Sapiosexual là từ tiếng Anh chỉ người bị cuốn hút trước hết bởi trí tuệ của người khác: cách họ suy nghĩ, trò chuyện, lập luận, hơn là ngoại hình hay tiền bạc. Danh từ tương ứng là sapiosexuality. Hiểu sapiosexual nghĩa là gì cho đúng thì cần biết: đây là một “gu” hẹn hò, giới nghiên cứu không xếp nó vào nhóm xu hướng tính dục.
| Nghĩa ngắn | Người thấy trí thông minh của đối phương là điểm hấp dẫn nhất |
| Gốc từ | Ghép sapio- (gốc Latin, liên quan tới sự hiểu biết, khôn ngoan) với -sexual (thuộc về sự hấp dẫn giữa hai người) |
| Loại từ | Tính từ hoặc danh từ (a sapiosexual: một người như vậy) |
| Sắc thái | Trung tính, hay gặp trong hồ sơ hẹn hò, bài tâm lý tình cảm |
Tách chữ sapiosexual ra để hiểu
Phần đầu sapio- lấy từ gốc Latin, cùng họ với sapiens trong Homo sapiens (người khôn ngoan). Phần sau -sexual ở đây chỉ sự hấp dẫn, rung động giữa người với người. Ghép lại, chữ này nói về người “rung rinh” trước một bộ óc sắc sảo.
Từ này tồn tại trên mạng từ khá lâu nhưng chỉ thật sự phổ biến từ năm 2014, khi trang hẹn hò OkCupid đưa sapiosexual vào danh sách lựa chọn mô tả bản thân. Từ đó nó xuất hiện nhiều trên phần giới thiệu của các ứng dụng hẹn hò, rồi theo các bài báo tâm lý vào tiếng Việt. Người Việt thường giữ nguyên chữ tiếng Anh, đôi khi diễn giải là “người thích người thông minh” hay “mê trí tuệ”.
Nói theo lối khẩu ngữ, họ mê chất xám của người kia hơn là gương mặt hay ví tiền.
Gu thích người giỏi, không phải một xu hướng tính dục
Một điểm hay bị hiểu lầm: thấy đuôi -sexual, nhiều người tưởng sapiosexual cùng loại với dị tính hay đồng tính. Các nguồn tâm lý học đều nói không phải vậy. Xu hướng tính dục trả lời câu hỏi “mình bị thu hút bởi giới nào”, còn sapiosexual trả lời câu hỏi “mình bị thu hút bởi phẩm chất nào”. Một người sapiosexual có thể là người dị tính, đồng tính hay song tính.
Cũng vì thế, từ này từng bị chê là “làm màu”, như thể ai thích người thông minh thì cao hơn người khác. Thật ra hầu như ai cũng muốn người yêu hiểu chuyện. Khác biệt chỉ nằm ở mức độ: với người sapiosexual, một cuộc trò chuyện hay có sức hút lớn hơn nhiều so với vẻ ngoài.
| Sapiosexual | Thích người có học vấn cao | Có sự ăn ý khó tả giữa hai người | |
|---|---|---|---|
| Điều thu hút | Cách nghĩ, cách nói, độ tò mò | Bằng cấp, nghề nghiệp | Cảm giác hợp nhau, dễ nói chuyện |
| Cần đối phương | Có góc nhìn riêng, tranh luận được | Có thành tích, danh hiệu | Không cần điều kiện cố định |
| Ví dụ | Mê người giải thích được vì sao trời xanh | Chỉ để ý người học trường top | Ngồi cạnh nhau là thấy vui |
Ở một góc khác của chuyện hấp dẫn là người aromantic, những người ít hoặc không có mong muốn yêu đương lãng mạn với ai.
Người sapiosexual thường để ý điều gì?
Không có bài kiểm tra chuẩn nào, nhưng người tự nhận mình sapiosexual hay kể những điểm giống nhau. Họ thích những cuộc trò chuyện kéo dài tới khuya về sách, phim, vũ trụ hay một câu hỏi bâng quơ. Họ để ý người biết đặt câu hỏi, dám nói “mình chưa biết” và chịu đi tìm hiểu. Câu đùa thông minh làm họ nhớ lâu hơn một tấm ảnh đẹp.
Trí tuệ ở đây cũng chẳng phải điểm số. Có người bị cuốn hút bởi sự tinh tế khi ứng xử, tức là cái mà người ta hay gọi là trí tuệ cảm xúc, khác với chỉ số đo khả năng tư duy logic. Mỗi người có một kiểu “thông minh” khiến mình rung động.
Đặt chữ sapiosexual vào câu
- Phần giới thiệu trên ứng dụng hẹn hò: “Sapiosexual. Nói chuyện được với mình ba tiếng không chán là thắng.”
- Bạn bè trêu nhau: “Mày sapiosexual à, thấy ai giải được đề Toán khó là mắt sáng rỡ.”
- Bình luận dưới bài phỏng vấn một nhà khoa học: “Nghe anh ấy giảng mà hiểu vì sao nhiều người là sapiosexual.”
- Tự nhận xét trong nhật ký: “Hóa ra mình thích người hay đọc sách, chắc mình hơi sapiosexual.”
Viết văn bản trang trọng thì nên diễn đạt bằng tiếng Việt: “bị thu hút bởi trí tuệ”, “coi trọng sự hiểu biết của người bạn đời”. Đọc thêm về cảm giác để ý một người đặc biệt nếu bạn đang tìm hiểu các từ về chuyện tình cảm.
Sapiosexuality và vài điều hay được hỏi
Sapiosexuality là gì?
Là danh từ chỉ khuynh hướng bị hấp dẫn bởi trí tuệ, tức “tính sapiosexual”. Hai chữ cùng gốc, sapiosexual dùng cho người, sapiosexuality dùng cho hiện tượng.
Sapiosexual có phải là LGBT không?
Không. Sapiosexual không nói về giới tính hay giới mà mình thích, nên nó không thuộc nhóm bản dạng giới hay xu hướng tính dục. Người thuộc bất kỳ xu hướng nào cũng có thể có gu này.
Làm sao biết mình có phải sapiosexual?
Nếu bạn nhận ra điều khiến mình rung động thường là một cuộc trò chuyện sâu, cách người kia lập luận hay độ hiểu biết của họ, bạn có thể dùng từ này để mô tả gu của mình. Đây chỉ là cách tự gọi tên sở thích, không phải kết luận khoa học.
Sapiosexual nghĩa là gì khi ghi trong bio hẹn hò?
Ghi chữ này là người viết muốn báo trước: họ cần một người nói chuyện hợp, chịu trao đổi ý kiến, chứ không chỉ quan tâm vẻ ngoài.