Những cái nhìn hạn hẹp là văn bản đọc đầu tiên của Bài 2 (Bài học cuộc sống), sách Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo tập một, gồm hai truyện ngụ ngôn dân gian Việt Nam: Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi. Bài viết tổng hợp kiến thức cần nắm về văn bản: toàn văn hai truyện, tác giả dân gian, xuất xứ, thể loại, bố cục, tình huống truyện, các giá trị về nội dung và nghệ thuật, tóm tắt, sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Những cái nhìn hạn hẹp
Hai truyện là sáng tác dân gian nên em có thể đọc trọn vẹn dưới đây (theo bản in trong SGK).
Ếch ngồi đáy giếng
Có một con ếch sống lâu ngày trong một cái giếng nọ. Xung quanh nó chỉ có vài con nhái, cua, ốc bé nhỏ. Hằng ngày, nó cất tiếng kêu ồm ộp làm vang động cả giếng, khiến các con vật kia rất hoảng sợ. Ếch cứ tưởng bầu trời trên đầu chỉ bé bằng chiếc vung và nó thì oai như một vị chúa tể.
Một năm nọ, trời mưa to làm nước trong giếng dềnh lên, tràn bờ, đưa ếch ta ra ngoài.
Quen thói cũ, ếch nghênh ngang đi lại khắp nơi và cất tiếng kêu ồm ộp. Nó nhâng nháo đưa mắt lên nhìn bầu trời, chả thèm để ý xung quanh nên đã bị một con trâu đi qua dẫm bẹp.
Thầy bói xem voi
Nhân buổi ế hàng, năm ông thầy bói ngồi chuyện gẫu với nhau.
Thầy nào cũng phàn nàn không biết hình thù con voi nó ra thế nào. Chợt nghe người ta nói có voi đi qua, năm thầy chung nhau tiền biếu người quản voi, xin cho voi dừng lại để cùng xem. Thầy thì sờ vòi, thầy thì sờ ngà, thầy thì sờ tai, thầy thì sờ chân, thầy thì sờ đuôi.
Đoạn, năm thầy ngồi bàn tán với nhau.
Thầy sờ vòi bảo:
– Tưởng con voi nó thế nào, hóa ra nó sun sun như con đỉa.
Thầy sờ ngà bảo:
– Không phải! Nó chần chẫn như cái đòn càn.
Thầy sờ tai bảo:
– Đâu có! Nó bè bè như cái quạt thóc.
Thầy sờ chân cãi:
– Ai bảo! Nó sừng sững như cái cột đình.
Thầy sờ đuôi lại nói:
– Các thầy nói sai cả. Chính nó tua tủa như cái chổi sể cùn.
Năm thầy, thầy nào cũng cho mình nói đúng, không ai chịu ai, thành ra xô xát, đánh nhau toác đầu, chảy máu.
Tác giả của văn bản Những cái nhìn hạn hẹp
Hai truyện không có tác giả cụ thể. Đây là sáng tác dân gian của người Việt, được nhân dân kể truyền miệng qua nhiều thế hệ và mỗi nơi có thể kể hơi khác nhau. Bản trong SGK lấy từ công trình sưu tầm, biên soạn của các nhà nghiên cứu văn học dân gian.
Truyện ngụ ngôn dân gian ra đời từ chính đời sống thường ngày: chuyện con ếch trong giếng, chuyện các ông thầy bói ngoài chợ… Qua những câu chuyện vui, ngắn, ông cha ta khéo léo phê phán những thói xấu và nhắn gửi bài học làm người. Nhiều nhan đề truyện về sau trở thành thành ngữ quen thuộc, như “ếch ngồi đáy giếng” để chỉ người hiểu biết nông cạn, “thầy bói xem voi” để chỉ cách nhìn phiến diện.
Thông tin tác phẩm Những cái nhìn hạn hẹp
Xuất xứ
Hai truyện được in trong tập 10 (phần truyện ngụ ngôn) của bộ Tổng tập văn học dân gian người Việt do nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Kính làm chủ biên, Nhà xuất bản Khoa học xã hội ấn hành năm 2003. SGK đặt chung hai truyện dưới nhan đề Những cái nhìn hạn hẹp.
Thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể
- Thể loại: truyện ngụ ngôn.
- Phương thức biểu đạt chính: kể chuyện là chính, có xen miêu tả.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba – người kể giấu mình, chỉ kể lại sự việc và lời nhân vật.
Bố cục Những cái nhìn hạn hẹp có mấy phần?
Văn bản gồm 2 phần, ứng với hai truyện:
- Phần 1 – Ếch ngồi đáy giếng: ếch sống trong giếng, tưởng mình là chúa tể; bị nước đưa ra ngoài, vẫn nghênh ngang nên bị trâu giẫm chết.
- Phần 2 – Thầy bói xem voi: các thầy bói góp tiền xem voi, mỗi thầy sờ một bộ phận, ai cũng cho mình đúng, cuối cùng xô xát.
Mỗi truyện lại có thể chia nhỏ: hoàn cảnh ban đầu – tình huống thử thách – kết cục.
Tình huống truyện
- Ếch ngồi đáy giếng: con vật quen sống trong chốn chật hẹp bỗng bị đưa ra một thế giới rộng lớn.
- Thầy bói xem voi: những người không nhìn thấy muốn biết hình dáng một con vật khổng lồ mà chỉ dùng tay sờ được một chỗ.
Cả hai đều là tình huống dễ dẫn tới sai lầm, nhờ đó thói xấu của nhân vật bộc lộ rõ.
Ý nghĩa nhan đề Những cái nhìn hạn hẹp
Nhan đề gom hai truyện vào một chủ đề chung: cách nhìn nhận thế giới bị bó hẹp. Con ếch hạn hẹp vì môi trường sống, năm thầy bói hạn hẹp vì chỉ thấy một phần mà tưởng là tất cả. Chữ “những” cho thấy đây không phải chuyện riêng của một nhân vật mà là thói quen có thể gặp ở bất kì ai.
Giá trị nội dung
- Ếch ngồi đáy giếng: chê trách kẻ hiểu biết ít mà huênh hoang, kiêu ngạo; khuyên mọi người không ngừng mở rộng hiểu biết, khiêm tốn trước cái mới.
- Thầy bói xem voi: chế giễu cách xem xét sự vật phiến diện, chủ quan; khuyên muốn hiểu đúng phải nhìn toàn diện và biết lắng nghe người khác.
Giá trị nghệ thuật
- Truyện ngắn gọn, mỗi truyện chỉ xoay quanh một tình huống.
- Nhân vật không tên, tiêu biểu cho một hạng người; bài học được gửi gắm kín đáo qua kết cục.
- Ngôn ngữ dân dã, giàu hình ảnh so sánh (con đỉa, đòn càn, quạt thóc, cột đình, chổi sể).
- Tiếng cười hài hước nhẹ nhàng mà sâu cay, nhất là ở lối lặp “thầy thì sờ…”, “thầy sờ… bảo”.
Sơ đồ tư duy Những cái nhìn hạn hẹp
Sơ đồ dưới đây tóm lược các kiến thức chính về văn bản.
Tóm tắt Những cái nhìn hạn hẹp
Hai mẫu dưới đây giúp em kể lại nhanh từng truyện trong văn bản.
Mẫu 1 – Tóm tắt Ếch ngồi đáy giếng
Một chú ếch ở lâu trong lòng giếng, bạn bè chỉ là cua, ốc, nhái nhỏ bé; thấy chúng sợ tiếng kêu của mình, ếch tưởng mình oai nhất và trời chỉ to bằng cái vung. Một trận mưa lớn làm nước tràn lên, đưa ếch ra ngoài. Ếch vẫn nghênh ngang như cũ, ngước mắt nhìn trời mà chẳng để ý gì xung quanh nên bị một chú trâu đi ngang giẫm chết.
Mẫu 2 – Tóm tắt Thầy bói xem voi
Một hôm vắng khách, năm thầy bói mù ngồi nói chuyện và cùng tò mò về hình thù con voi. Nghe có voi đi qua, họ góp tiền nhờ người quản voi cho sờ thử. Mỗi thầy sờ một chỗ rồi khẳng định chắc nịch: voi giống con đỉa, đòn càn, quạt thóc, cột đình hay chổi sể. Chẳng thầy nào chịu nhường, năm thầy cãi nhau rồi đánh nhau đến chảy máu.
Lời kết
Những cái nhìn hạn hẹp là văn bản mở đầu cho chủ đề Bài học cuộc sống, giúp học sinh lớp 7 nhận diện đặc trưng của truyện ngụ ngôn: ngắn, có tình huống, nhân vật đại diện và bài học sâu sắc. Học xong văn bản, em nên ghi nhớ hai thành ngữ sinh ra từ hai truyện và vận dụng đúng lúc khi nói, viết.
Xem thêm: