Những tình huống hiểm nghèo là văn bản đọc thứ hai của Bài 2 (Bài học cuộc sống), sách Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo tập một, gồm hai truyện ngụ ngôn nước ngoài: Hai người bạn đồng hành và con gấu (Ê-dốp) và Chó sói và chiên con (La Phông-ten). Bài viết tổng hợp những kiến thức cần nắm: nội dung hai truyện, thông tin về hai tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, tình huống, những giá trị về nội dung và nghệ thuật, tóm tắt, sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Những tình huống hiểm nghèo
Hai truyện trong SGK là bản dịch còn được bảo hộ bản quyền, vì vậy phần dưới đây chỉ tóm lược nội dung và trích vài câu tiêu biểu; toàn văn em đọc trong SGK trang 37 – 39.
Hai người bạn đồng hành và con gấu. Một đôi bạn đang đi xuyên rừng thì gấu dữ xông ra. Người đi trước chộp được cành cây, nấp kín trên tán lá, chẳng ngó ngàng gì tới bạn. Người kia không còn cách nào khác đành nằm sấp, úp mặt xuống cát. Gấu tiến lại, dí mõm vào tai anh ngửi mãi rồi lắc đầu bỏ đi, vì loài gấu chẳng đụng tới xác chết. Người trên cây tụt xuống, cười hỏi gấu đã thì thầm gì; người bạn đáp gấu dặn “không nên tin vào những kẻ bỏ mặc bạn bè trong cơn hoạn nạn”.
Chó sói và chiên con. Bài thơ ngụ ngôn mở đầu bằng lời nhận xét chua chát:
Kẻ mạnh, cái lẽ vốn già,
Chuyện này tức khắc giải ra rõ ràng.
Một con sói đói lảng vảng kiếm ăn, bắt gặp chú chiên nhỏ đang uống nước ở suối. Sói gầm lên buộc tội chiên làm đục nước của nó. Chiên lễ phép giải thích mình đứng cách xa, ở phía dưới dòng. Sói liền vin cớ chiên nói xấu nó từ năm ngoái; chiên đáp khi ấy mình chưa ra đời. Sói đổ cho anh của chiên, chiên nói mình không có anh em. Cuối cùng sói kết tội cả họ nhà chiên, chó và người, rồi tha chiên vào rừng sâu ăn thịt mà chẳng cần đôi co.
Thông tin tác giả Ê-dốp và La Phông-ten
Ê-dốp
Ê-dốp (Aesop) sống vào khoảng thế kỉ VI trước Công nguyên ở Hy Lạp cổ đại. Theo truyền thuyết, ông vốn là một người nô lệ có trí thông minh và tài kể chuyện hơn người, về sau được trả tự do. Những câu chuyện ngắn gọn, giàu tính triết lí mang tên ông được lưu truyền qua nhiều thế kỉ, đặt nền móng cho thể loại ngụ ngôn châu Âu. Nhiều truyện quen thuộc với học sinh Việt Nam như Rùa và Thỏ, Cáo và chùm nho, Hai người bạn đồng hành và con gấu đều thuộc kho truyện Ê-dốp.
La Phông-ten
La Phông-ten (Jean de La Fontaine, 1621 – 1695) là nhà thơ Pháp thế kỉ XVII. Ông nổi tiếng nhất với bộ Ngụ ngôn gồm khoảng hai trăm bốn mươi bài, phần nhiều lấy cốt truyện từ Ê-dốp và các nguồn cổ, nhưng được kể lại bằng thơ sinh động, hóm hỉnh, giàu chất trữ tình. Thơ ngụ ngôn của ông vừa gần gũi với trẻ em, vừa chứa những nhận xét sâu sắc về xã hội đương thời. Ở Việt Nam, nhà thơ Tú Mỡ đã dịch nhiều bài của La Phông-ten sang thơ tiếng Việt.
Thông tin tác phẩm Những tình huống hiểm nghèo
Xuất xứ
- Hai người bạn đồng hành và con gấu: rút từ cuốn Truyện ngụ ngôn Ê-dốp, bản dịch của Phạm Khải Hoàn.
