Soạn bài Khám phá kì quan thế giới: thác I-goa-du – Ngữ văn 9 Cánh diều

Đọc trước văn bản Khám phá kì quan thế giới: thác I-goa-du và liên hệ với những danh lam thắng cảnh khác. Tìm hiểu một số kì quan thế giới liên quan đến di sản thiên nhiên.

Trả lời:

Em có thể chuẩn bị một vài kì quan thiên nhiên tiêu biểu để so sánh khi đọc:

• Vịnh Hạ Long (Việt Nam): gần hai nghìn hòn đảo đá vôi giữa biển, được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới; văn bản đọc trước đó trong Bài 3 cũng viết về vịnh này.
• Thác Victoria (châu Phi): nằm giữa Zambia và Zimbabwe, nổi tiếng với màn hơi nước bốc cao như khói, người dân địa phương gọi là khói biết sấm.
• Rạn san hô Great Barrier (Úc): hệ thống san hô lớn nhất hành tinh, có thể nhìn thấy từ ngoài không gian.
• Rừng mưa A-ma-dôn (Nam Mỹ): khu rừng nhiệt đới rộng nhất Trái Đất, được ví như lá phổi xanh của nhân loại.

Khi đọc, em hãy để ý: thác I-goa-du có điểm gì giống và khác những kì quan trên, và vì sao người viết gọi chuyến đi của mình là một trải nghiệm khó quên.

Trả lời:

• Vị trí: vùng biên giới giữa hai nước Nam Mỹ là Bra-xin và Ác-hen-ti-na.
• Kỉ lục: lượng nước chảy qua thác tính trung bình theo năm thuộc loại lớn nhất hành tinh.
• Quy mô: số ngọn thác thay đổi theo mùa, vào khoảng 275 – 300 ngọn; chiều dài mỗi ngọn từ 64 tới 85 mét.
• Nguồn gốc địa chất: do đứt gãy từ thời núi lửa phun trào thượng cổ; mỗi giây có tới 450 000 mét khối nước đổ xuống chân thác.

Ngoài ra, thác I-goa-du từng được bình chọn vào danh sách bảy kì quan thiên nhiên mới của thế giới, kết quả công bố tháng 11 năm 2011.

Trả lời: Đề mục in đậm nói về xứ sở của những “kì quan tạo ra bởi Đức Chúa Trời”. Cách gọi này mượn chính lời khen của một tác giả thế kỉ XIX để nhấn mạnh: vẻ đẹp nơi đây hoàn hảo tới mức người ta chỉ có thể nghĩ rằng nó do đấng sáng tạo làm nên, chứ không phải con người. Đề mục vừa báo trước nội dung phần sau (lịch sử con người biết đến và ngợi ca con thác), vừa gây tò mò, kéo người đọc đi tiếp.

Trả lời: Vốn là ba binh chủng của quân đội (hải quân hoạt động dưới nước, lục quân trên bộ, không quân trên trời). Ở đây tác giả dùng theo nghĩa vui, ẩn dụ: người ta tổ chức đủ loại dịch vụ du lịch dưới nước, trên mặt đất và trên không để khách khám phá con thác từ mọi phía. Cách dùng từ dí dỏm này khiến câu văn sinh động và cho thấy sự chuyên nghiệp của ngành du lịch địa phương.

Trả lời:

• Trên bộ: đi bộ băng qua rừng, nếm thử món ăn và tìm hiểu văn hóa Pa-ra-goay, Bra-xin, Ác-hen-ti-na; thăm vườn chim, khu muông thú; đạp xe theo các lối mòn ở cả hai nước.
• Trên không: ngồi trực thăng bay qua hồ thủy điện I-tai-pu để ngắm cảnh; nhảy dù lượn từ trực thăng để nhìn thác và rừng nguyên sinh từ trên cao.
• Dưới nước: đi thuyền vượt qua các ngọn thác, lao thẳng vào khu vực trung tâm có tên “Họng quỷ”.

Trả lời: Đề mục “Ván bài sinh tử ở huyệt đạo thác I-goa-du” gợi ra một thử thách nguy hiểm, được ăn cả ngã về không, diễn ra ở vị trí hiểm yếu nhất của con thác. Em đoán phần này sẽ kể lại chuyến mạo hiểm vào giữa lòng thác, nơi dòng nước dữ dội nhất, với nhiều cảm giác căng thẳng, hồi hộp.

