Nội lực là lực sinh ra từ bên trong chính đối tượng đang được xét, đối lập với ngoại lực đến từ bên ngoài. Tùy môn học mà “bên trong” được hiểu khác nhau: bên trong một hệ vật (vật lí), bên trong lòng Trái Đất (địa lí), bên trong cơ thể người luyện võ, hay sức mạnh tự có của một con người, một tập thể. Câu hỏi nội lực là gì vì thế có nhiều đáp án, nhưng chung một lõi nghĩa.
| Nghĩa ngắn | Lực, sức mạnh phát sinh từ bên trong đối tượng |
| Gốc từ | Hán Việt 內力: nội (bên trong) + lực (sức) |
| Loại từ | Danh từ |
| Trái nghĩa | Ngoại lực |
| Gần nghĩa | Tiềm lực, thực lực, nội công (trong võ thuật) |
Bốn chỗ dùng chữ nội lực, từ sách Vật lí tới truyện võ hiệp
Từ điển tiếng Việt giảng nội lực là lực sinh ra trong nội bộ đối tượng được xét, phân biệt với ngoại lực, kèm hai ví dụ rất khác nhau: phát huy nội lực và một con người có nội lực phi thường. Wiktionary tách rõ hơn thành bốn nét nghĩa.
Trong vật lí
Khi xét một hệ gồm nhiều vật, lực mà các vật trong hệ tác dụng lên nhau là nội lực; lực từ vật bên ngoài tác dụng vào hệ là ngoại lực. Học sinh lớp 10 gặp cặp khái niệm này ở bài động lượng: một hệ chỉ có nội lực, hoặc ngoại lực triệt tiêu nhau, được gọi là hệ kín. Viên đạn và khẩu súng đẩy nhau khi bắn là ví dụ quen thuộc. Trong ngành xây dựng, nội lực còn chỉ lực xuất hiện bên trong một thanh dầm, cây cột khi chịu tải.
Trong địa lí
Ở môn Địa lí 10, nội lực là lực phát sinh từ bên trong Trái Đất. Nguồn năng lượng của nó chủ yếu nằm trong lòng đất: sự phân hủy chất phóng xạ, sự dịch chuyển và sắp xếp lại vật chất. Nội lực làm vỏ Trái Đất uốn nếp, đứt gãy, sinh ra núi lửa và động đất. Ngoại lực, do năng lượng bức xạ Mặt Trời, thì bào mòn, vận chuyển, bồi tụ, có xu hướng san phẳng những gì nội lực đẩy lên.
Trong võ thuật và truyện kiếm hiệp
Người luyện khí công, võ cổ truyền dùng nội lực để chỉ sức mạnh bên trong cơ thể, có được nhờ luyện hơi thở và tập trung tinh thần. Truyện võ hiệp Trung Hoa đẩy nghĩa này lên mức huyền thoại: cao thủ “vận nội lực” để đánh xa, chữa thương, trèo tường. Đó là chi tiết hư cấu cho hấp dẫn, nên đọc cho vui chứ đừng tin là thật.
Theo nghĩa bóng
Nội lực là sức mạnh, tiềm năng có sẵn trong một người, một tổ chức hay một địa phương. Ví dụ: Làng nghề muốn sống được lâu thì phải dựa vào nội lực của chính người thợ, không chỉ trông vào khách du lịch.
Chữ nội 內, chữ lực 力 và cả họ từ quanh chúng
Chữ nội (內) nghĩa là bên trong, gặp trong nội dung, nội tâm, nội bộ, nội địa. Chữ lực (力) là sức, sức mạnh, như trong lực lượng, năng lực, nỗ lực, áp lực. Hai chữ ghép lại theo đúng trật tự Hán Việt: chữ chỉ tính chất đứng trước, chữ chính đứng sau, nên nội lực là “cái lực ở bên trong”.
