Soạn bài Hồi trống Cổ Thành (La Quán Trung) – Ngữ văn 10 Cánh diều

Thái độ của Trương Phi và Quan Công như thế nào?

Trả lời: Hai thái độ trái ngược. Quan Công “mừng rỡ vô cùng”, giao long đao cho Châu Thương rồi tế ngựa ra đón em, tức là đến với tư thế không phòng bị. Trương Phi thì “mắt tròn xoe, râu vểnh ngược, hò thét như sấm”, múa xà mâu đâm thẳng vào anh. Một bên mong đoàn tụ, một bên coi người đến là kẻ phản bội.

Vì sao Quan Công nhắc đến “nghĩa vườn đào”?

Trả lời: “Nghĩa vườn đào” là lời thề kết làm anh em của Lưu, Quan, Trương ở vườn đào. Bị em đâm bất ngờ, Quan Công nhắc lại lời thề để hỏi vì sao em lại quay giáo với anh, đồng thời khẳng định mình vẫn giữ trọn tình nghĩa ấy và mong Trương Phi nguôi giận.

Vì sao cách xưng hô giữa Trương Phi và Quan Công đối lập nhau?

Trả lời: Quan Công gọi “hiền đệ”, xưng “ta”, “anh”, giữ đúng tình anh em vì ông biết mình không có lỗi. Trương Phi gọi anh là “mày”, xưng “tao”, có lúc còn gọi là “thằng phụ nghĩa”, vì tin rằng Quan Công đã hàng Tào, quên lời thề cũ. Cách xưng hô cho thấy một người điềm tĩnh, nhẫn nhịn và một người nóng nảy, ghét sự phản trắc đến cực điểm.

Em có bất ngờ với tình huống này không? Vì sao?

Trả lời: Có. Đúng lúc Quan Công vừa nói nếu đến bắt em thì phải đem quân mã, thì quân Tào kéo đến thật. Lời thanh minh vừa dứt đã bị sự việc “phản bác”, làm Trương Phi càng tin anh lừa mình. Tình huống trùng hợp ấy đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm, đồng thời mở ra cơ hội để Quan Công dùng việc làm chứng tỏ lòng mình.

Khí phách và tài nghệ của Quan Công được thể hiện ra sao?

Trả lời: Quan Công nhận ngay điều kiện khắc nghiệt của em, không do dự. Khi Sái Dương đến thách thức, ông “chẳng nói một lời, múa long đao xô lại”, và “chưa dứt một hồi, đầu Sái Dương đã lăn xuống đất”. Ba hồi trống chưa cần đến, chỉ một hồi đã đủ. Câu văn ngắn, nhịp nhanh làm nổi bật võ nghệ siêu quần và khí phách đường hoàng của một dũng tướng.

Nêu các sự kiện chính của văn bản Hồi trống Cổ Thành. Lí do dẫn đến sự hiểu lầm của Trương Phi đối với Quan Công?

Trả lời:

Các sự kiện chính:

• Quan Công đưa hai chị dâu đến Cổ Thành, sai Tôn Càn vào báo tin cho Trương Phi.
• Trương Phi kéo quân ra, đòi giết Quan Công vì cho rằng anh đã phản bội.
• Hai phu nhân, Tôn Càn giải thích nhưng Trương Phi không tin.
• Quân Tào do Sái Dương dẫn đầu kéo tới; Trương Phi ra điều kiện ba hồi trống.
• Quan Công chém Sái Dương; tên lính cầm cờ kể lại đầu đuôi.
• Trương Phi hiểu ra, khóc lạy anh; anh em đoàn tụ.

Lí do hiểu lầm: Trương Phi chỉ biết việc Quan Công ở với Tào Tháo, được phong hầu, mà không biết đó là kế tạm thời để giữ an toàn cho hai chị dâu, cũng không biết anh đã bỏ Tào ra đi. Với tính cách thẳng thắn, ghét sự quanh co, Trương Phi kết luận ngay rằng anh đã bội nghĩa; sự xuất hiện của quân Tào càng khiến ông tin chắc.