Trả lời: Có hai lí do. Thứ nhất, hình dáng khu vực này giống một cái cổ họng khổng lồ đang há ra nuốt nước; tên tiếng Bồ Đào Nha Garganta do Diabo khi dịch ra cũng mang nghĩa cái họng của quỷ. Thứ hai, âm thanh nơi đây vô cùng dữ dội, tiếng nước gầm vang như hàng vạn con quỷ cùng thét gào, nên cái tên càng trở nên đúng. Đi thuyền vào đó chẳng khác gì tự đưa mình vào miệng quỷ.

Trả lời:

• Dùng phép so sánh táo bạo, giàu liên tưởng: ánh hoàng hôn được ví như mật ong rót tràn; dòng nước từ trên cao trút xuống được ví như ai hắt cả chậu nước vào chiếc lá tre, còn đoàn người chỉ như bầy kiến nhỏ trên lá.
• Dùng nhiều động từ mạnh, gợi chuyển động dữ dội: gầm thét, gào thét, lao thẳng, rót thẳng, chao đảo, xoay vòng.
• Kết hợp tả cảnh với tả cảm giác của người trong cuộc: nín thở, gồng mình, lạnh buốt, ướt sũng.

Nhờ vậy, người đọc như đang ngồi trên con thuyền cùng tác giả.

Trả lời: Đoạn văn đưa ra kích thước “cổ họng” của con quỷ đã được đo và ghi trong hồ sơ công nhận kì quan: chiều cao 82 m, bề rộng 150 m, chiều dài 700 m; kèm lưu lượng 450 000 mét khối nước mỗi giây. Các con số tăng dần, cụ thể, có căn cứ giúp thông tin trở nên đáng tin, đồng thời làm hiện lên tầm vóc khổng lồ của khu vực này.

Trả lời: Đó là câu ở đoạn cuối: “Cuộc đời không chỉ là dấu cộng của những hơi thở suốt dọc dài kiếp sống, mà quan trọng hơn, nó còn là những giây phút mà thiên nhiên lộng lẫy và con người tử tế đã khiến bạn phải nín thở rưng rưng.” Qua câu văn, tác giả cho rằng sống có ý nghĩa không đo bằng số năm, mà bằng những khoảnh khắc khiến ta xúc động thật sự.

Văn bản Khám phá kì quan thế giới: thác I-goa-du gồm mấy phần? Xác định nội dung thông tin của từng phần và cả văn bản.

Trả lời:

Dựa vào hai đề mục in đậm, văn bản chia làm 3 phần:

• Phần 1 (từ đầu đến “…450 000 mét khối”): thông tin khái quát về vị trí, số lượng ngọn thác, lưu lượng nước và nguồn gốc hình thành của thác.
• Phần 2 (từ đề mục “Xứ sở…” đến “…khá kinh hoàng!”): lịch sử con người biết đến con thác, hành trình của đoàn tác giả tới đây và các hình thức trải nghiệm dành cho du khách.
• Phần 3 (từ đề mục “Ván bài sinh tử…” đến hết): chuyến đi thuyền lao vào “Họng quỷ”, thông tin về khu vực này và suy ngẫm của người viết sau chuyến đi.

Nội dung cả văn bản: giới thiệu thác I-goa-du – kì quan thiên nhiên mang tầm thế giới, có quy mô kỉ lục, vẻ đẹp hoang sơ và những trải nghiệm hấp dẫn, qua đó khơi dậy tình yêu thiên nhiên và khát khao khám phá ở người đọc.

Lưu ý: có tài liệu tách đoạn cuối (cảm nhận sau chuyến đi) thành phần thứ tư; cách chia nào cũng được nếu em nêu rõ ranh giới và nội dung.

Xác định mục đích của văn bản. Người viết đã triển khai nội dung làm sáng tỏ mục đích ấy như thế nào?

