Kết bài Chiếc thuyền ngoài xa hay nhất – 13 mẫu ngắn gọn, nâng cao, theo đề

Chiếc thuyền ngoài xa là một truyện ngắn nhỏ về dung lượng nhưng lớn về sức gợi. Qua chuyến đi chụp ảnh của Phùng, Nguyễn Minh Châu nhắc mỗi người, nhất là người làm nghệ thuật, đừng vội tin vào vẻ đẹp nhìn từ xa mà hãy bước lại gần để hiểu cuộc đời và con người.

Bằng một tình huống truyện giàu ý nghĩa khám phá, điểm nhìn trần thuật đặt vào nhân vật Phùng và lối kể vừa giản dị vừa đậm chất suy tư, Nguyễn Minh Châu đã làm nên Chiếc thuyền ngoài xa như một truyện ngắn tiêu biểu của văn xuôi những năm đổi mới. Tác phẩm phơi bày những góc tối còn tồn tại trong đời sống của những người lao động thời hậu chiến: cái nghèo, sự thất học, bạo lực trong gia đình. Đồng thời, nhà văn trân trọng phát hiện vẻ đẹp khuất lấp nơi người đàn bà hàng chài và gửi gắm bài học về cách nhìn đa chiều đối với cuộc sống. Giá trị hiện thực hòa quyện với giá trị nhân đạo làm nên sức sống lâu bền của thiên truyện.

Ra đời năm 1983, khi văn học nước ta đang bước vào giai đoạn đổi mới, Chiếc thuyền ngoài xa mang ý nghĩa như một lời tự vấn của người cầm bút. Nguyễn Minh Châu không còn đứng trên cao để ngợi ca mà cúi xuống thật gần những số phận nhỏ bé, chấp nhận nói ra cả những sự thật không dễ chịu. Chính lựa chọn ấy giúp ông trở thành một gương mặt tiên phong của văn xuôi Việt Nam sau năm 1975, và giúp truyện ngắn này vẫn giữ nguyên tính thời sự mỗi khi được đọc lại.

Gấp lại Chiếc thuyền ngoài xa, tôi nghĩ nhiều về những lần mình vội đánh giá một người chỉ qua vài điều trông thấy. Như Phùng và Đẩu, chúng ta thường tin rằng mình hiểu đúng, cho đến khi nghe chính người trong cuộc kể chuyện. Nguyễn Minh Châu không bảo ta thôi phán xét, ông chỉ nhắc rằng muốn phán xét đúng thì trước hết phải hiểu. Bài học giản dị ấy có lẽ là món quà quý nhất mà truyện ngắn dành cho những người đọc trẻ.

Hơn bốn mươi năm đã trôi qua kể từ khi Nguyễn Minh Châu viết Chiếc thuyền ngoài xa, nhưng những trận đòn trên bãi xe tăng hỏng vẫn chưa hẳn là chuyện của quá khứ. Bạo lực gia đình vẫn âm thầm tồn tại ở không ít gia đình, đặc biệt dưới những mái nhà nghèo khó, nơi người phụ nữ cam chịu vì con và vì miếng ăn. Truyện ngắn vì thế không chỉ có giá trị văn chương mà còn như một lời cảnh tỉnh: muốn xóa bỏ bạo lực, không thể chỉ khuyên người phụ nữ bỏ chồng, mà phải cùng họ tìm lối thoát khỏi đói nghèo và tăm tối.

Đặt Chiếc thuyền ngoài xa bên cạnh truyện Trăng sáng của Nam Cao, ta thấy một mạch suy tư bền bỉ của văn học Việt Nam về nghệ thuật và đời sống. Nhân vật Điền của Nam Cao quyết định không trốn vào ánh trăng thơ mộng mà nhìn thẳng vào nỗi khổ quanh mình; nghệ sĩ Phùng của Nguyễn Minh Châu cũng phải rời khung ảnh đẹp để đối diện với sự thật trên con thuyền. Hai nhà văn, hai thời đại, cùng gặp nhau ở niềm tin rằng văn chương đích thực phải nảy sinh từ đời sống và phục vụ con người. Đó là lí do nhiều người xem truyện ngắn này như một tuyên ngôn nghệ thuật lặng lẽ mà sâu sắc.

Truyện ngắn khép lại bằng tấm ảnh được treo ở nhiều gia đình sành nghệ thuật. Mỗi lần ngắm lại, Phùng vẫn thấy hiện lên “cái màu hồng hồng của ánh sương mai” và thấy người đàn bà hàng chài như đang bước ra khỏi khung ảnh. Chi tiết ấy cho thấy nghệ thuật và cuộc đời không thể tách rời: phía sau mỗi tác phẩm đẹp là những con người thật với nỗi nhọc nhằn có thật. Với Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu để lại trong lòng người đọc một ám ảnh dịu dàng mà day dứt như thế.

Tình huống truyện trong Chiếc thuyền ngoài xa là một tình huống nhận thức được xây dựng công phu. Mỗi lần nghệ sĩ Phùng chứng kiến một sự việc mới, từ con thuyền trong sương đến trận đòn trên bãi cát, rồi cuộc trò chuyện ở toà án huyện, nhận thức của anh lại được điều chỉnh thêm một bước. Nhờ tình huống ấy, Nguyễn Minh Châu vừa kể được một câu chuyện hấp dẫn, vừa nói được điều ông muốn gửi gắm về cách nhìn đời sống. Đây chính là thành công nổi bật cho thấy biệt tài truyện ngắn của nhà văn.

Người đàn bà hàng chài là nhân vật để lại nhiều suy ngẫm nhất trong Chiếc thuyền ngoài xa. Bề ngoài, chị chỉ là một phụ nữ nghèo khổ, nhẫn nhục đến mức khó hiểu. Nhưng càng nghe chị nói, ta càng nhận ra một con người thấu hiểu lẽ đời, giàu lòng vị tha và sẵn sàng hi sinh tất cả cho những đứa con. Qua nhân vật này, Nguyễn Minh Châu bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc với thân phận người phụ nữ lao động, đồng thời nâng niu những vẻ đẹp mà người ngoài cuộc rất dễ bỏ qua.

Phùng là nhân vật mang nhiều tâm sự của Nguyễn Minh Châu trong Chiếc thuyền ngoài xa. Từ một nghệ sĩ say mê cái đẹp hoàn mĩ, anh dần trở thành người biết lắng nghe và thấu hiểu những phận người lam lũ. Hành trình ấy không chỉ giúp nhân vật trưởng thành mà còn thể hiện quan niệm của nhà văn: người nghệ sĩ cần một trái tim nhạy cảm trước cái đẹp và một cái nhìn đủ tỉnh táo trước hiện thực. Đọc truyện, ta hiểu vì sao bức ảnh của Phùng đẹp, nhưng điều anh học được sau bức ảnh còn quý hơn nhiều.

Người đàn ông hàng chài và thằng Phác là hai nhân vật góp phần làm nên chiều sâu hiện thực của Chiếc thuyền ngoài xa. Lão chồng vũ phu là sản phẩm của cái nghèo và sự bế tắc; đứa con trai lao vào giằng chiếc thắt lưng để bảo vệ mẹ là hình ảnh đau lòng của tuổi thơ lớn lên giữa bạo lực. Nguyễn Minh Châu không giản đơn kết tội ai, ông để người đọc nhìn thấy cái vòng luẩn quẩn có thể nối dài từ đời cha sang đời con nếu không ai giúp họ thoát ra. Đó là nỗi lo âu nhân đạo rất sâu sắc của nhà văn.

Đoạn kết của Chiếc thuyền ngoài xa ngắn mà nhiều tầng nghĩa. Tấm ảnh được chọn và được treo khắp nơi là thành công của người nghệ sĩ; còn hình ảnh người đàn bà như bước ra từ tấm ảnh là lời nhắc rằng cuộc đời không bao giờ chịu nằm yên trong khung hình. Khép truyện lại đúng nơi câu chuyện bắt đầu, Nguyễn Minh Châu khẳng định nghệ thuật đích thực luôn gắn bó với con người, và người nghệ sĩ có trách nhiệm nhìn thấy cả những gì nằm ngoài ống kính.

Đứng trước con thuyền trong sương, nghệ sĩ Phùng từng tự hỏi phải chăng “bản thân cái đẹp chính là đạo đức”. Câu chuyện sau đó cho thấy cái đẹp chỉ trở thành đạo đức khi nó không che khuất con người. Một bức ảnh đẹp có thể làm say lòng người xem, nhưng nếu người nghệ sĩ dừng lại ở đó, anh sẽ không bao giờ thấy người đàn bà với tấm lưng áo vá và đàn con đông đúc dưới thuyền. Với Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu đã nâng một câu chuyện đời thường thành suy tưởng về sứ mệnh của văn chương: nhìn thẳng vào sự thật bằng một trái tim nhân hậu. Đó cũng là con đường để văn học thật sự gần gũi và có ích cho đời.