Người kể chuyện đã khắc họa tính cách của Trương Phi và Quan Công thông qua những chi tiết, sự việc, tình huống nào?

Trả lời:

• Trương Phi: chiếm Cổ Thành vì quan huyện không cho vay lương; nghe tin anh đến thì chẳng nói gì, mặc giáp vác mâu ra ngay; mắng cả hai chị dâu là bị lừa, mắng Tôn Càn nói láo; đặt điều kiện ba hồi trống; khi hiểu ra thì khóc và quỳ lạy. Đó là con người nóng nảy, thẳng như ruột ngựa, ghét phản bội nhưng biết nhận lỗi.
• Quan Công: mừng rỡ đón em; bị đâm vẫn né tránh, gọi “hiền đệ”; nhờ hai chị dâu làm chứng; nhận thử thách và chém Sái Dương. Đó là người trung nghĩa, điềm tĩnh, nhẫn nhịn và tài giỏi.
• Tình huống “ba hồi trống” là nơi hai tính cách gặp nhau: một người thử thách, một người chứng minh.

Phân tích và đánh giá ý nghĩa của câu chuyện được kể trong văn bản Hồi trống Cổ Thành.

Trả lời:

• Đề cao lòng trung nghĩa: Quan Công giữ trọn chữ “nghĩa” với anh em dù phải sống giữa vòng vây của Tào Tháo; Trương Phi coi trọng lời thề đến mức sẵn sàng giết anh nếu anh phản bội.
• Đặt ra câu hỏi về lòng trung và sự phản bội: câu chuyện cho thấy lòng trung không chỉ nằm ở lời nói mà phải thể hiện bằng việc làm.
• Ý nghĩa của hồi trống: hồi trống vừa là thử thách, vừa là giải oan, vừa là tiếng reo đoàn tụ của anh em vườn đào. Tên đoạn trích lấy đúng chi tiết này vì nó là điểm kết tinh của cả câu chuyện.
• Đánh giá: đoạn trích ngắn nhưng xây dựng xung đột kịch tính, nhân vật sắc nét, mang đậm quan niệm đạo đức Nho giáo về trung, nghĩa, tín; đến nay câu chuyện vẫn được kể như một bài học về lòng tin giữa người với người.

Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 6 – 8 dòng) so sánh tính cách của hai nhân vật Trương Phi và Quan Công được thể hiện qua đoạn trích Hồi trống Cổ Thành.

Trả lời: Đoạn văn tham khảo:

Trong Hồi trống Cổ Thành, Trương Phi và Quan Công giống nhau ở chỗ cùng coi tình nghĩa vườn đào là thiêng liêng, nhưng lại khác nhau rất xa ở cách hành xử. Trương Phi bộc trực, nóng như lửa: vừa nghe tin đã vác mâu ra đâm anh, mắng cả chị dâu, chỉ tin vào điều mắt thấy. Quan Công thì điềm tĩnh, nhún nhường: bị đâm vẫn gọi em là “hiền đệ”, nhờ người làm chứng rồi im lặng chứng minh bằng một nhát đao. Nếu Trương Phi là ngọn lửa của lòng ghét phản bội, thì Quan Công là sự vững vàng của lòng trung. Chính sự tương phản ấy khiến cuộc đoàn tụ cuối đoạn trích thêm cảm động.

Với em, bài học sâu sắc nhất sau khi học văn bản Hồi trống Cổ Thành là gì?

Trả lời: Bài học sâu sắc nhất với em là về lòng tin. Tình nghĩa bền chặt đến mấy cũng có lúc bị thử thách bởi hiểu lầm; khi ấy, người bị nghi cần bình tĩnh chứng minh bằng việc làm, còn người nghi ngờ cần lắng nghe và dám nhận sai như Trương Phi. Biết giữ chữ tín và biết sửa sai là điều giúp những mối quan hệ quý giá không đổ vỡ.