Trả lời:

• Mục đích: giúp người đọc biết những thông tin cơ bản, đáng tin cậy về con thác nổi tiếng này, đồng thời hình dung được cảm giác thực sự khi đến thăm kì quan này.
• Cách triển khai: thông tin được sắp xếp theo hướng từ chung tới riêng. Mở đầu là số liệu về vị trí, quy mô; tiếp theo là lịch sử phát hiện, lời ngợi ca của người xưa; sau đó là các loại hình du lịch trên bộ, trên không, dưới nước; cuối cùng tập trung vào trải nghiệm đặc sắc nhất là vượt thác vào “Họng quỷ”. Thông tin khách quan luôn được xen với lời kể ở ngôi thứ nhất (“chúng tôi”), khiến văn bản vừa chính xác vừa hấp dẫn.

Từ văn bản, hãy nêu lên đặc điểm và giá trị của thác I-goa-du.

Trả lời:

Phân tích nghệ thuật miêu tả của tác giả thể hiện trong văn bản, dẫn ra một số câu văn giàu hình ảnh giúp người đọc như được cùng tác giả trải nghiệm con thác.

Trả lời:

Tác giả miêu tả bằng con mắt của người trực tiếp có mặt, nên cảnh vật luôn gắn với cảm giác cơ thể và cảm xúc. Ông phối hợp nhiều giác quan: thị giác (màu nước trắng, ánh hoàng hôn vàng), thính giác (tiếng nước gầm), xúc giác (lạnh buốt, ướt sũng). Các phép so sánh được chọn rất đời thường nhưng bất ngờ, giúp người chưa từng tới Nam Mỹ vẫn hình dung được. Nhịp câu cũng thay đổi theo cảm xúc: những câu ngắn, dồn dập ở đoạn vượt thác tạo cảm giác ngộp thở.

Một số câu văn tiêu biểu:

• “Tiếng nước gầm thét ào ào như có muôn vàn con quỷ gào thét.”
• “Tàu chao đảo, nước xoáy làm tất cả xoay vòng, rồi lòng thuyền bị nước té ngập quá mắt cá chân người.”
• “Toàn thân lạnh buốt, ướt như chuột lột. Biển nước cuồn cuộn, rót thẳng vào cơ thể bạn.”

Đọc những câu này, em như nghe thấy tiếng thác, cảm thấy con thuyền chòng chành và hơi lạnh của nước tạt vào người.

Các hình ảnh trong văn bản có tác dụng bổ sung thông tin và khơi gợi cảm xúc của người đọc như thế nào?

Trả lời:

• Bổ sung thông tin: ảnh chụp cho thấy trực quan những điều lời văn khó diễn tả hết: các dải thác trắng xóa nối tiếp nhau, màn hơi nước mù mịt, con thuyền nhỏ bé giữa dòng nước. Người đọc kiểm chứng được độ lớn của con thác thay vì chỉ tưởng tượng qua số liệu.
• Khơi gợi cảm xúc: hình ảnh làm dấy lên sự thán phục trước thiên nhiên, cảm giác hồi hộp thay cho những người trên thuyền, và mong muốn được một lần tận mắt chứng kiến kì quan này.

Ở Việt Nam có những thác nước nổi tiếng nào? Hãy tìm hiểu thông tin về một con thác mà em vừa nêu để giới thiệu với mọi người.

Trả lời:

Một số thác nước nổi tiếng: Bản Giốc (Cao Bằng), Pongour và Đam B’ri (Lâm Đồng), Dray Nur (Đắk Lắk), thác Bạc (Lào Cai), thác Mây (Thanh Hóa), Yang Bay (Khánh Hòa).

Giới thiệu thác Bản Giốc: Thác thuộc địa phận Trùng Khánh (Cao Bằng), trên dòng sông Quây Sơn chảy dọc đường biên giới Việt – Trung. Xét về độ rộng, Bản Giốc thuộc nhóm thác tự nhiên lớn bậc nhất ở Đông Nam Á. Nước đổ qua nhiều bậc đá vôi, bị các mô đất phủ cây xanh chia thành nhiều dải trắng như mái tóc buông. Đẹp nhất là khoảng tháng 8 đến tháng 10, khi nước nhiều và lúa hai bên bờ bắt đầu chín vàng. Du khách có thể đi bè tre tới sát chân thác để cảm nhận hơi nước mát lạnh, rồi ghé thăm động Ngườm Ngao gần đó. Bản Giốc không chỉ là danh thắng mà còn gắn với chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng nơi biên cương, vì vậy mỗi người cần chung tay giữ gìn cảnh quan sạch đẹp.