Mở bài Chiếc lược ngà hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp, nâng cao

Chiếc lược ngà là truyện ngắn cảm động của Nguyễn Quang Sáng, ra đời năm 1966 khi cuộc chiến tranh chống Mĩ đang diễn ra ác liệt. Qua câu chuyện cha con ông Sáu và bé Thu, tác phẩm ngợi ca tình cha con sâu nặng, thiêng liêng và cho thấy chiến tranh đã cướp đi của từng gia đình biết bao điều.

Nguyễn Quang Sáng quê ở An Giang, là nhà văn trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến và hầu như chỉ viết về con người, cuộc sống Nam Bộ. Năm 1966, khi đang hoạt động ở chiến trường miền Nam, ông viết truyện ngắn Chiếc lược ngà, sau đó lấy làm nhan đề cho cả tập truyện. Tác phẩm kể về ông Sáu, người cán bộ kháng chiến xa nhà tám năm, chỉ có ba ngày phép về thăm con mà đứa con gái một mực xa lánh, không chịu thừa nhận. Bằng tình huống truyện éo le ấy, Nguyễn Quang Sáng đã thể hiện thật xúc động tình cha con bất diệt giữa bom đạn khốc liệt.

Trong sự nghiệp trải dài từ truyện ngắn, tiểu thuyết đến kịch bản điện ảnh của Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà có lẽ là tác phẩm được nhiều thế hệ học trò nhớ nhất. Câu chuyện giản dị về một người cha và đứa con gái nhỏ đã chạm đến điều thiêng liêng trong mỗi con người. Không có tiếng súng dồn dập, không có trận đánh lớn, truyện ngắn vẫn cho thấy rõ sức tàn phá của chiến tranh qua nỗi đau chia cắt của một gia đình. Đọc Chiếc lược ngà là để cảm nhận một tình phụ tử vượt lên cả bom đạn và cái chết.

Văn học Việt Nam viết nhiều về tình mẹ, còn tình cha thường lặng lẽ hơn, như chính cách những người cha yêu con. Thế nhưng có những trang văn khiến người đọc nhận ra tình cha cũng mãnh liệt, cũng sẵn sàng hi sinh không kém. Truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng là một trang văn như thế. Giữa khói lửa, ông Sáu dồn hết thương nhớ vào cây lược làm cho con, còn bé Thu thì yêu cha bằng cả sự bướng bỉnh ngây thơ của tuổi nhỏ. Tình cha con ấy chính là vấn đề trung tâm làm nên sức lay động của tác phẩm.

Chiến tranh không chỉ để lại những hố bom, những xóm làng bị san phẳng, mà còn để lại những vết thương không nhìn thấy trong lòng mỗi gia đình. Có những người cha đi biền biệt nhiều năm, có những đứa trẻ lớn lên chỉ biết mặt cha qua một tấm ảnh. Truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng ghi lại chính nỗi đau ấy qua cuộc gặp gỡ ngắn ngủi của cha con ông Sáu. Từ đó, tác phẩm vừa tố cáo sự tàn khốc của chiến tranh, vừa khẳng định tình cha con là thứ tình cảm không bom đạn nào hủy diệt nổi.

Đọc Nguyễn Quang Sáng, người ta dễ nhận ra chất Nam Bộ trong từng câu chữ: giọng kể mộc mạc, nhân vật bộc trực, thương ghét rạch ròi, lời ăn tiếng nói đậm chất miền sông nước. Nhà văn còn có biệt tài dựng những tình huống bất ngờ để nhân vật bộc lộ trọn vẹn tính cách. Truyện ngắn Chiếc lược ngà hội tụ đủ những nét ấy. Bé Thu cứng cỏi đến mức suốt ba ngày không gọi cha lấy một lần, còn ông Sáu dồn trọn yêu thương vào món quà làm cho con. Qua hai nhân vật, Nguyễn Quang Sáng cho thấy một tình cha con sâu sắc, cảm động giữa những éo le của thời chiến.

Có những đồ vật trong văn học mang sức nặng của cả một đời người. Cây lược mà Nguyễn Quang Sáng chọn làm nhan đề truyện ngắn của mình là một đồ vật như thế. Nó được người cha cưa từ khúc ngà voi, tỉ mỉ khắc từng nét chữ trong những ngày ở chiến khu, để thực hiện lời hứa với đứa con gái nhỏ. Rồi người cha hi sinh, cây lược trở thành kỉ vật được trao lại qua tay người đồng đội. Tìm hiểu hình ảnh ấy, ta sẽ hiểu tình cha con thiêng liêng mà Chiếc lược ngà muốn ngợi ca.

