Tác giả tác phẩm Buổi học cuối cùng chương trình sách mới giúp bạn nắm vững kiến thức trọng tâm của văn bản. Nội dung được biên soạn bám sát SGK Ngữ văn 7 Cánh diều và Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo theo chương trình mới.
Sau khi học xong văn bản, em có thể tự kiểm tra mức độ nắm bài bằng đề tham khảo có đáp án trong bài ôn tập học kì II Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo.
Ai hay nhầm tên nhân vật và trình tự sự việc có thể đọc lại các mẫu tóm tắt Buổi học cuối cùng.
I. Đôi nét về tác giả: An-phông-xơ Đô-đê
– An-phông-xơ Đô-đê (1840-1897), nhà văn Pháp
– Tác giả của nhiều tập truyện ngắn nổi tiếng như: Một thời niên thiếu, Những cuộc phiêu lưu kì diệu của Tactaranh ở Taraxcong…
II. Đôi nét về tác phẩm: Buổi học cuối cùng (Chuyện của một em bé người An-dát)
1. Bối cảnh của truyện
Truyện “Buổi học cuối cùng” lấy bối cảnh từ một biến cố lịch sử: Sau cuộc chiến tranh Pháp – Phổ năm 1870-1871, nước Pháp thua trận, hai vùng An-dát và Lo-ren giáp biên giới với Phổ bị nhập vào nước Phổ. Cho nên các trường học ở hai vùng này bị buộc học tiếng Đức. Truyện viết về buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở một trường làng thuộc vùng An-dát
2. Tóm tắt
Chuyện kể về buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở vùng An-dát qua lời kể của cậu học trò Phrăng. Sáng hôm ấy, cậu bé Phrăng đến lớp hơi muộn và ngạc nhiên khi thấy lớp học có vẻ khác thường. Cậu thực sự choáng váng khi nghe thầy Ha-men nói đây là buổi học tiếng Pháp cuối cùng. Cậu thấy tiếc nuối và ân hận vì bấy lâu nay đã bỏ phí thời gian, đã trốn học đi chơi và ngay sáng nay cậu cũng phải đấu tranh mãi mới quyết định đến trường. Trong buổi học cuối cùng đó không khí thật trang nghiêm. Thầy Ha-men đã nói những điều sâu sắc về tiếng Pháp, đã giảng bài say sưa cho đến khi đồng hồ điểm 12 giờ. Kết thúc buổi học, thầy nghẹn ngào không nói nên lời, thầy cố viết thật to lên bảng: “NƯỚC PHÁP MUÔN NĂM”.
3. Bố cục (3 phần)
– Phần 1 (từ đầu đến “vắng mặt con”): Quang cảnh trên đường đến trường và cảnh ở trường trước buổi học qua sự quan sát của Phrăng.
– Phần 2 (tiếp đó đến “nhớ mãi buổi học cuối cùng này”): Diễn biến buổi học cuối cùng và tâm trạng của mọi người
– Phần 3 (còn lại): Cảnh kết thúc buổi học cuối cùng
4. Giá trị nội dung
Qua câu chuyện buổi học cuối cùng bằng tiếng Pháp ở vùng An-dát bị quân Phổ chiếm đóng và hình ảnh cảm động của thầy Ha-men, truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể là tình yêu tiếng nói của dân tộc và nêu chân lí: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù…” Lòng yêu tiếng mẹ đẻ ấy được triển khai thành luận điểm trong dàn ý phân tích Buổi học cuối cùng, kèm năm bài văn mẫu.
5. Giá trị nghệ thuật
– Miêu tả nhân vật qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói và tâm trạng
– Ngôi kể thứ nhất, làm cho câu chuyện trở nên sinh động, chân thực, hấp dẫn
– Ngôn ngữ tự nhiên với giọng kể chân thành, xúc động
III. Phân tích văn bản Buổi học cuối cùng
I. Mở bài
– Giới thiệu khái quát về tác giả An-phông-xơ Đô-đê
– Giới thiệu về văn bản “Buổi học cuối cùng” (bối cảnh của truyện, tóm tắt truyện, khái quát giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật…)
II. Thân bài
1. Quang cảnh trên đường đến trường và ở trường trước buổi học qua sự quan sát của Phrăng
– Tâm trạng của Phrăng trước buổi học: thoáng ý nghĩ trốn học và rong chơi ngoài đồng nội nhưng cưỡng lại được và sau đó chú bé ba chân bốn cẳng chạy đến trường
– Quang cảnh trước khi buổi học bắt đầu:
+ Có nhiều người đứng trước bảng dán cáo thị
+ Trường học không ồn ào như thường ngày mà “bình lặng”
+ Không khí trong lớp trang trọng, Ha-men mặc lễ phục, thầy dịu dàng không giận dữ
+ Có thêm cụ Hô-de, bác phát thư, và người dân làng ngồi trong lớp
→ Ngạc nhiên vì những điều khác lạ
2. Diễn biến buổi học cuối cùng và tâm trạng của mọi người
a) Cậu bé Phrăng
– Khi biết được đây là buổi học cuối cùng
+ Choáng váng, sững sờ, bất ngờ và xúc động
+ Nuối tiếc vì sự lười nhác học tập và sự ham chơi
+ Ân hận khi không thuộc bài
– Khi thầy giảng:
+ Chăm chú nghe, thấy rõ ràng, dễ hiểu (trước đây thấy phức tạp, rắc rối, khó hiểu)
+ Thấy yêu thầy, biết ơn thầy
+ Nhớ mãi buổi học cuối cùng này
→ Phrăng hiểu giá trị của việc học tiếng mẹ đẻ, tha thiết muốn được học, được yêu tiếng nói của dân tộc và xét đến cùng đó là biểu hiện của lòng yêu nước
b) Thầy Ha-men
– Thái độ với học sinh:
+ Không giận dữ, dịu dàng nhắc nhở, không trách phạt
+ Nhiệt tình giảng giải bài học như muốn truyền hết hiểu biết của mình cho học sinh
– Tâm niệm của thầy: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù…”
→ Khẳng định sức mạnh to lớn của dân tộc, sức sống của dân tộc nằm trong tiếng nói – đó là biểu hiện của lòng yêu nước
c) Các nhân vật khác
– Cụ Hô-de nâng cuốn sách vỡ lòng bằng hai tay, đánh vần từng chữ theo bọn trẻ, giọng đọc run run vì xúc động
3. Cảnh kết thúc buổi học
– Âm thanh: tiếng chuông nhà thờ điểm mười hai giờ và tiếng kèn của bọn lính Phổ đi tập về
– Thầy Ha-men đứng dậy trên bục giảng, mặt tái nhợt, nghẹn ngào, không nói được hết câu
– Thầy khuyên mọi người hãy yêu nước và giữ gìn tiếng nói của dân tộc
– Cầm một viên phấn, dằn mạnh hết sức, viết thật to dòng chữ “Nước Pháp muôn năm”
→ Thầy là người có tấm lòng yêu nước và ý thức giữ gìn tiếng nói của dân tộc
III. Kết bài
– Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản:
+ Nội dung: truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể là tình yêu tiếng nói của dân tộc và nêu chân lí: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù…”
Trước tiết đọc hiểu, em nên xem phần hướng dẫn soạn bài Buổi học cuối cùng Cánh diều để biết sách sẽ hỏi những gì.
+ Nghệ thuật: miêu tả nhân vật, ngôi kể thứ nhất,..
– Bài học cho bản thân: yêu nước, giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt,…