Soạn bài Ba chàng sinh viên (Cô-nan Đoi-lơ) – Ngữ văn 9 Kết nối tri thức

Trả lời:

Thám tử là người làm nghề điều tra để làm rõ những vụ việc còn khuất tất. Họ có thể thuộc cơ quan điều tra của nhà nước hoặc làm việc độc lập (thám tử tư). Công việc của thám tử gồm quan sát hiện trường, thu thập dấu vết, hỏi chuyện những người liên quan, rồi sắp xếp các dữ kiện để suy ra sự thật. Nghề này đòi hỏi óc quan sát tỉ mỉ, tư duy logic và sự kiên nhẫn.

Nêu tên một nhân vật thám tử trong tác phẩm văn học hoặc bộ phim mà em biết. Chia sẻ ngắn gọn cảm nhận của em về nhân vật đó.

Trả lời:

Gợi ý: em có thể chọn Cô-nan trong bộ truyện tranh Nhật Bản Thám tử lừng danh Conan. Cậu bé bị teo nhỏ nhưng vẫn giữ nguyên trí tuệ của một thám tử trung học. Em thích nhất ở Cô-nan sự bình tĩnh khi gặp nguy hiểm và cách cậu để ý tới những chi tiết rất nhỏ mà người khác bỏ qua. Nhân vật cho em thấy trí thông minh chỉ thật sự đáng quý khi được dùng để bảo vệ lẽ phải.

Vụ việc mà thầy Xôm muốn Sơ-lốc Hôm giúp đỡ.

Trả lời: Ngay trước kì thi giành học bổng, có kẻ đã lẻn vào văn phòng thầy Xôm khi thầy vắng mặt và chép trộm bản in thử đề thi tiếng Hy Lạp. Thầy nhờ Hôm tìm ra người đó một cách kín đáo để kì thi vẫn công bằng mà nhà trường không bị tai tiếng.

Thầy Xôm nghi ngờ sinh viên nào đã chép trộm đề thi?

Trả lời: Thầy nghi Mai Mắc Le-rờn nhất. Lí do là cậu này tuy sáng dạ nhưng lười biếng, ương ngạnh, ham chơi, từng suýt bị đuổi học vì cờ bạc và cả học kì gần như không chịu học.

Oát-xơn nghi ngờ ai là thủ phạm chép trộm đề thi?

Trả lời: Oát-xơn chọn “Gã ăn nói lỗ mãng ở tầng trên cùng”, tức Mai Mắc Le-rờn, vì cậu ta có tiếng xấu và vừa đuổi khách một cách thô bạo. Anh cũng thấy chàng sinh viên người Ấn đáng ngờ vì cứ đi qua đi lại không ngớt và nhìn khách bằng ánh mắt khó chịu.

Dự đoán: Những ai liên quan đến vụ việc chép trộm đề thi?

Trả lời: Ở thời điểm này, những người có liên quan gồm:

• Thầy Xôm – người bỏ bản in thử ở bàn rồi ra ngoài;
• Ba sinh viên sống trong cùng tòa nhà – một trong ba người là thủ phạm;
• Người hầu Ben-ni-xtơ – người quên chìa khóa trên cửa và có cử chỉ lạ khi ngồi lì trên một chiếc ghế trong phòng.

Em có thể dự đoán thêm: Ben-ni-xtơ hẳn biết điều gì đó, vì chính Hôm cũng thấy ông ta khó hiểu.

Suy luận: Lúc này, Sơ-lốc Hôm đã biết thủ phạm chép trộm đề thi chưa?

Trả lời: Đã biết. Sáng hôm sau, Hôm thức dậy từ sớm, ra ngoài lấy về mẩu đất sét đen thứ ba cùng chỗ với hai mẩu tìm thấy trong phòng thầy Xôm, rồi giục Oát-xơn quay lại trường vì vụ án đã có lời giải. Ông còn khẳng định với thầy Xôm rằng kẻ gian sẽ không dự thi.

Suy luận của Sơ-lốc Hôm về thủ phạm chép trộm đề thi.