Cùng được học trong một bài với Làng của Kim Lân, Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng cũng xây dựng một tình huống bất ngờ để thử thách tình cảm nhân vật. Nếu ông Hai phải đối diện với tin làng mình theo giặc, thì ông Sáu phải đối diện với đứa con gái không chịu nhận cha. Hai tình huống khác nhau nhưng đều làm bật lên những tình cảm đẹp của người Việt thời kháng chiến. Ở Chiếc lược ngà, đó là tình cha con thắm thiết, càng éo le lại càng sâu nặng.

Trong truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng, bé Thu là nhân vật để lại nhiều ấn tượng nhất. Cô bé lên tám ấy bướng bỉnh đến khó hiểu: mẹ dọa đánh cũng không chịu gọi ba, chỉ nói trổng một câu: “Con kêu rồi mà người ta không nghe.” Nhưng chính sự cứng đầu đó lại xuất phát từ một tình yêu cha sâu sắc và đầy kiêu hãnh. Phân tích nhân vật bé Thu, ta sẽ thấy tài năng miêu tả tâm lí trẻ thơ của nhà văn và tình cha con thiêng liêng nơi khói lửa.

Trong truyện ngắn Chiếc lược ngà, ông Sáu hiện lên như hình ảnh tiêu biểu cho những người cha thời chiến: yêu con tha thiết mà phải sống xa con suốt nhiều năm. Ba ngày phép ngắn ngủi gần như trôi qua trong sự lạnh lùng của đứa con, mãi đến phút chia tay ông mới được nghe tiếng gọi ba. Trở lại chiến khu, ông dồn hết nỗi nhớ vào việc làm cây lược ngà, và đến lúc hi sinh, điều ông còn gửi lại chỉ là món quà ấy. Qua nhân vật này, Nguyễn Quang Sáng khắc họa một tình phụ tử bền bỉ, vượt lên cả cái chết.

Đoạn bé Thu nhận ra cha trong giây phút chia tay là cao trào cảm xúc của truyện ngắn Chiếc lược ngà. Sau ba ngày lạnh lùng, cô bé bất ngờ thét lên “Ba… a… a… ba!” rồi lao tới ôm chặt lấy cổ cha, không cho cha đi nữa. Tiếng gọi bị dồn nén suốt tám năm vỡ òa, khiến tất cả những người có mặt đều nghẹn ngào. Phân tích đoạn truyện này, ta cảm nhận được tình cha con mãnh liệt và tài dựng cảnh đầy kịch tính của Nguyễn Quang Sáng.

Một truyện ngắn hay thường được xây dựng trên một tình huống đặc biệt, nơi mọi mâu thuẫn dồn lại để nhân vật bộc lộ con người thật nhất của mình. Nguyễn Quang Sáng đã tạo ra một tình huống như thế trong Chiếc lược ngà, mà lại là hai tình huống nối nhau. Người cha về thăm nhà thì con không nhận, đến lúc con nhận thì cha phải đi; ở chiến khu, người cha dồn tình thương vào cây lược nhưng chưa kịp trao đã hi sinh. Từ những nghịch cảnh nối tiếp ấy, tác phẩm làm bừng sáng tình cha con sâu nặng và cho thấy nỗi đau mà chiến tranh gieo vào những phận người bình thường.

Có những câu chuyện không cần cái kết có hậu mà vẫn khiến người đọc tin vào điều tốt đẹp. Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng kết thúc bằng sự ra đi của người cha, khi cây lược khắc dòng chữ “Yêu nhớ tặng Thu con của ba” còn chưa kịp đến tay con gái. Thế nhưng tình yêu ấy không mất đi; nó được người đồng đội gìn giữ và trao lại, như một lời khẳng định rằng chiến tranh có thể chia cắt cha con nhưng không thể chia cắt tình thân. Từ câu chuyện riêng của một gia đình Nam Bộ, tác phẩm cất lên tiếng nói chung về sức mạnh của tình người trong những năm tháng khốc liệt nhất của dân tộc.