Soạn bài Hai đứa trẻ (Thạch Lam) – Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo

Trả lời:

• Âm thanh: trống thu không vang lên từng tiếng “để gọi buổi chiều”, “văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng”, trong cửa hàng “muỗi đã bắt đầu vo ve”.
• Màu sắc, đường nét: “Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”; dãy tre làng “đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời”.
• Không khí: “Một chiều êm ả như ru”, gió thổi nhẹ, gian hàng nhỏ tối dần.

Bức tranh đẹp, êm đềm mà nhuốm buồn, báo hiệu ngày tàn và gợi tâm trạng man mác của Liên.

Trả lời:
Chi tiết chợ đã vãn, chỉ còn rác rưởi; chị Tí “Ngày, chị đi mò cua bắt tép”, chập tối mới bày hàng nước mà “chả kiếm được bao nhiêu”; cửa hàng tạp hóa của Liên ngày phiên cũng bán chẳng ăn thua gì. Việc buôn bán ở phố huyện ế ẩm, nhỏ lẻ, chỉ đủ lay lắt qua ngày.

Trả lời:
Qua chi tiết Liên thương những đứa trẻ con nhà nghèo nhặt nhạnh ở chợ nhưng “cũng không có tiền để mà cho chúng nó”, qua việc Liên đếm hàng, tính tiền, giữ chiếc chìa khóa đeo ở dây xà tích như dấu hiệu của người con gái lớn đảm đang, em thấy Liên là cô bé có tâm hồn nhạy cảm, giàu lòng thương người, sớm biết lo toan, chu đáo và có ý thức trách nhiệm.

Trả lời:
Bầu trời đầy sao, đom đóm, những con đường tối, các quầng sáng nhỏ của ngọn đèn chị Tí, bếp lửa bác Siêu được nhìn bằng con mắt của Liên. Người kể chuyện ở ngôi thứ ba nhưng nhìn sự vật bằng đôi mắt và cảm nhận của nhân vật, vì thế cảnh vật thấm đẫm tâm trạng của cô bé.

Trả lời:
Khi thấy đèn ghi, nghe tiếng còi, Liên vội đánh thức em; hai chị em đứng dậy, háo hức nhìn đoàn tàu vụt qua với những toa đèn sáng, đồng và kền lấp lánh. Khi tàu đi rồi, Liên còn nhìn theo chấm đèn đỏ khuất sau rặng tre, lặng theo mơ tưởng về một Hà Nội “sáng rực vui vẻ và huyên náo”. Tâm trạng đi từ mong đợi, hồi hộp đến vui sướng, rồi lắng xuống thành bâng khuâng, tiếc nuối.

Trả lời:
Tóm tắt: Chiều xuống ở một phố huyện nghèo, Liên ngồi trông coi gian hàng tạp hóa bé xíu cùng em là An, lòng buồn man mác. Chị em chứng kiến cảnh chợ tàn, những đứa trẻ nhà nghèo nhặt nhạnh rác, chị Tí dọn hàng nước, cụ Thi điên đến mua rượu. Đêm xuống, phố huyện chìm trong bóng tối, chỉ còn vài quầng sáng nhỏ của hàng nước chị Tí, gánh phở bác Siêu, gia đình bác xẩm. Hai chị em cố thức để chờ chuyến tàu đêm từ Hà Nội về. Tàu qua, Liên mơ về Hà Nội sáng rực những ngày xưa, rồi hai chị em đóng cửa hàng đi ngủ khi phố huyện trở lại tịch mịch.

Đặc điểm cốt truyện: Truyện không có những biến cố, xung đột gay gắt; cốt truyện đơn giản, được tổ chức theo trình tự thời gian (chiều – tối – đêm khuya) và theo dòng cảm xúc của nhân vật. Sức hấp dẫn nằm ở không khí, cảnh vật và những rung động tinh tế trong tâm hồn Liên. Đây là kiểu truyện không có chuyện tiêu biểu của Thạch Lam.

Trả lời:
Trình tự: Bức tranh được miêu tả theo thời gian, từ lúc chiều tàn, khi đêm xuống đến lúc đêm khuya có chuyến tàu đi qua.

Đặc điểm:

• Lúc chiều tàn: thiên nhiên đẹp, êm ả mà buồn; chợ tàn với rác rưởi, những đứa trẻ nhà nghèo nhặt nhạnh, những kiếp người tàn tạ.
• Khi đêm xuống: bóng tối bao trùm, ánh sáng chỉ là những quầng nhỏ yếu ớt; con người sống quẩn quanh, đơn điệu, ngày nào cũng như ngày nào.
• Đêm khuya: chuyến tàu mang theo ánh sáng rực rỡ vụt qua rồi biến mất, để lại phố huyện tĩnh mịch.

