Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Hạ chí là gì? Vì sao là ngày dài nhất năm, người xưa đón ra sao?

Cập nhật 22/10/2026·MMavrick Nguyễn·9 phút đọc
Nội dung chính
  • Hạ chí (夏至): mùa hè đi tới đỉnh
  • Vì sao ngày hạ chí dài nhất năm?
  • Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
  • Người xưa đón hạ chí ra sao?

Hạ chí là một trong 24 tiết khí của lịch cổ truyền phương Đông, rơi vào khoảng ngày 21 hoặc 22 tháng 6 dương lịch. Ngày hạ chí là ngày mặt trời lên cao nhất về phía bắc, nên ở Bắc bán cầu, trong đó có Việt Nam, đây là ngày dài nhất và đêm ngắn nhất trong năm. Tiết hạ chí kéo dài chừng nửa tháng, tới khi sang tiết Tiểu thử.

Nghĩa Tiết khí giữa mùa hè; ngày có ban ngày dài nhất năm ở Bắc bán cầu
Gốc từ Hán Việt 夏至: hạ (mùa hè) + chí (đến, tới chỗ tột cùng)
Thời điểm Khoảng 21–22/6 dương lịch; sau tiết Mang chủng, trước tiết Tiểu thử
Tiếng Anh summer solstice
hạ chí là gì
hạ chí là gì? Tiết khí có ngày dài nhất năm

Hạ chí (夏至): mùa hè đi tới đỉnh

Chữ hạ (夏) là mùa hè, chữ chí (至) là đến, tới nơi. Trong tên tiết khí, “chí” mang nghĩa đến chỗ cùng cực: mặt trời đã đi tới điểm xa nhất về phía bắc, rồi từ đó quay dần về nam. Vì thế hạ chí không phải “bắt đầu mùa hè” theo cách hiểu của lịch phương Đông, mà là điểm giữa hè, lúc mùa nóng ở độ chín nhất.

Lịch phương Tây thì khác: các nước ôn đới thường lấy ngày hạ chí làm ngày mở đầu mùa hè thiên văn. Hai cách tính cùng nói về một khoảnh khắc, chỉ khác chỗ đặt mốc. Cặp đối xứng với nó là đông chí (冬至), khoảng ngày 21–22 tháng 12, lúc đêm dài nhất năm.

Đừng nhầm chữ chí này với chí trong ý chí (志). Cùng âm nhưng một chữ là “đến tột cùng”, một chữ là “điều lòng hướng tới”.

Vì sao ngày hạ chí dài nhất năm?

Trục Trái Đất nghiêng khoảng 23,4 độ so với mặt phẳng quỹ đạo. Khi Trái Đất đi tới vị trí mà nửa phía bắc nghiêng hẳn về phía mặt trời, ánh nắng chiếu gần như thẳng góc xuống đường chí tuyến Bắc. Nửa bắc nhận nắng nhiều nhất, ngày kéo dài nhất; nửa nam thì ngược lại, đang ở giữa mùa đông với ngày ngắn nhất.

Càng lên gần Bắc Cực, chênh lệch càng lớn. Ở Bắc Âu, quanh hạ chí có nơi mặt trời gần như không lặn, người ta gọi là đêm trắng. Ở Việt Nam, khoảng cách giữa ngày và đêm không chênh nhiều như thế, nhưng vẫn đủ để người làm ruộng nhận ra.

Người xưa chia năm thành 24 tiết khí dựa trên vị trí mặt trời, để biết lúc nào gieo, lúc nào gặt. Bốn tiết làm cột mốc là xuân phân, hạ chí, thu phân, đông chí. Có một điều hay bị hiểu nhầm: hạ chí là ngày dài nhất, nhưng thường chưa phải ngày nóng nhất. Mặt đất và biển còn tiếp tục tích nhiệt thêm vài tuần, nên cái nóng gay gắt nhất hay đến muộn hơn.

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ông cha ta không dùng chữ hạ chí trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, nhưng đã ghi lại hiện tượng ấy bằng một câu tục ngữ ai cũng thuộc:

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.

Tháng năm âm lịch thường trùng khoảng hạ chí, đêm ngắn tới mức vừa ngả lưng đã thấy trời rạng. Tháng mười âm lịch gần đông chí, ngày ngắn tới mức chưa kịp cười một câu thì trời đã tối. Lối nói phóng đại ấy gói gọn cả một quan sát thiên văn. Câu này nằm trong văn bản văn bản Những kinh nghiệm dân gian về thời tiết.

Cũng vào tháng năm âm lịch, người Việt có Tết giết sâu bọ mùng năm tháng năm. Hai mốc này không trùng nhau và không cùng một gốc: Đoan ngọ tính theo âm lịch, hạ chí tính theo vị trí mặt trời. Song chúng thường cách nhau không xa, cùng rơi vào lúc nắng nóng, sâu bệnh nhiều.

Người xưa đón hạ chí ra sao?

Ở Việt Nam, hạ chí không phải ngày lễ hay ngày nghỉ, và không có nghi lễ riêng phổ biến khắp nơi. Nó chủ yếu là một mốc trong lịch nông vụ, nhắc người làm ruộng chuẩn bị cho những tháng nắng gắt, mưa giông.

Ở một số nước khác, ngày này lại gắn với lễ tục rõ nét hơn:

  • Trung Quốc: thời Minh, Thanh, vua chúa tế thần Đất vào ngày hạ chí, đối xứng với lễ tế Trời vào đông chí. Dân gian miền Bắc nước này có câu “đông chí ăn sủi cảo, hạ chí ăn mì”, vì hạ chí đến ngay sau vụ gặt lúa mì, ăn bát mì bột mới là để mừng được mùa.
  • Thụy Điển và các nước Bắc Âu: lễ Midsommar được tổ chức vào cuối tuần gần hạ chí. Người ta dựng cột kết hoa lá, đội vòng hoa, nhảy múa quanh cột và ăn khoai tây non, cá trích, dâu tây.
  • Nhiều nơi khác: một số công trình đá cổ ở châu Âu được dựng sao cho đón đúng tia nắng mặt trời mọc ngày hạ chí, nên vẫn có người kéo tới xem mỗi năm.

Điểm chung của những tục ấy là niềm vui trước ánh sáng dài nhất năm và mong mùa màng no đủ. Còn với người Việt, khi đọc lịch thấy chữ “hạ chí”, có lẽ điều dễ nhớ nhất vẫn là tối hôm ấy đến muộn hơn mọi hôm.

Hạ chí, đông chí, xuân phân, thu phân

Tiết khí Thời điểm (dương lịch) Ở Bắc bán cầu
Xuân phân Khoảng 20–21/3 Ngày và đêm gần bằng nhau
Hạ chí Khoảng 21–22/6 Ngày dài nhất, đêm ngắn nhất
Thu phân Khoảng 22–23/9 Ngày và đêm gần bằng nhau
Đông chí Khoảng 21–22/12 Ngày ngắn nhất, đêm dài nhất

Chữ “phân” là chia đôi, chữ “chí” là tới cùng. Nhớ hai chữ ấy là nhớ được cả bốn mốc. Muốn biết thêm một tiết khí khác gắn với lễ tục của người Việt, xem bài về tiết Thanh minh và tục tảo mộ.

Cả năm có hai mươi bốn tiết khí; tiết mở đầu là tiết lập xuân, rơi vào khoảng đầu tháng Hai dương lịch.

Chuyện quanh ngày dài nhất năm

Ngày hạ chí là ngày gì?

Là ngày mở đầu tiết hạ chí, khi mặt trời ở vị trí xa nhất về phía bắc. Ở nước ta và cả Bắc bán cầu, đó là ngày có ban ngày dài nhất năm.

Hạ chí là ngày nào?

Thường là ngày 21 tháng 6 dương lịch, có năm rơi vào ngày 20 hoặc 22 tùy múi giờ và chu kì năm nhuận. Tiết hạ chí kéo dài tới khoảng ngày 6–7 tháng 7 thì chuyển sang tiết Tiểu thử.

Tiết hạ chí thời tiết ra sao?

Ở miền Bắc và miền Trung, đây là lúc nắng nóng gay gắt, hay có giông chiều. Ở Nam Bộ, tiết này nằm trong mùa mưa nên trời thường mát hơn so với tháng tư, tháng năm dương lịch.

Hạ chí tiếng Anh là gì?

Là summer solstice. Từ solstice gốc Latin, ghép từ “mặt trời” và “đứng lại”, vì quanh ngày này mặt trời như dừng ở điểm cao nhất trước khi quay về.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5