Kim – Kiều gặp gỡ là đoạn trích kể về cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa Kim Trọng và Thúy Kiều trong kiệt tác Truyện Kiều của Nguyễn Du, được học ở Bài 3 “Hồn nước nằm trong tiếng mẹ cha”, sách Ngữ văn 9 Kết nối tri thức tập một. Bài viết tổng hợp văn bản đoạn trích, thông tin về tác giả, vị trí đoạn trích, thể loại, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy để các em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Kim – Kiều gặp gỡ
Đoạn trích ứng với câu 141 đến câu 184 của Truyện Kiều; SGK lược 8 câu (153–160), đánh dấu bằng […]. Văn bản dưới đây đối chiếu với bản Truyện Kiều phổ biến trên Wikisource và văn bản in trong SGK.
Nẻo xa mới tỏ mặt người,
Khách đà xuống ngựa tới nơi tự tình.
Hài văn lần bước dặm xanh,
Một vùng như thể cây quỳnh cành dao.
Chàng Vương quen mặt ra chào,
Hai Kiều e lệ nép vào dưới hoa.
Nguyên người quanh quất đâu xa,
Họ Kim tên Trọng vốn nhà trâm anh.
Nền phú hậu, bậc tài danh,
Văn chương nết đất, thông minh tính trời.
Phong tư tài mạo tót vời,
Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa.
[…]
Bóng hồng nhác thấy nẻo xa,
Xuân lan thu cúc mặn mà cả hai.
Người quốc sắc, kẻ thiên tài,
Tình trong như đã, mặt ngoài còn e.
Chập chờn cơn tỉnh cơn mê.
Rốn ngồi chẳng tiện, dứt về chỉn khôn.
Bóng tà như giục cơn buồn,
Khách đà lên ngựa, người còn nghé theo.
Dưới cầu nước chảy trong veo,
Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.
Kiều từ trở gót trướng hoa,
Mặt trời gác núi chiêng đà thu không.
Gương nga chênh chếch dòm song,
Vàng gieo ngấn nước, cây lồng bóng sân.
Hải đường lả ngọn đông lân,
Giọt sương gieo nặng cành xuân la đà.
Một mình lặng ngắm bóng nga,
Rộn đường gần với nỗi xa bời bời:
“Người mà đến thế thì thôi,
Đời phồn hoa cũng là đời bỏ đi!
Người đâu gặp gỡ làm chi,
Trăm năm biết có duyên gì hay không?”
Ngổn ngang trăm mối bên lòng,
Nên câu tuyệt diệu ngụ trong tính tình.
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Một số từ ngữ khó: trâm anh – dòng dõi quyền quý; hài văn – giày có thêu hoa văn; cây quỳnh cành dao – ngọc quỳnh, ngọc dao, chỉ vẻ đẹp cao quý; quanh quất đâu xa – ở quanh quẩn gần đây; phong tư tài mạo – phong thái, tư cách, tài năng và dung mạo; bóng hồng – người con gái đẹp; rốn – nán lại; chỉn khôn – thật khó; nghé theo – nhìn theo; thu không – hiệu chiêng trống lúc chiều tối báo đóng cổng thành; gương nga – mặt trăng; đông lân – nhà hàng xóm phía đông.
Thông tin tác giả Nguyễn Du
Nguyễn Du (1765 – 1820), tên chữ là Tố Như, hiệu Thanh Hiên, quê ở làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Ông sinh ra ở Thăng Long trong một gia đình đại quý tộc, nhiều đời làm quan và có truyền thống văn chương; cha là Nguyễn Nghiễm từng làm Tể tướng triều Lê. Nguyễn Du mồ côi cha mẹ từ nhỏ, sống nhờ anh là Nguyễn Khản.
Cuộc đời Nguyễn Du gắn với giai đoạn đầy biến động cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ XIX: triều Lê – Trịnh sụp đổ, phong trào Tây Sơn, rồi nhà Nguyễn thành lập. Ông từng có hơn mười năm lưu lạc, sống gần gũi với nhân dân ở quê vợ (Thái Bình) và quê nội (Hà Tĩnh). Năm 1802, ông ra làm quan cho nhà Nguyễn; năm 1813 được cử làm chánh sứ sang Trung Quốc. Năm 1820, ông được cử đi sứ lần nữa nhưng chưa kịp lên đường thì mất tại Huế.
Sự nghiệp văn chương của Nguyễn Du gồm cả sáng tác chữ Hán và chữ Nôm. Thơ chữ Hán có ba tập: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục. Tác phẩm chữ Nôm tiêu biểu là Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều) và Văn tế thập loại chúng sinh (Văn chiêu hồn). Xem thêm các bài thơ tiêu biểu tại tuyển tập thơ Nguyễn Du.
Sáng tác của Nguyễn Du thấm đẫm cảm hứng nhân đạo: ông cảm thông sâu sắc với những kiếp người đau khổ, đặc biệt là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh, đồng thời trân trọng khát vọng sống, khát vọng tình yêu và hạnh phúc của con người. Ông được xem là đại thi hào dân tộc; năm 1965 Hội đồng Hòa bình thế giới ghi nhận ông là Danh nhân văn hóa thế giới, tháng 11/2013, Đại hội đồng UNESCO thông qua nghị quyết đưa kỉ niệm 250 năm năm sinh của ông (năm 2015) vào danh sách các ngày kỉ niệm. Tìm hiểu kĩ hơn tại bài tác giả Nguyễn Du: cuộc đời và sự nghiệp.
Thông tin tác phẩm Kim – Kiều gặp gỡ
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học đoạn trích.
Truyện Kiều của Nguyễn Du có gì đặc biệt?
Truyện Kiều có tên chữ Hán là Đoạn trường tân thanh (tiếng kêu mới về nỗi đau đứt ruột), gồm 3.254 câu thơ lục bát. Nguyễn Du dựa vào cốt truyện Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc) nhưng đã sáng tạo lại gần như hoàn toàn về nhân vật, ngôn ngữ và cách kể, biến một cuốn tiểu thuyết chương hồi bình thường thành kiệt tác của văn học Việt Nam. Tác phẩm kể về cuộc đời mười lăm năm lưu lạc của Thúy Kiều, thường được chia làm ba phần: Gặp gỡ và đính ước – Gia biến và lưu lạc – Đoàn tụ.
Xuất xứ và vị trí đoạn trích
Đoạn trích Kim – Kiều gặp gỡ thuộc phần đầu “Gặp gỡ và đính ước” của Truyện Kiều, từ câu 141 đến câu 184 (SGK lược 8 câu 153–160). Trước đó là cảnh chị em Thúy Kiều đi chơi xuân trong tiết Thanh minh (nối tiếp các đoạn Chị em Thúy Kiều và Cảnh ngày xuân), gặp nấm mộ vô chủ của ca nhi Đạm Tiên; Kiều thương cảm, thắp hương và đề thơ. Lúc chị em còn “dùng dằng nửa ở nửa về” thì Kim Trọng xuất hiện. Sau đoạn trích, Kiều nằm mộng thấy Đạm Tiên báo tên nàng có trong “sổ đoạn trường”; Kim Trọng tìm đến trọ cạnh nhà Kiều, hai người gặp lại, trao kỉ vật và thề nguyền.
Hoàn cảnh sáng tác Truyện Kiều
Đến nay chưa có tư liệu xác định chính xác thời điểm Nguyễn Du viết Truyện Kiều. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tác phẩm ra đời vào khoảng đầu thế kỉ XIX; có ý kiến xếp vào khoảng 1805 – 1809, có ý kiến cho rằng ông viết sau chuyến đi sứ Trung Quốc (1813 – 1814). Dù vậy, có thể thấy rõ tác phẩm chứa đựng những trải nghiệm sâu sắc của Nguyễn Du về một xã hội phong kiến suy tàn, nơi quyền sống và hạnh phúc của con người bị chà đạp.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện thơ Nôm, viết bằng thể thơ lục bát.
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba; có đan xen lời người kể chuyện và lời nhân vật (độc thoại nội tâm của Thúy Kiều).
- Nhân vật: Kim Trọng, Thúy Kiều (nhân vật chính), Thúy Vân, Vương Quan.
Kim – Kiều gặp gỡ có mấy phần? Bố cục đoạn trích
Đoạn trích có bố cục 3 phần:
- Phần 1 (12 dòng đầu, từ “Nẻo xa mới tỏ mặt người” đến “Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa”): sự xuất hiện và chân dung Kim Trọng.
- Phần 2 (10 dòng tiếp, từ “Bóng hồng nhác thấy nẻo xa” đến “Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha”): cảm xúc, tâm trạng của Kim Trọng và Thúy Kiều trong buổi đầu gặp gỡ và lúc chia tay.
- Phần 3 (14 dòng cuối, từ “Kiều từ trở gót trướng hoa” đến hết): tâm trạng Thúy Kiều khi trở về nhà trong đêm trăng.