Ý nghĩa: Bức tranh tái hiện cuộc sống nghèo nàn, tù đọng của những người dân lam lũ ở phố huyện trước Cách mạng, qua đó bày tỏ niềm thương cảm sâu sắc của tác giả. Bức tranh cũng là nền để làm nổi bật tâm trạng và niềm khao khát ánh sáng của hai đứa trẻ.

Trả lời:
Truyện được kể ở ngôi thứ ba, nhưng điểm nhìn chủ yếu đặt vào nhân vật Liên: cảnh vật, con người được nhìn qua mắt Liên, cảm nhận bằng tâm hồn Liên. Cách kể này giúp người đọc vừa có cái nhìn bao quát về phố huyện, vừa đi sâu vào những rung động mơ hồ, tinh tế của nhân vật. Nhờ vậy chủ đề (niềm thương cảm với những kiếp người nhỏ bé và trân trọng ước mơ về ánh sáng) được thể hiện nhẹ nhàng mà thấm thía, và cảm hứng trữ tình của tác phẩm trở nên đậm nét.

Trả lời:
a. Câu văn kết hợp tự sự, miêu tả, biểu cảm: “Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn đen; đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của chị”. Câu văn vừa kể hành động, vừa tả cảnh, vừa bộc lộ cảm xúc, khiến cảnh và tình hòa quyện. Tương tự, đoạn Liên nhớ Hà Nội khi tàu đi qua kết hợp kể sự việc với tả ánh sáng và bộc lộ niềm mơ tưởng.

b. Hình ảnh, chi tiết lặp lại:

• Ngọn đèn chị Tí: xuất hiện nhiều lần, chỉ chiếu sáng một vùng nhỏ. Ngọn đèn ấy gợi hình ảnh những kiếp sống bé mọn, le lói của người dân phố huyện.
• Bóng tối: trở đi trở lại, ngày càng dày đặc, gợi cuộc sống tối tăm, bế tắc.
• Đoàn tàu: được nhắc từ lời mẹ dặn, sự chờ đợi đến lúc tàu qua, tượng trưng cho một thế giới khác, sáng sủa và sôi động, là niềm khao khát thoát khỏi cuộc sống mòn mỏi.
• Tiếng trống: trống thu không lúc chiều, trống cầm canh lúc đêm, đánh dấu thời gian trôi chậm chạp, đơn điệu.

Trả lời:
Hai đứa trẻ là truyện mang phong cách lãng mạn, đồng thời có yếu tố hiện thực. Dấu hiệu lãng mạn: cảm hứng trữ tình, chất thơ đậm đặc trong câu văn; chú trọng thế giới cảm xúc mơ hồ; đề cao ước mơ hướng về ánh sáng, về một thế giới khác. Yếu tố hiện thực thể hiện ở bức tranh chân thực về phố huyện nghèo và những kiếp người lam lũ. Sự kết hợp ấy tạo nên nét riêng của Thạch Lam trong nhóm Tự lực văn đoàn.

Trả lời:
Với em, câu trả lời là có. Nó khiến em biết rung động trước những điều nhỏ bé: một buổi chiều quê, một ngọn đèn leo lét, một đứa trẻ nhặt nhạnh ở chợ. Nó đánh thức lòng thương người, nhất là những người nghèo khổ, sống lặng lẽ quanh mình. Và nó nhắc em trân trọng ước mơ, dù nhỏ nhoi như mong được nhìn một chuyến tàu, bởi ước mơ giúp con người không bị bóng tối nhấn chìm.

Tìm hiểu thêm về các tác giả sáng tác theo phong cách lãng mạn, hiện thực giai đoạn 1930 – 1945 và hoàn thành bảng.

Trả lời:

Lí giải:

• Thạch Lam: truyện giàu chất thơ, đi sâu vào cảm xúc, thế giới nội tâm và những vẻ đẹp bình dị, gần với cảm hứng lãng mạn (dù có quan tâm đến đời sống người nghèo).
• Vũ Trọng Phụng: phơi bày hiện thực xã hội thành thị nhố nhăng bằng ngòi bút trào phúng sắc sảo.
• Nam Cao: phản ánh chân thực số phận người nông dân và trí thức nghèo, đi sâu phân tích tâm lí, đề cao giá trị nhân đạo.

Em có thể bổ sung: phong cách lãng mạn còn có Nhất Linh, Khái Hưng, Xuân Diệu, Huy Cận; phong cách hiện thực còn có Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, Nguyễn Công Hoan.