Trả lời: Hôm lần lượt loại dần các khả năng:

• Người thợ in không cần lẻn vào phòng, vì muốn thì anh ta đã chép đề ở nhà.
• Chàng trai người Ấn vào phòng lúc bản in thử còn cuộn tròn nên không biết đó là đề thi.
• Kẻ gian không thể tình cờ đi vào; hắn phải biết trước đề thi nằm trên bàn.
• Muốn nhìn qua cửa sổ mà biết giấy trên bàn là gì thì người đó phải rất cao. Hôm kể: “Tôi cao sáu foot, ấy vậy mà cũng phải cố lắm tôi mới nhìn ra được.” Trong ba sinh viên, chỉ Ghi-crít cao đến mức đó, lại chuyên tập môn nhảy xa nên đi giày có đinh – khớp với vết rách và mẩu đất trên bàn.

Đối chiếu: Những người có liên quan đến vụ việc chép trộm đề thi có đúng như dự đoán của em không?

Trả lời: Em tự đối chiếu với câu 4. Ví dụ: em đã đoán đúng rằng người hầu Ben-ni-xtơ có dính líu, nhưng lại nghi nhầm Mai Mắc Le-rờn giống thầy Xôm và Oát-xơn. Thủ phạm thật là Ghi-crít – chàng trai lịch sự, chăm học, ít bị nghi nhất; còn Ben-ni-xtơ là người đã giúp cậu thoát ra ngoài.

Tóm tắt chuỗi sự kiện của tác phẩm theo trật tự: vụ việc gây lo lắng, hoảng hốt – hành trình phá án của người điều tra – công bố sự thật.

Trả lời:

Vụ án xảy ra ở đâu? Những dấu vết quan trọng nào đã được Sơ-lốc Hôm phát hiện trong không gian đó?

Trả lời:

• Nơi xảy ra: văn phòng thầy Xôm ở tầng một của một dãy nhà cổ trong trường Đại học Xanh Lúc; phòng có cửa sổ nhìn ra sân, bên trong thông sang phòng ngủ.
• Dấu vết trên bàn làm việc: mấy vụn gỗ gọt từ cây bút chì và một ngòi chì gãy (kẻ gian ấn bút mạnh nên phải gọt lại); một vết rách dài chừng ba inch trên mặt bàn; một cục đất đen nhỏ lẫn hạt li ti.
• Dấu vết ở phòng ngủ: một mẩu đất đen hình chóp giống hệt cục đất trên bàn – chứng tỏ kẻ gian đã nấp ở đây.
• Những chi tiết khác: ba tờ đề nằm ba nơi khác nhau; chìa khóa người hầu bỏ quên trên cửa; chiếc ghế mà Ben-ni-xtơ vội ngồi lên (về sau mới biết dưới đó có đôi găng tay của Ghi-crít).

Chỉ ra các chi tiết cho thấy áp lực về thời gian của cuộc điều tra. Việc tạo ra áp lực về thời gian điều tra như vậy có tác dụng gì?

Trả lời:

Chi tiết thể hiện áp lực thời gian:

• Vụ việc xảy ra chiều hôm trước, sáng hôm sau đã thi; Hôm chỉ có một buổi tối và một buổi sáng để điều tra.
• Lời than của thầy Xôm khi Hôm định ra về: “Mai là thi rồi. Tối nay tôi buộc phải đưa ra quyết định dứt khoát.”
• Sáng hôm sau, Hôm phải dậy từ sáu giờ, đi bộ hai tiếng để lấy mẫu đất rồi mới quay lại trường.
• Khi hai người tới nơi, người kể nhấn mạnh: “Chỉ vài giờ nữa là kì thi bắt đầu”, thầy Xôm cuống quýt, không ngồi yên được.

Tác dụng:

• Đẩy mạch truyện lên căng thẳng, khiến người đọc hồi hộp, nóng lòng chờ lời giải.
• Cho thấy vụ việc hệ trọng: không tìm ra người chép đề thì kì thi mất công bằng hoặc phải hoãn.
• Làm nổi bật tài năng của vị thám tử: thời gian rất ngắn mà ông vẫn bình tĩnh, có phương pháp và tìm ra sự thật đúng lúc.

Nhằm tạo nên sự hấp dẫn của truyện trinh thám, nhà văn thường đánh lạc hướng suy luận của người đọc để cuối cùng, chân tướng sự việc lộ diện bất ngờ. Đặc điểm này được thể hiện như thế nào trong truyện Ba chàng sinh viên?

Trả lời:

• Nghi vấn đổ dồn vào Mai Mắc Le-rờn: thầy Xôm kể cậu ta vô kỉ luật, từng dính tới cờ bạc; khi khách gõ cửa, cậu ta còn quát tháo đuổi đi. Oát-xơn vì thế cũng chọn cậu ta là thủ phạm.
• Chàng trai người Ấn cũng bị nghi: cậu ta từng vào phòng thầy Xôm hôm ấy, lại học kém môn tiếng Hy Lạp, đi lại không ngừng và nhìn khách gườm gườm.
• Ben-ni-xtơ có hành động mờ ám (quên chìa khóa, ngồi lì một chiếc ghế), còn Ghi-crít gần như vô can: chăm chỉ, tử tế, niềm nở mời khách vào phòng.

Kết thúc lật ngược mọi phỏng đoán: thủ phạm là chàng trai dễ mến nhất, người hầu trung hậu lại là người giấu cậu đi, và Ghi-crít đã tự quyết định bỏ thi trước khi bị vạch mặt. Chân tướng vừa bất ngờ vừa hợp lí, vì mọi manh mối (chiều cao, giày đinh, đất ở hố nhảy, đôi găng) đã được cài sẵn từ đầu.

Phân tích cách thức giúp Sơ-lốc Hôm đi đến kết luận về người có hành động gian dối trước khi kì thi diễn ra (loại trừ giả thiết, xem xét hiện trường, tìm kiếm bằng chứng). Qua đó, nhận xét về tài năng phá án của vị thám tử.

Trả lời:

Nhận xét: Sơ-lốc Hôm quan sát cực kì tinh tế, không bỏ sót một mẩu đất hay một vết xước; ông suy luận chặt chẽ, đi từ dấu vết tới giả thiết rồi kiểm chứng bằng thực địa. Ông còn khéo hỏi cung: đặt Ben-ni-xtơ và Ghi-crít đối diện là người hầu tự lỡ lời. Tài năng ấy đi cùng sự nhân hậu: ông giữ kín vụ việc, mở cho chàng trai một lối thoát.

Việc nhà văn để cho Oát-xơn – bạn thân của Sơ-lốc Hôm – vào vai người kể chuyện ngôi thứ nhất có tác dụng gì?

Trả lời:

• Oát-xơn là người trong cuộc, đi cùng Hôm suốt cuộc điều tra, nên câu chuyện đáng tin, sự việc hiện ra sống động như được tận mắt chứng kiến.
• Người kể không đọc được ý nghĩ của Hôm, nên bí mật được giữ đến phút cuối; người đọc cùng Oát-xơn đoán, cùng nghi nhầm rồi cùng bất ngờ.
• Những phỏng đoán sai của Oát-xơn làm nền để trí tuệ của Hôm thêm nổi bật; giọng kể của người bạn thân pha chút ngưỡng mộ khiến vị thám tử gần gũi hơn.

Em rút ra bài học gì từ câu chuyện được kể trong tác phẩm?

Trả lời:

• Gian lận dù được tính toán khéo đến đâu cũng để lại dấu vết; trung thực là con đường duy nhất để thành công bền vững.
• Ai cũng có thể sai lầm trước cám dỗ, điều quan trọng là dám nhận lỗi và tự sửa như Ghi-crít. Lời Hôm dành cho cậu: “Cậu đã vấp ngã một lần và tôi mong cậu có thể vươn cao trong tương lai.”
• Không nên đánh giá con người qua vẻ ngoài hay tiếng tăm, và mọi kết luận cần dựa trên bằng chứng chứ không theo cảm tính.