Giá trị nội dung
- Khắc họa vẻ đẹp “trai tài gái sắc” của Kim Trọng và Thúy Kiều: Kim Trọng hào hoa, phong nhã; Kiều “quốc sắc”, đa cảm, tinh tế.
- Diễn tả tinh tế những rung động của tình yêu đầu đời: vừa gặp đã cảm mến (“Tình trong như đã, mặt ngoài còn e”), chia tay đầy lưu luyến, về nhà ngổn ngang trăm mối.
- Thể hiện dự cảm về duyên phận và số phận của Thúy Kiều qua nỗi day dứt về Đạm Tiên và câu hỏi “Trăm năm biết có duyên gì hay không?”.
- Thể hiện tư tưởng nhân đạo, tiến bộ của Nguyễn Du: trân trọng vẻ đẹp con người, đề cao tình yêu tự do, tự nguyện trong xã hội phong kiến.
Giá trị nghệ thuật
- Bút pháp ước lệ tượng trưng trong khắc họa nhân vật (“cây quỳnh cành dao”, “bóng hồng”, “xuân lan thu cúc”).
- Nghệ thuật miêu tả nội tâm sâu sắc qua cử chỉ, qua tả cảnh ngụ tình và độc thoại nội tâm.
- Kết hợp linh hoạt lời người kể chuyện và lời nhân vật.
- Ngôn ngữ trau chuốt, phối hợp từ Hán Việt trang trọng với từ thuần Việt, từ láy giàu sức gợi; phép tiểu đối cân xứng; thể lục bát nhịp nhàng.
Ý nghĩa nhan đề Kim – Kiều gặp gỡ
Nhan đề do người biên soạn đặt, nêu thẳng sự việc chính: cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa Kim Trọng và Thúy Kiều. Cuộc gặp này mở đầu mối tình Kim – Kiều, sợi dây xuyên suốt toàn bộ Truyện Kiều, từ lời thề nguyền, những năm lưu lạc đến ngày đoàn tụ.
Sơ đồ tư duy Kim – Kiều gặp gỡ
Sơ đồ tóm lược sáu nội dung cần nhớ: tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, nội dung và nghệ thuật.
Tóm tắt Kim – Kiều gặp gỡ
Hai mẫu tóm tắt ngắn dưới đây giúp em nhớ nhanh diễn biến đoạn trích.
Mẫu 1 – Tóm tắt Kim – Kiều gặp gỡ ngắn nhất
Trong buổi du xuân tiết Thanh minh, khi chị em Thúy Kiều còn nán lại bên mộ Đạm Tiên thì Kim Trọng, bạn học của Vương Quan, tìm đến. Kim Trọng và Thúy Kiều vừa gặp đã cảm mến nhau, chia tay trong lưu luyến. Đêm ấy, Kiều một mình ngắm trăng, lòng ngổn ngang suy nghĩ về cuộc gặp gỡ và về duyên phận của mình.
Mẫu 2 – Tóm tắt Kim – Kiều gặp gỡ theo bố cục
Đoạn trích mở đầu bằng sự xuất hiện của Kim Trọng: từ xa, chàng thư sinh hào hoa xuống ngựa, bước tới chào hỏi; Vương Quan quen biết nên ra đón, hai chị em Kiều e lệ nép dưới hoa. Người kể giới thiệu chàng là con nhà trâm anh, giàu có, tài hoa, phong nhã. Kim Trọng thoáng thấy hai người đẹp đã say mê; chàng và Kiều “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”, muốn ở không tiện, muốn về không đành. Chiều tà, Kim Trọng lên ngựa ra về, Kiều vẫn nhìn theo. Trở về phòng, trong đêm trăng tĩnh lặng, Kiều nghĩ về kiếp tài hoa bạc mệnh của Đạm Tiên, băn khoăn không biết mối duyên với Kim Trọng có thành hay không, rồi gửi nỗi lòng vào những câu thơ.
Nếu cần thêm nhiều cách tóm tắt (theo ngôi kể của nhân vật, đặt trong mạch toàn truyện), em có thể tham khảo bài tóm tắt riêng của đoạn trích.
Lời kết
Kim – Kiều gặp gỡ là đoạn thơ đẹp về mối tình đầu, cho thấy tài miêu tả nội tâm và tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du. Nắm chắc tác giả, vị trí, bố cục và giá trị của đoạn trích sẽ giúp em soạn bài và làm bài phân tích dễ dàng hơn.
Xem thêm: