Soạn bài Những tình huống hiểm nghèo (Ê-dốp, La Phông-ten) – Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo

Trả lời:

Em nghĩ rằng một người bạn tốt trước hết phải chân thành, nói thật với mình kể cả khi lời thật khó nghe. Bạn ấy biết lắng nghe, biết vui cùng niềm vui và chia sẻ nỗi buồn của mình. Quan trọng nhất, người bạn tốt không bỏ đi lúc mình gặp khó khăn, nguy hiểm mà sẵn sàng đứng bên, giúp đỡ. Ngoài ra, bạn tốt còn biết tôn trọng sự khác biệt, giữ lời hứa và giữ bí mật cho nhau.

Trong trường hợp nào thì một người được xem là “kẻ mạnh”?

Trả lời:

Một người được xem là “kẻ mạnh” khi người đó chiếm ưu thế hơn người khác: có sức vóc lớn hơn, có quyền lực, tiền của, địa vị cao hơn, hoặc đông người ủng hộ hơn. Cũng có người mạnh về trí tuệ, bản lĩnh, ý chí. Tuy nhiên, sức mạnh chỉ đáng quý khi được dùng để bảo vệ lẽ phải và che chở người yếu; nếu dùng để chèn ép người khác thì đó là sức mạnh đáng sợ, đáng lên án.

Trả lời:

Em bất ngờ nhất ở câu trả lời cuối truyện. Khi người bạn trèo cây xuống, cười cợt hỏi con gấu đã thì thầm gì, người nằm dưới đất đáp rằng “không nên tin vào những kẻ bỏ mặc bạn bè trong cơn hoạn nạn”. Con gấu tất nhiên chẳng nói gì cả; đó là cách người bạn nhanh trí mượn lời con vật để nhắc khéo, cũng là lời phán xét kẻ đã bỏ rơi mình. Ngoài ra, việc con gấu ngửi mãi rồi bỏ đi cũng khiến em thót tim và thở phào.

Trả lời:

Lời lẽ của sói hoàn toàn không thuyết phục. Sói buộc tội chiên làm đục nước, trong khi chiên đứng phía dưới dòng, cách xa hơn hai chục bước, không thể khuấy đục nước ở phía nguồn trên. Bị cãi lại, sói đổi sang tội nói xấu từ năm ngoái, nhưng khi ấy chiên còn chưa ra đời. Mỗi lần lí lẽ bị bẻ gãy, sói lại bịa ra cớ mới. Những lời ấy không dựa trên sự thật nào, chỉ là cái cớ để nó ăn thịt chiên.

Trả lời:

Sói cố tình vặn vẹo để khoác cho hành động ăn thịt chiên một vẻ “có lí”: nó muốn biến mình thành kẻ bị hại cần báo thù, còn chiên là kẻ có tội phải bị trừng phạt. Thực chất sói đã định ăn chiên từ đầu vì đang đói; những câu hạch sách chỉ là màn che đậy cho sự tàn bạo của kẻ mạnh.

Liệt kê một số từ ngữ chỉ không gian và thời gian trong văn bản Hai người bạn đồng hành và con gấu, Chó sói và chiên con theo mẫu. Nhận xét về không gian được miêu tả trong hai văn bản.

Trả lời:

Nhận xét: không gian trong cả hai truyện là thiên nhiên hoang dã (rừng, suối), vắng bóng con người. Nơi ấy không có ai để cầu cứu, nên nhân vật phải tự đối mặt với hiểm nguy. Không gian vì thế góp phần tạo nên tình huống “hiểm nghèo” đúng như nhan đề.

Xác định tình huống truyện trong hai văn bản. Tình huống ấy có tác dụng thế nào trong việc thể hiện đặc điểm nhân vật?

Trả lời:

Nhờ tình huống, bài học của mỗi truyện hiện ra rõ ràng mà không cần giải thích dài dòng.

Trả lời:

Giữa đường xuyên rừng, hai người bạn bị một con gấu chặn lối. Người đi phía trước nhanh tay bám được cành cây, trốn lên giữa đám lá, mặc kệ bạn. Người còn lại đành nằm úp mặt xuống đất. Gấu lại gần ngửi tai anh hồi lâu rồi bỏ đi – loài gấu vốn không đụng tới xác chết. Người trên cây tụt xuống, cười hỏi gấu đã thì thầm điều gì. Anh bạn đáp: gấu khuyên đừng tin người nào nỡ bỏ bạn lúc hoạn nạn.

Lời thoại của mỗi nhân vật thường góp phần thể hiện đặc điểm của nhân vật ấy. Hãy tóm tắt cuộc đối thoại giữa hai nhân vật trong Chó sói và chiên con và cho biết lời thoại đã góp phần thể hiện đặc điểm của mỗi nhân vật như thế nào?

Trả lời:

Tóm tắt cuộc đối thoại:

• Sói quát chiên dám làm đục nước của nó, phải chịu tội.
• Chiên lễ phép xin “bệ hạ” bớt giận, giải thích chỗ mình uống ở cách xa, lại thấp hơn, nên chẳng thể khuấy đục chỗ nước của sói.
• Sói đổi giọng: chính chiên đã nói xấu nó năm ngoái.
• Chiên đáp năm ngoái mình còn chưa sinh ra, hiện vẫn đang bú mẹ.
• Sói đổ cho anh của chiên; chiên nói mình không có anh em.
• Sói kết tội cả họ nhà chiên cùng chó và người đều ghét nó, nên nó phải trả thù – rồi tha chiên vào rừng ăn thịt.

Tác dụng của lời thoại:

• Sói: lời lẽ quát nạt, xưng “ta” – “mày”, liên tục thay lí do, cho thấy một kẻ hống hách, gian xảo, độc ác, coi lí lẽ chỉ là cái cớ.
• Chiên: lời lẽ nhã nhặn, xưng “tôi”, gọi sói là “bệ hạ”, “ngài”; lập luận rõ ràng, đúng sự thật. Chiên hiện lên ngây thơ, hiền lành, có lí nhưng yếu thế, không thể chống lại kẻ mạnh.

Trả lời:

Trong hai văn bản Chó sói và chiên con, Chó sói và cừu non, em thích văn bản nào hơn? Vì sao? Viết một đoạn văn khoảng 4 đến 5 câu nêu cảm nhận của em về văn bản ấy.

Trả lời:

Em chọn Chó sói và chiên con, bởi câu chuyện được kể bằng thơ, có vần nhịp nên đọc lên rất cuốn hút và dễ nhớ.

Đoạn văn tham khảo: Chó sói và chiên con là câu chuyện ngắn mà khiến em day dứt mãi. Chú chiên nhỏ lễ phép, lập luận rõ ràng, câu nào cũng đúng sự thật, vậy mà vẫn không thoát khỏi nanh vuốt của con sói. Mỗi lần bị cãi lại, sói lại bịa thêm một tội mới, cho thấy với kẻ đã quyết làm điều ác thì lí lẽ chỉ là tấm bình phong. Hai câu thơ mở đầu như lời cảnh báo rằng ở đời, kẻ mạnh thường tự cho mình là đúng. Câu chuyện nhắc em phải biết nhận ra những kẻ ỷ mạnh hiếp yếu và biết cách giữ an toàn cho mình.