Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Nguyệt là gì? Chữ 月 nghĩa là trăng, là tháng và vào thơ ra sao?

Cập nhật 28/03/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Chữ nguyệt vẽ một vầng trăng khuyết
  • Trăng, tháng và những vật tròn như trăng
  • Bóng nguyệt trong thơ xưa và thơ mới
  • Nguyệt hay trăng: khi nào dùng chữ nào?

Nguyệt là âm Hán Việt của chữ 月, nghĩa gốc là mặt trăng; từ đó chữ này còn mang nghĩa tháng và nghĩa tròn như trăng. Trong tiếng Việt, nguyệt hầu như không đứng một mình trong lời nói thường ngày. Nó sống trong thơ cổ (bóng nguyệt, gương nguyệt), trong các từ ghép như nguyệt thực, bán nguyệt, nguyệt san, và trong tên riêng của rất nhiều cô gái Việt.

Nghĩa ngắn Mặt trăng; tháng; vật hình tròn như trăng
Chữ Hán 月, chữ tượng hình, cũng là một bộ thủ (bộ Nguyệt)
Loại từ Danh từ, sắc thái văn chương, từ cũ
Đối với Nhật (mặt trời): nhật nguyệt là mặt trời và mặt trăng
nguyệt là gì
nguyệt là gì? Mặt trăng, cũng là tháng

Chữ nguyệt vẽ một vầng trăng khuyết

Người xưa không vẽ trăng tròn mà vẽ trăng khuyết. Một cách giải thích dễ hiểu: vòng tròn đã dành cho mặt trời (日), còn hình lưỡi liềm thì chẳng thể lẫn với thứ gì khác. Qua bao lần đổi dạng chữ, nét cong ấy bị kéo thành hình chữ nhật đứng với hai gạch ngang bên trong như ta thấy bây giờ.

Vì trăng tròn rồi khuyết theo một nhịp gần như cố định, chữ chỉ trăng cũng được mượn để đếm thời gian. Một vòng trăng là một tháng. Tiếng Việt có chuyện y như vậy với chữ thuần Việt: trong ca dao, “trăng” có lúc được dùng theo nghĩa tháng, hẹn ngày về “cuối trăng” là hẹn đến cuối tháng.

Mảnh trăng cong ấy trong tiếng Việt còn có tên trăng non, trăng khuyết, trăng liềm, được phân biệt ở tên gọi khác của trăng lưỡi liềm.

Trăng, tháng và những vật tròn như trăng

Từ điển chữ Hán ghi cho 月 mấy lớp nghĩa nối tiếp nhau, và chữ nguyệt trong Hán Việt giữ lại gần đủ:

  1. Mặt trăng, ánh trăng. Đây là nghĩa mà từ điển tiếng Việt ghi cho “nguyệt” khi đứng riêng, kèm nhãn từ cũ, văn chương. Ví dụ ghép: nguyệt thực (trăng bị che khuất), tân nguyệt (trăng non), bán nguyệt (nửa vầng trăng; hồ bán nguyệt).
  2. Tháng. Nguyệt san là tạp chí ra hằng tháng; tuế nguyệt là năm tháng. Thuật ngữ y học kinh nguyệt chỉ chu kỳ sinh lý hằng tháng ở nữ giới, chữ nguyệt ở đây cũng mang nghĩa tháng.
  3. Tròn như trăng. Nguyệt cầm (đàn nguyệt) có bầu đàn tròn; nguyệt bính là bánh trung thu.

Nhờ lớp nghĩa đẹp ấy, Nguyệt là tên đệm và tên chính rất quen với con gái: Minh Nguyệt (trăng sáng), Ánh Nguyệt, Thu Nguyệt. Người đặt tên thường gửi vào đó mong ước con hiền dịu, trong trẻo như trăng.

Bóng nguyệt trong thơ xưa và thơ mới

Thơ trung đại dùng chữ nguyệt dày đặc, vì nó mang sẵn vẻ trang trọng của chữ Hán. Từ điển tiếng Việt chọn ngay một câu Kiều làm ví dụ cho mục từ này:

Chênh chênh bóng nguyệt xế mành,
Tựa ngồi bên triện một mình thiu thiu.

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

“Bóng nguyệt” là ánh trăng đã ngả về phía tây, xiên qua tấm mành. Một chữ chênh chênh đủ cho biết đêm đã khuya.

Khi nguyệt mang nghĩa thời gian, nó lạnh hơn hẳn. Câu “Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt” của Bà Huyện Thanh Quan đặt hòn đá đối mặt với năm tháng trôi qua; đọc lại cả bài ở trang bài thơ Thăng Long thành hoài cổ. Văn chương còn có cặp nguyệt hoa (trăng và hoa) chỉ chuyện trai gái, nhiều khi kèm ý chê, được giảng kỹ trong bài giải nghĩa chữ trăng hoa.

Sang thế kỷ XX, chữ nguyệt vẫn lên đến nhan đề. Trong chương trình Ngữ văn có bài thơ chữ Hán Vọng nguyệt, quen với học trò qua bản dịch Ngắm trăng. Học sinh lớp 11 gặp Nguyệt cầm của Xuân Diệu, nơi tiếng đàn nguyệt và ánh trăng hòa vào nhau; phần hướng dẫn đọc có ở bài soạn Nguyệt cầm lớp 11.

Nguyệt hay trăng: khi nào dùng chữ nào?

Từ Gốc Dùng ở đâu
Trăng Thuần Việt Mọi chỗ: lời nói, văn xuôi, thơ, ca dao
Nguyệt Hán Việt 月 Thơ cổ, từ ghép, tên người; nói thường gần như không dùng riêng
Tháng Thuần Việt Nghĩa thời gian; chỉ dùng nguyệt khi nằm trong từ ghép như nguyệt san
Nhật Hán Việt 日 Đối với nguyệt: mặt trời, ngày (nhật nguyệt, nhật thực)

Một lỗi hay gặp trong bài văn của học trò là chêm “nguyệt” vào câu văn xuôi hiện đại cho có vẻ bay bổng: “Em ngắm nguyệt trên sân thượng.” Câu ấy nghe như đang đóng phim cổ trang. Văn xuôi bây giờ cứ viết trăng; để chữ nguyệt cho nhan đề, cho câu thơ hay những từ ghép đã quen tai như bóng nguyệt, hồ bán nguyệt.

Nguyệt lão, tên Nguyệt và mấy chữ ghép quen tai

Tên Nguyệt có ý nghĩa gì?

Nguyệt trong tên người mang nghĩa trăng, gợi vẻ dịu dàng, trong sáng. Tên ghép thường gặp có Minh Nguyệt, Ánh Nguyệt, Bích Nguyệt, Thu Nguyệt; chữ đi kèm sẽ tô thêm màu cho vầng trăng ấy.

Bóng nguyệt là gì?

Bóng nguyệt là ánh trăng, cách nói văn chương. Trong thơ cổ, bóng nguyệt hay đi cùng những chữ chỉ đêm khuya và nỗi cô đơn của người thức.

Nguyệt lão là ai?

Nguyệt lão là cách gọi tắt “nguyệt hạ lão nhân”, ông già dưới trăng. Theo tích Trung Hoa, đó là vị thần giữ sổ hôn nhân, lấy chỉ hồng buộc chân những người sẽ thành vợ chồng; dân gian ta quen gọi chung là ông Tơ bà Nguyệt.

Chữ nguyệt khác chữ nhật thế nào?

Nhật (日) là mặt trời, cũng là ngày; nguyệt (月) là mặt trăng, cũng là tháng. Hai chữ thường đứng cặp với nhau: nhật nguyệt, nhật thực và nguyệt thực.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5