Nội lực, ngoại lực, tiềm lực: so cho khỏi lẫn
Đặt cạnh nhau, cả nhóm từ cùng khuôn rất dễ nhớ:
| Từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nội lực | Sức mạnh từ bên trong | Phát huy nội lực của nhà trường |
| Ngoại lực | Sức tác động từ bên ngoài | Gió, nước là ngoại lực bào mòn núi đá |
| Tiềm lực | Sức mạnh còn ẩn, chưa dùng hết | Một đội bóng trẻ có nhiều tiềm lực |
| Thực lực | Sức mạnh thật đang có, đã thể hiện ra | Thắng nhờ thực lực chứ không nhờ may |
| Nội công | Phần công phu luyện bên trong của võ thuật | Bài tập nội công kết hợp hơi thở |
Tiềm lực và nội lực hay bị dùng thay nhau. Khác biệt nhỏ nằm ở chỗ: tiềm lực nhấn vào cái “chưa lộ ra”, còn nội lực nhấn vào nguồn gốc “từ bên trong”, dù đã hay chưa dùng tới.
Nội lực chỉ là một trong mấy chữ cùng nhóm; muốn thay sức mạnh bằng uy lực, thể lực hay lực lượng cho đúng câu, xem những từ đồng nghĩa với sức mạnh.
Độ lớn của lực trong sách Vật lí hay được ghi bằng đơn vị kN, kilônewton, rất dễ nhầm với kn trên hải đồ.
Nội lực của một con người: gợi ý cho bài nghị luận
Đề nghị luận xã hội thường không dùng nguyên chữ nội lực, nhưng hay xoay quanh nó: sức mạnh bên trong, tự lực, vượt khó. Có thể triển khai theo ba ý.
- Nội lực gồm những gì: hiểu biết, kỹ năng, sức khỏe, và phần khó thấy hơn là bản lĩnh đứng vững trước áp lực, niềm tin vào bản thân.
- Vì sao nội lực quyết định: hoàn cảnh, may mắn, sự giúp đỡ chỉ là ngoại lực; chúng có thể đến rồi đi. Thứ ở lại là năng lực và tính cách mình đã tích lũy. Câu “tự lực cánh sinh” nói đúng điều đó.
- Nuôi nội lực thế nào: học đều thay vì học dồn, rèn thói quen nhỏ, chấp nhận vấp ngã. Nội lực lớn lên chậm, giống như ý chí và nghị lực được rèn qua từng thử thách.
Cũng nên nói mặt ngược lại: dựa vào nội lực không có nghĩa là từ chối mọi sự giúp đỡ. Người khôn biết dùng ngoại lực đúng lúc, nhưng không để mình chỉ còn biết trông chờ.
Nội lực qua mấy thắc mắc thường gặp
Nội lực là gì trong địa lí 10?
Là lực phát sinh từ bên trong Trái Đất, có nguồn năng lượng chủ yếu trong lòng đất. Nội lực làm vỏ Trái Đất uốn nếp, đứt gãy, gây động đất và núi lửa, tạo nên các dạng địa hình lớn như núi, thung lũng.
Nội lực trong vật lí là gì?
Là lực tương tác giữa các vật nằm trong cùng một hệ. Theo định luật III Newton, các nội lực luôn xuất hiện thành từng cặp trực đối, nên chúng không làm thay đổi tổng động lượng của hệ.
Nội lực và ngoại lực khác nhau thế nào?
Nội lực sinh ra từ bên trong đối tượng, ngoại lực tác động từ bên ngoài vào. Trong địa lí, nội lực có xu hướng làm địa hình gồ ghề thêm, còn ngoại lực làm địa hình bằng phẳng đi.
Người có nội lực là người như thế nào?
Là người có sức mạnh bên trong vững vàng: đủ hiểu biết, đủ kỹ năng và đủ bản lĩnh để tự xoay xở khi gặp khó, không phụ thuộc quá nhiều vào hoàn cảnh hay người khác.