Soạn bài Lá Diêu Bông (Hoàng Cầm) – Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo

Những hình ảnh trong hai đoạn đầu cho bạn biết điều gì về tâm tư của người chị và cảm xúc của chủ thể trữ tình đối với chị?

Trả lời:

• Tâm tư người chị: chị hiện lên với váy Đình Bảng duyên dáng của cô gái Kinh Bắc, thẩn thơ đi tìm giữa đồng chiều, cuống rạ – dáng vẻ của người con gái mới lớn đang mơ mộng, bâng khuâng, như đi tìm một điều gì không rõ (có thể là hạnh phúc, tình yêu). Lời thách đố “Đứa nào tìm được lá Diêu Bông / Từ nay ta gọi là chồng” vừa đùa vui, hồn nhiên, vừa cho thấy chị coi cậu em nhỏ chỉ là đứa trẻ.
• Cảm xúc của chủ thể trữ tình: cậu bé dõi theo chị bằng cái nhìn say mê, ngưỡng mộ; câu nói đùa của chị được cậu tin là thật, trở thành lời hẹn ước thiêng liêng. Đó là tình yêu đầu đời trong trẻo, ngây thơ và đầy khao khát.

Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ trong bốn đoạn thơ tiếp theo. Liệt kê những hình ảnh, chi tiết đáng chú ý trong bốn đoạn thơ này và nhận xét về sự khác biệt trong phản ứng và cảm xúc của người chị qua các đoạn thơ.

Trả lời:

a. Tác dụng của điệp ngữ. Cụm từ em tìm thấy lá lặp lại bốn lần, mỗi lần gắn với một mốc thời gian (hai ngày, mùa đông sau, ngày cưới chị, chị ba con). Điệp ngữ tạo nhịp thơ như lời kể đồng dao, nhấn mạnh sự kiên trì, thủy chung của cậu bé, đồng thời đánh dấu thời gian trôi qua không cưỡng lại được.

b. Hình ảnh, chi tiết và phản ứng của chị

c. Nhận xét: phản ứng của chị chuyển từ hờ hững, phủ nhận sang buồn xa xăm, rồi bao dung và cuối cùng là bối rối, day dứt. Thời gian làm chị trưởng thành, từng trải, và chị dần hiểu tình cảm của cậu em không chỉ là trò đùa.

Theo bạn, hình ảnh lá diêu bông biểu trưng cho điều gì?

Trả lời: Lá diêu bông là chiếc lá không có thật, chỉ tồn tại trong lời đố của chị và trong tâm tưởng của em. Vì thế nó biểu trưng cho:

• Tình yêu đầu đời trong sáng, đơn phương, không thể thành hiện thực.
• Những ước mơ, khát vọng đẹp mà con người theo đuổi suốt đời dù biết khó đạt tới.
• Kỉ niệm tuổi thơ và hồn quê Kinh Bắc – nơi chốn tâm hồn nhà thơ mãi tìm về; đoạn cuối, em mang chiếc lá theo mình tới mọi chốn xa xôi, gió quê nhà vẫn réo tên diêu bông.

Điều bạn ấn tượng nhất về bài thơ là gì? Hãy chia sẻ với các bạn trong lớp.

Trả lời: (đoạn tham khảo)

Điều khiến em ấn tượng nhất là đoạn kết của bài thơ. Cậu bé năm nào đã đi qua bao năm tháng, chị đã có chồng, có con, vậy mà em vẫn giữ chiếc lá, mang theo nó đi khắp đầu non cuối bể. Chiếc lá không còn là bằng chứng để đòi một lời hứa, mà trở thành kỉ vật của một mối tình không thành, của cả một tuổi thơ trong trẻo. Tiếng gió quê réo gọi tên chiếc lá ở cuối bài, với những dấu chấm lửng kéo dài, như một tiếng vọng không dứt từ quá khứ. Em hiểu rằng có những điều đẹp đẽ không cần thành hiện thực mới có ý nghĩa; chỉ cần ta còn giữ trong lòng, chúng sẽ nâng đỡ ta suốt cuộc đời.