Niềm tin là lòng tin tưởng một người dành cho ai đó, cho một điều gì đó hoặc cho chính mình: tin rằng điều ấy là thật, là tốt, hoặc sẽ thành. Tin chính mình thì ta dám thử việc khó; tin nhau thì người với người dám dựa vào nhau. Mất đi thì rất khó lấy lại.
| Nghĩa ngắn | Sự tin tưởng vào một người, một điều, một giá trị hay vào bản thân |
| Loại từ | Danh từ (giữ vững niềm tin, mất niềm tin) |
| Cấu tạo | niềm (từ chỉ tâm trạng, tình cảm) + tin (cho là thật, đặt hi vọng vào) |
| Tiếng Anh | belief, trust, faith tùy ngữ cảnh |
| Sắc thái | Tích cực, trang trọng vừa phải; hay gặp trong văn nghị luận |
Niềm tin trong từ điển: chữ niềm và chữ tin
Wiktionary tiếng Việt giải niềm tin gọn trong ba chữ: sự tin tưởng. Để hiểu sâu hơn, nên tách hai thành tố. Niềm là một danh từ đặc biệt, đứng trước để biến cảm xúc thành “vật” ta có thể giữ, có thể mất: niềm vui, niềm tự hào, niềm thương nhớ, niềm tin.
Còn tin, Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) ghi mấy nét nghĩa động từ đáng chú ý:
- Cho là đúng sự thật, là có thật: thấy tận mắt mới tin.
- Cho là thành thật: tin ở lời hứa của bạn.
- Đặt hoàn toàn hi vọng vào ai hoặc cái gì: tin vào sức mình, tin ở lớp trẻ.
- Nghĩ là rất có thể sẽ như vậy: tôi tin mọi chuyện rồi sẽ ổn.
Niềm tin gom cả bốn nét ấy: hướng về người khác, về điều chưa xảy ra, hay quay vào trong (tin bản thân). Ví dụ: Bố mẹ đặt niềm tin vào em khi cho em tự đi xe buýt đến trường.
Đứng một mình, chữ tin còn mang nhiều nghĩa khác, từ tin tức tới tin tưởng; các nét nghĩa ấy được gom ở nghĩa của chữ tin.
Chữ tín 信: người đứng cạnh lời nói
Khi muốn nói trang trọng, tiếng Việt dùng chữ Hán Việt tín. Chữ 信 thuộc bộ nhân, ghép từ 亻 (người) và 言 (lời nói). Cách ghép này thường được giảng là: lời người nói ra phải đáng tin, nói sao làm vậy. Thiều Chửu giải nghĩa đầu tiên của chữ là tin, giữ đúng lời hứa, không sai hẹn.
Từ gốc này có cả một họ từ: tín nhiệm (tin mà giao việc), uy tín (được nhiều người tin và nể), thân tín (người mình tin cẩn), tín ngưỡng (niềm tin vào thần linh, điều thiêng liêng), mê tín (tin mù quáng). Ông bà ta có câu một lần bất tín, vạn lần bất tin: thất hứa một lần, người khác khó tin mình mãi về sau.
Lòng tin, tin tưởng, tín nhiệm và phía ngược lại
| Từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lòng tin | Gần như đồng nghĩa với niềm tin, nghiêng về quan hệ giữa người với người | lấy được lòng tin của khách |
| Tin tưởng | Động từ: tin một cách chắc chắn, có cơ sở | tin tưởng bạn bè, tin tưởng ở tương lai |
| Tin cậy | Tin đến mức có thể dựa vào | người bạn đáng tin cậy |
| Tín nhiệm | Tin cậy trong một nhiệm vụ cụ thể | được cả lớp tín nhiệm bầu làm lớp trưởng |
| Nghi ngờ | Trái nghĩa: chưa tin, thấy có thể không đúng | nghi ngờ lời giải thích |
| Hoài nghi | Trái nghĩa: không tin, thường kéo dài, thành thái độ | hoài nghi mọi lời khen |
| Thất vọng, mất lòng tin | Trạng thái sau khi niềm tin bị phụ | mất lòng tin vào lời hứa |
Hai chữ dễ lẫn là tự tin và niềm tin vào bản thân. Tự tin là thái độ nhìn thấy được, như dám giơ tay phát biểu. Niềm tin vào bản thân nằm sâu hơn: kể cả khi run, ta vẫn tin mình làm được nếu cố. Còn tin quá mức vào chính mình mà coi thường người khác thì gọi là tự phụ, tự cao.
Đức tin, sự tín nhiệm thay được niềm tin trong câu nào, và tuyệt vọng đối lập với nó lúc nào, được tách ở đồng nghĩa, trái nghĩa với niềm tin.
Ở phía ngược lại, người từng bị phản bội có thể rơi vào trạng thái khó tin ai, giới trẻ gọi là trust issue trong các mối quan hệ.
Chiếc lá vẽ trên tường và bốn câu thơ về lòng bền chí
Học sinh lớp 6 đọc truyện Chiếc lá cuối cùng của nhà văn Mỹ O. Henry. Giôn-xi bị sưng phổi, nằm đếm lá thường xuân rụng ngoài cửa sổ và tin rằng khi chiếc lá cuối cùng rơi, mình cũng sẽ chết. Đêm mưa gió ấy, cụ Bơ-men lặng lẽ vẽ một chiếc lá lên tường. Sáng ra thấy chiếc lá vẫn còn, Giôn-xi xấu hổ vì đã muốn buông xuôi, và cô gượng dậy được. Mất niềm tin, người ta suy sụp; có lại nó, người ta hồi sinh. Câu hỏi về ý nghĩa chiếc lá có trong bài soạn truyện của O. Henry ở lớp 6.
Về niềm tin vào sức mình, nhiều thế hệ học trò thuộc bốn câu Hồ Chí Minh viết tặng một đơn vị thanh niên xung phong năm 1951:
Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên
Bài thơ không dùng chữ “niềm tin” nhưng nói đúng điều ấy: tin vào ý chí của con người thì việc lớn mấy cũng có lối làm.
Gợi ý viết đoạn văn, bài văn về niềm tin vào bản thân
Đề nghị luận hay gặp: “Suy nghĩ về niềm tin vào bản thân”, “Ý nghĩa của niềm tin trong cuộc sống”, “Bàn về câu: Một lần bất tín, vạn lần bất tin”. Khung ý có thể dùng chung:
- Giải thích: tin vào bản thân là tin vào năng lực và giá trị của mình, khác với tự cao.
- Vì sao cần: người tin mình dám bắt đầu, dám thử lại sau khi hỏng; người tin nhau thì hợp tác được. Dẫn chứng: chuyện Giôn-xi trong Chiếc lá cuối cùng.
- Mở rộng: niềm tin phải có cơ sở. Tin mà không chịu học, không chịu luyện là ảo tưởng. Tin người khác cũng cần tỉnh táo, như tục ngữ cảnh báo tin bợm mất bò.
- Bài học: nuôi niềm tin bằng những việc nhỏ làm được mỗi ngày; giữ lời để người khác tin mình.
Muốn xem một bài hoàn chỉnh, đọc mẫu 9 (giữ chữ tín) và mẫu 10 (khiêm tốn mà vẫn tự tin) trong tuyển bài nghị luận đạo lí của học sinh lớp 8. Học sinh THPT có thể tham khảo mẫu 1 về câu “cứ hướng về phía Mặt Trời” ở bộ đề nghị luận tư tưởng cho lớp 11. Niềm tin thường đi cùng khát khao về tương lai, nên có thể đọc thêm bài giải nghĩa chữ ước mơ.
Niềm tin và những câu hỏi đi kèm
Niềm tin vào bản thân là gì?
Là tin rằng mình có năng lực, có giá trị và có thể tiến bộ nếu cố gắng. Người tin vào mình vẫn biết sợ, vẫn mắc lỗi, nhưng không vì thế mà bỏ cuộc.
Niềm tin là gì trong văn nghị luận, nên mở bài ra sao?
Có thể mở bằng một câu chuyện ngắn hoặc một câu tục ngữ, rồi nêu vấn đề. Phần giải thích nên tách rõ tin người khác và tin chính mình.
Niềm tin tiếng Anh là gì?
Tùy ngữ cảnh: belief là điều mình tin là đúng, trust là lòng tin vào một người, faith là niềm tin mạnh, thường gắn với tôn giáo hoặc một lí tưởng. “Tin vào bản thân” thường nói believe in yourself hay self-belief.
Niềm tin và lòng tin khác nhau không?
Phần lớn trường hợp thay nhau được. “Lòng tin” hay dùng khi nói về quan hệ giữa người với người (lấy lòng tin, mất lòng tin), còn “niềm tin” rộng hơn, dùng được cả với tương lai, lí tưởng, bản thân.