- Chó sói và chiên con: rút từ tập Ngụ ngôn chọn lọc La Phông-ten, Tú Mỡ dịch thơ.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện ngụ ngôn; truyện của Ê-dốp viết bằng văn xuôi, truyện của La Phông-ten là ngụ ngôn thơ (bản dịch kết hợp các dòng lục bát và song thất lục bát).
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là kể, có kết hợp miêu tả.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba.
Bố cục Những tình huống hiểm nghèo có mấy phần?
Văn bản gồm 2 phần, ứng với hai truyện:
- Phần 1 – Hai người bạn đồng hành và con gấu: từ đầu đến lời nhắn mượn danh con gấu ở cuối truyện.
- Phần 2 – Chó sói và chiên con: toàn bộ phần thơ còn lại.
Tình huống truyện
| Truyện | Tình huống | Nhân vật bộc lộ |
|---|---|---|
| Hai người bạn đồng hành và con gấu | Gấu bất ngờ xông ra giữa rừng | Người ích kỉ bỏ bạn; người bình tĩnh, nhanh trí |
| Chó sói và chiên con | Sói đói gặp chiên bên suối | Sói ngang ngược, gian ác; chiên hiền lành, có lí mà yếu thế |
Ý nghĩa nhan đề Những tình huống hiểm nghèo
“Hiểm nghèo” là rất nguy hiểm, khó thoát. Nhan đề gom hai truyện vào cùng một điểm chung: nhân vật bị đẩy vào cảnh sống còn bất ngờ. Chính những phút giây ấy làm lộ ra bản chất mỗi người – điều mà lúc bình thường khó thấy.
Giá trị nội dung
- Hai người bạn đồng hành và con gấu: chê trách kẻ ích kỉ bỏ rơi bạn trong hoạn nạn; khẳng định tình bạn chân chính được thử thách lúc khó khăn; khen ngợi sự bình tĩnh, khôn ngoan khi đối diện hiểm nguy.
- Chó sói và chiên con: vạch trần thói ỷ mạnh hiếp yếu, bất chấp lẽ phải của kẻ có sức mạnh; bày tỏ niềm thương cảm với kẻ yếu vô tội; nhắc người đọc cảnh giác trước cái ác.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống bất ngờ, kịch tính, đẩy nhân vật vào thế phải bộc lộ bản chất.
- Truyện ngắn gọn, sự việc ít mà bài học rõ.
- Kết thúc ấn tượng: một câu nói thâm thúy (truyện Ê-dốp), một hành động lạnh lùng (truyện La Phông-ten).
- Lời thoại sắc sảo khắc họa tính cách nhân vật; bản dịch thơ của Tú Mỡ giàu nhịp điệu, dễ nhớ.
Sơ đồ tư duy Những tình huống hiểm nghèo
Sơ đồ dưới đây gom các kiến thức chính để em ôn tập nhanh.
Tóm tắt Những tình huống hiểm nghèo
Hai mẫu ngắn giúp em kể lại nhanh từng truyện.
Mẫu 1 – Tóm tắt Hai người bạn đồng hành và con gấu
Gặp gấu giữa rừng, một người vội leo lên cây trốn, bỏ mặc bạn. Người kia nằm im giả chết; gấu ngửi quanh một hồi rồi đi mất. Khi bạn xuống hỏi gấu nói gì, anh đáp gấu khuyên chớ tin người bỏ bạn lúc gian nguy.
Mẫu 2 – Tóm tắt Chó sói và chiên con
Một con sói đói thấy chiên con uống nước bên suối liền kiếm cớ bắt tội: lúc thì bảo chiên làm đục nước, lúc thì bảo chiên nói xấu nó năm ngoái, lúc lại đổ cho anh của chiên. Chiên lần lượt chứng minh mình vô tội, nhưng sói vẫn kết tội cả họ nhà chiên rồi tha chiên vào rừng ăn thịt.
Lời kết
Những tình huống hiểm nghèo cho thấy sức hấp dẫn của truyện ngụ ngôn: chỉ một tình huống ngắn mà làm rõ bản chất con người và để lại bài học thấm thía về tình bạn, về kẻ mạnh và lẽ phải. Khi học, em nhớ so sánh hai truyện để thấy điểm chung (tình huống nguy hiểm, nhân vật bộc lộ bản chất) và điểm riêng (văn xuôi – thơ, kết thúc bằng lời nói – bằng hành động).
Xem thêm: