Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp giúp em hoàn thành phần chuẩn bị đọc, hai câu hỏi trải nghiệm cùng văn bản và sáu câu hỏi suy ngẫm, phản hồi ở trang 33 – 36, Bài 2 (Bài học cuộc sống), sách Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo tập một. Văn bản gồm hai truyện ngụ ngôn dân gian quen thuộc là Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi, cùng xoay quanh một chủ đề: cái giá của cách nhìn hẹp hòi, phiến diện.
Tìm hiểu chung về văn bản Những cái nhìn hạn hẹp
Trước khi trả lời câu hỏi, em cần nắm xuất xứ, thể loại và nội dung khái quát của hai truyện.
- Xuất xứ: hai truyện được in trong bộ Tổng tập văn học dân gian người Việt, tập 10 – Truyện ngụ ngôn, do Nguyễn Xuân Kính chủ biên (Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003).
- Thể loại: truyện ngụ ngôn – truyện kể ngắn, mượn chuyện loài vật hoặc con người để nêu bài học về cách nhìn, cách sống.
- Phương thức biểu đạt: chủ yếu là kể (tự sự), có xen miêu tả.
- Bố cục: hai phần ứng với hai truyện – trước là Ếch ngồi đáy giếng, sau là Thầy bói xem voi.
Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp – Chuẩn bị đọc (trang 33)
Hai câu hỏi khởi động gợi trải nghiệm thực tế để em dễ đồng cảm khi đọc truyện.
Câu 1: Nhìn bầu trời từ những vị trí khác nhau
Em hãy chia sẻ với bạn về những điều em quan sát được khi nhìn bầu trời từ những vị trí khác nhau.
Trả lời:
Khi đứng giữa sân trường hay cánh đồng, em thấy bầu trời mênh mông, nhìn mỏi mắt không hết, có lúc thấy cả đàn chim bay xa tít. Ngồi trong lớp nhìn qua ô cửa sổ, bầu trời chỉ còn là một khoảng xanh hình chữ nhật, vài cụm mây lướt qua rồi biến mất sau bức tường. Còn khi nằm trong căn phòng có giếng trời nhỏ, em chỉ thấy một mảnh trời vuông vức. Từ đó em hiểu: chỗ đứng càng hẹp, phần thế giới mình nhìn thấy càng nhỏ.
Câu 2: Hình dung về các ông thầy bói ngày xưa
Qua phim ảnh, sách vở, em biết những gì, hoặc hình dung thế nào về các ông thầy bói ngày xưa?
Trả lời:
Theo những gì em thấy trong tranh dân gian và phim cổ trang, các thầy bói thời trước phần nhiều là những ông già mắt kém hoặc mù, đội khăn, mặc áo the, có khi đeo kính đen. Họ ngồi ở chợ, đầu đình, cổng chùa, bày quẻ, mai rùa hay mấy đồng xu, rồi xem chỉ tay, gieo quẻ để “phán” chuyện may rủi cho người khác. Vì không nhìn thấy, họ thường dựa vào cách sờ, nghe và đoán.
Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp – Trải nghiệm cùng văn bản (trang 34 – 35)
Hai câu hỏi đặt bên lề giúp em suy luận và theo dõi diễn biến truyện trong lúc đọc.
Câu 1: Vì sao ếch tưởng trời là cái vung, mình là chúa tể? (trang 34)
Do đâu mà chú ếch này “cứ tưởng” trời “là cái vung”, còn mình “là chúa tể”?
Trả lời:
Vì ếch sống quá lâu dưới đáy một cái giếng. Từ dưới ấy ngẩng lên, nó chỉ thấy khoảng trời tròn bằng miệng giếng, nên tin rằng trời chỉ rộng chừng ấy. Bạn bè quanh nó lại toàn là nhái, cua, ốc nhỏ bé; mỗi lần nó kêu, cả giếng vang động, các con vật kia sợ hãi, khiến nó ngộ nhận mình oai hùng nhất. Môi trường chật hẹp, thiếu va chạm đã sinh ra cái nhìn hạn hẹp và thói tự cao của ếch.
Câu 2: Xem voi mà chỉ dùng tay sờ thì kết quả thế nào? (trang 35)
“Xem voi” mà chỉ dùng tay “sờ” thì kết quả sẽ như thế nào?
Trả lời:
Con voi rất to, mỗi thầy chạm tay tới được một phần nhỏ. Vì vậy mỗi thầy chỉ biết một bộ phận rồi lại tưởng đó là cả con voi: thầy thì cho là giống con đỉa, thầy bảo như đòn càn, thầy nói như quạt thóc, cột đình hay chổi sể. Kết quả là không ai hình dung đúng con voi, năm người năm ý, rồi cãi nhau đến đánh nhau.
Soạn bài Những cái nhìn hạn hẹp – Suy ngẫm và phản hồi (trang 35 – 36)
Sáu câu hỏi cuối bài giúp em tóm tắt, tìm tình huống, nhận xét nhân vật và rút ra bài học từ hai truyện.
Câu 1: Tóm tắt nội dung và xác định đề tài của hai văn bản (trang 35)
Trả lời:
| Ếch ngồi đáy giếng | Thầy bói xem voi | |
|---|---|---|
| Tóm tắt | Một con ếch ở lâu trong giếng, chung quanh chỉ có các con vật nhỏ, nên tưởng trời bé như cái vung và mình là chúa tể. Một trận mưa lớn làm nước tràn bờ, đưa ếch lên mặt đất. Ra đến chốn rộng lớn, ếch vẫn vênh váo đi lại, mắt ngước nhìn trời, chẳng để ý xung quanh, và chết dưới chân một con trâu. | Lúc vắng khách, năm thầy bói mù góp tiền nhờ người quản voi cho sờ thử con voi. Mỗi thầy sờ một bộ phận rồi khẳng định voi giống con đỉa, đòn càn, quạt thóc, cột đình, chổi sể. Thầy nào cũng khăng khăng giữ ý mình, cãi qua cãi lại, cuối cùng năm thầy đánh nhau đến chảy máu đầu. |
| Đề tài | Thói hiểu biết nông cạn mà huênh hoang, kiêu ngạo. | Lối xem xét sự vật một chiều, chủ quan. |
Câu 2: Tình huống dễ phạm sai lầm trong hai truyện (trang 35)
Để thể hiện những hành động sai lầm của một nhân vật nào đó, tác giả truyện ngụ ngôn thường đặt nhân vật ấy trước một tình huống có nhiều nguy cơ phạm sai lầm. Tình huống đó trong văn bản Ếch ngồi đáy giếng, Thầy bói xem voi là gì?
Trả lời:
- Ếch ngồi đáy giếng: một trận mưa to khiến nước giếng dâng lên đưa ếch ra thế giới bên ngoài – một môi trường rộng lớn, xa lạ hoàn toàn với cái giếng quen thuộc. Đúng lúc cần dè dặt, quan sát, ếch lại giữ nguyên thói nghênh ngang nên chuốc lấy cái chết.
- Thầy bói xem voi: năm thầy bói mù muốn biết hình thù một con vật khổng lồ trong khi chỉ có thể sờ bằng tay, mỗi người lại chỉ chạm tới một chỗ. Tình huống ấy dễ dẫn đến kết luận sai, và các thầy đã sai thật vì ai cũng lấy cái bộ phận mình sờ thấy làm toàn bộ con voi.
Câu 3: Ấn tượng về các nhân vật và đặc điểm nhân vật ngụ ngôn (trang 36)
Nêu ấn tượng của em về nhân vật con ếch (Ếch ngồi đáy giếng), năm ông thầy bói (Thầy bói xem voi). Các nhân vật này thể hiện những đặc điểm gì của nhân vật trong truyện ngụ ngôn?
Trả lời:
- Con ếch: em vừa buồn cười vừa thấy đáng thương. Nó nhỏ bé mà tự cho mình là vua, hiểu biết ít mà lại hống hách; ngay cả khi đã ra ngoài vẫn không chịu học cách nhìn mới, nên mới chết lãng xẹt dưới chân trâu.
- Năm ông thầy bói: các thầy khiến em bật cười vì cách so sánh rất tự tin mà sai be bét. Đáng chê hơn cả là thái độ bảo thủ: ai cũng khẳng định mình đúng, gạt bỏ ý kiến người khác, đến mức đánh nhau.
- Đặc điểm nhân vật ngụ ngôn được thể hiện:
- có thể là con vật (ếch) hoặc con người (thầy bói);
- không có tên riêng, không được miêu tả kĩ ngoại hình hay tâm lí;
- mỗi nhân vật tiêu biểu cho một hạng người, một thói xấu trong đời sống (tự cao, phiến diện);
- qua hành động, kết cục của nhân vật, truyện gửi gắm bài học cho người đọc.
Câu 4: Bài học rút ra từ hai truyện (trang 36)
Trả lời:
- Từ Ếch ngồi đáy giếng: môi trường sống chật hẹp dễ khiến con người hiểu biết nông cạn; vì thế phải không ngừng học hỏi, mở rộng tầm nhìn. Khi bước sang hoàn cảnh mới, cần khiêm tốn, quan sát để thích nghi, đừng vênh váo, xem nhẹ mọi thứ.
- Từ Thầy bói xem voi: muốn hiểu đúng một điều gì phải nhìn nó ở nhiều phía, thật đầy đủ; đồng thời biết lắng nghe, kết hợp ý kiến của người khác thay vì khăng khăng cho mình là đúng.
- Bài học chung: nhận thức của mỗi người luôn có giới hạn; biết mình chưa biết hết là bước đầu để hiểu biết rộng hơn.
Câu 5: Đọc hiểu truyện ngụ ngôn khác truyện cổ tích thế nào? (trang 36)
Theo em, cách đọc hiểu một truyện ngụ ngôn và đọc hiểu một truyện cổ tích có gì khác nhau?
Trả lời:
| Đọc hiểu truyện ngụ ngôn | Đọc hiểu truyện cổ tích |
|---|---|
| Truyện rất ngắn, thường chỉ một tình huống; cần tìm ra tình huống dễ phạm sai lầm và hành động sai của nhân vật. | Truyện dài hơn, nhiều sự việc nối tiếp; cần theo dõi cuộc đời, số phận nhân vật từ đầu đến cuối. |
| Nhân vật thường không tên, là đại diện cho một thói xấu; cần hiểu nhân vật ấy “ám chỉ” kiểu người nào. | Nhân vật thường có tên, chia thành thiện – ác; cần nhận ra phẩm chất tốt hay xấu. |
| Ít hoặc không có yếu tố kì ảo; trọng tâm là bài học về cách nhìn, cách ứng xử. | Nhiều yếu tố thần kì (bụt, tiên, phép lạ); trọng tâm là ước mơ công bằng, cái thiện thắng cái ác. |
| Bài học thường được rút ra từ kết cục đáng cười hoặc đáng thương của nhân vật. | Ý nghĩa thường thể hiện qua kết thúc có hậu. |
Câu 6: Sưu tầm truyện ngụ ngôn hoặc thể hiện cảm nhận (trang 36)
Chọn một trong hai bài tập: sưu tầm truyện ngụ ngôn cùng tranh ảnh, phim minh họa; hoặc thể hiện cảm nhận về một truyện ngụ ngôn qua nhật kí đọc, tranh vẽ…
Trả lời:
Ngày … tháng … năm …
Tối nay em mở lại câu chuyện năm thầy bói đi xem voi. Đọc đến đoạn thầy sờ đuôi quả quyết con voi “tua tủa như cái chổi sể cùn”, em bật cười thành tiếng. Nhưng gấp sách lại, em chợt nhớ chuyện tuần trước: nhóm em tranh cãi về cách làm bài thuyết trình, mỗi bạn chỉ nghĩ theo phần việc của mình và ai cũng cho là ý mình hay nhất. Hóa ra bọn em cũng giống năm ông thầy bói. Từ nay, trước khi khẳng định điều gì, em sẽ hỏi thêm ý các bạn và nhìn vấn đề từ nhiều phía.
Gợi ý bài tập 1: một số truyện ngụ ngôn em có thể sưu tầm: Đẽo cày giữa đường, Đeo nhạc cho mèo, Rùa và Thỏ, Con cáo và chùm nho, Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng; nhiều truyện đã có phim hoạt hình hoặc truyện tranh minh họa.
Kết luận
Hai truyện ngụ ngôn trong văn bản Những cái nhìn hạn hẹp ngắn gọn mà sâu sắc: con ếch chết vì tưởng thế giới chỉ rộng bằng miệng giếng, năm ông thầy bói đánh nhau vì ai cũng lấy một phần làm toàn bộ. Khi soạn bài, em nhớ chú ý tình huống truyện, đặc điểm nhân vật ngụ ngôn và bài học về cách nhìn toàn diện, khiêm tốn.
Xem thêm: