cần báo đáp, gặp chuyện bất bình mà làm ngơ thì đâu phải bậc anh hùng.

Hành động nhanh, quyết đoán; lời nói ngắn gọn, khảng khái – chân dung một chàng trai dũng cảm, trọng nghĩa.

Trả lời: Hiện lên trong em là một chàng thư sinh tay chỉ cầm cây gậy vừa bẻ, đứng giữa đám lâu la đông đúc vây kín bốn phía, gươm giáo tua tủa. Chàng không lùi bước mà đánh bên trái, phá bên phải, như vị tướng Triệu Tử phá vòng vây năm xưa; bọn cướp tan tác, vứt cả vũ khí bỏ chạy, còn Phong Lai thì ngã xuống ngay sau một đòn gậy. Cảnh tượng vừa oai hùng vừa đẹp như trong truyện võ hiệp.

Trả lời: Nguyệt Nga tự giới thiệu tên tuổi, quê quán, cha làm tri phủ; kể lí do lên đường là vâng lời cha về định việc gả chồng; bày tỏ nỗi sợ hãi khi gặp nạn và nỗi lo mất “tiết trăm năm” nếu không được cứu; xin lạy tạ, ngỏ ý mời chàng về Hà Khê gặp cha để trả ơn, ngại ngùng vì lúc này trong tay chẳng có vật gì báo đáp. Nàng nói năng nhún nhường, đúng mực, mạch lạc, chan chứa lòng biết ơn.

Trả lời: Chàng mỉm cười, đáp rằng làm ơn chẳng phải để mong người trả; mọi chuyện đã rõ thì chẳng cần tính thiệt hơn; chàng nhắc câu “kiến nghĩa bất vi” của sách xưa: đứng trước việc nghĩa mà khoanh tay thì chẳng đáng mặt anh hùng. Lời đáp cho thấy chàng hành động vì nghĩa, không vụ lợi, coi giúp người là lẽ đương nhiên.

Trả lời:

Trả lời:

• Lời đối thoại (đặt trong ngoặc kép, sau các từ “kêu rằng”, “hỏi”, “thưa rằng”…): lời Vân Tiên quát bọn cướp, lời Phong Lai ra lệnh vây bắt, lời Vân Tiên hỏi người trong xe, lời Nguyệt Nga kể và tạ ơn, lời Vân Tiên đáp.
• Lời người kể chuyện: các câu kể, tả còn lại – như cảnh Vân Tiên ghé lại, bẻ cây; Phong Lai mặt đỏ phừng phừng; Vân Tiên tả đột hữu xông; lâu la vỡ tan; câu dẫn trước lời đáp cuối của Vân Tiên.
• Lời kể và lời thoại đan xen nhịp nhàng giúp câu chuyện vừa liền mạch vừa sinh động.

Đọc mười bốn dòng thơ đầu và thực hiện các yêu cầu sau: a. Chỉ ra lí do khiến Lục Vân Tiên quyết định ra tay trừng trị bọn cướp. b. Phân tích một số từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu thể hiện tính cách của nhân vật Lục Vân Tiên. c. Cho biết người kể chuyện thể hiện thái độ, tình cảm như thế nào đối với nhân vật Lục Vân Tiên.

Trả lời:

• a. Vân Tiên ra tay vì bọn cướp quen thói “hồ đồ hại dân”, đang làm điều ác ngay trước mắt. Với người trọng nghĩa như chàng, thấy dân bị hại mà làm ngơ là không thể chấp nhận.
• b.
  • “Ghé lại”, “bẻ cây làm gậy”, “nhắm làng xông vô”: hành động tự nguyện, tức thời, không đắn đo dù tay không vũ khí – cho thấy lòng dũng cảm và tinh thần vì nghĩa.
  • Lời quát “Bớ đảng hung đồ…”: khẳng định lập trường chính nghĩa, đứng về phía người dân.
  • “Tả đột hữu xông”, so sánh với Triệu Tử phá vòng Đương Dang: tài võ nghệ hơn người, khí thế hiên ngang của bậc anh hùng.
  • “Một gậy thác rày thân vong”: sức mạnh phi thường, kết thúc trận đánh gọn gàng.
• c. Người kể chuyện ngưỡng mộ, ngợi ca Vân Tiên – thể hiện qua lối so sánh với danh tướng, cách tả chàng oai phong, chiến thắng dễ dàng; ngược lại, bọn cướp bị gọi là “đảng hung đồ”, “lũ kiến chòm ong”, thái độ khinh bỉ rõ rệt.

Nêu cảm nhận của em về nhân vật Kiều Nguyệt Nga. Những từ ngữ, hình ảnh nào khiến em có cảm nhận như vậy?

Trả lời:

• Con gái hiếu thảo: cha gọi thì đi, đường ngàn dặm cũng đành (“Làm con đâu dám cãi cha”).
• Nết na, khiêm nhường, giữ lễ: xưng “tiện thiếp”, tự nhận “liễu yếu đào thơ”, xin lạy rồi mới thưa, gọi Vân Tiên là “quân tử”.
• Trọng tiết hạnh: nỗi lo “tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi” nếu không được cứu.
• Biết ơn, trọng nghĩa: mời chàng về nhà để trả nghĩa; băn khoăn vì chưa có gì đáp lại (“Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi”).

Em cảm nhận Nguyệt Nga là cô gái dịu dàng, có học, giàu tình nghĩa – hình mẫu người con gái đẹp trong mắt người bình dân Nam Bộ.

Trả lời: Đó là câu “Nhớ câu kiến nghĩa bất vi, / Làm người thế ấy cũng phi anh hùng” (cùng ý trước đó: làm ơn không mong người trả ơn). Em đồng tình, vì người anh hùng chân chính phải dám đứng ra bênh vực lẽ phải, cứu người gặp nạn, và làm điều đó vì lương tâm chứ không vì danh lợi hay sự đền đáp. Ngày nay, quan niệm ấy vẫn đúng: những người lao vào đám cháy, nhảy xuống sông cứu người mà không cần ai biết tên chính là anh hùng.

Trả lời:

• Xây dựng nhân vật: tác giả để nhân vật tự bộc lộ qua việc làm và lời thoại; tính cách rõ ràng, đối lập thiện – ác (Vân Tiên chính nghĩa – Phong Lai hung bạo); mang tính lí tưởng hóa, gần với nhân vật truyện dân gian; người kể bộc lộ thái độ yêu ghét rõ rệt.
• Ngôn ngữ: thể thơ lục bát quen thuộc, nhịp kể chuyện mạch lạc; từ ngữ mộc mạc, đậm sắc thái Nam Bộ (nầy, mầy, hay vầy, đàng…); xen lẫn một số điển cố, từ Hán Việt (Triệu Tử, kiến nghĩa bất vi, báo đức thù công); lời thoại phù hợp với từng nhân vật: Vân Tiên khảng khái, Nguyệt Nga dịu dàng, Phong Lai thô bạo. Đoạn Truyện Kiều mở đầu cùng Bài 3 cũng kể chuyện bằng lục bát; diễn biến của nó được rút gọn trong các mẫu tóm tắt Kim – Kiều gặp gỡ.

Gợi ý đoạn văn (nhân vật Lục Vân Tiên – tấm lòng vì nghĩa): Điều em quý nhất ở Lục Vân Tiên là tấm lòng làm việc nghĩa không cần báo đáp. Đang trên đường đi thi, gặp bọn cướp hại dân, chàng không đắn đo mà bẻ cây làm vũ khí, lao vào giữa đám cướp. Khi bọn chúng đã tan tác, chàng ân cần hỏi han người bị nạn trong xe. Khi Kiều Nguyệt Nga muốn mời về nhà để đền ơn, chàng chỉ cười và từ chối nhẹ nhàng. Theo chàng, giúp người là bổn phận; đứng ngoài việc nghĩa thì chẳng đáng gọi anh hùng. Chính sự giản dị trong cách hành động ấy khiến Lục Vân Tiên trở nên gần gũi và đáng kính. Từ nhân vật, em hiểu lòng tốt chân thật chẳng đòi điều kiện, và mỗi người đều có thể làm “anh hùng” bằng những việc tử tế nhỏ bé hằng ngày.