Gen Alpha là cách gọi tắt của Generation Alpha, tức thế hệ Alpha: lứa trẻ sinh sau Gen Z, phổ biến nhất theo mốc 2010–2024 của hãng nghiên cứu McCrindle (Úc). Hỏi gen alpha là thế hệ gì thì có thể hiểu gọn: đó là những đứa trẻ chưa từng sống một ngày nào thiếu điện thoại thông minh. Năm 2026, các em vào khoảng 2 đến 16 tuổi.
| Nghĩa ngắn | Thế hệ Alpha, trẻ sinh khoảng 2010–2024 (theo McCrindle) |
| Gốc từ | Tiếng Anh Generation Alpha; alpha (α) là chữ cái đầu của bảng chữ cái Hy Lạp |
| Đứng giữa | Sau Gen Z, trước nhóm được đề xuất gọi là Gen Beta |
| Sắc thái | Trung tính khi nói về nhóm tuổi; trên mạng hay dùng để trêu “mấy đứa nhỏ” |
Vì sao gọi là gen Alpha?
Các thế hệ trước được đặt tên theo bảng chữ cái Latinh: X, rồi Y, rồi Z. Đến Z thì hết chữ. Thay vì quay lại chữ A, người ta mượn chữ đầu tiên của bảng chữ cái Hy Lạp là alpha. Tên gọi vì thế mang ý “mở đầu một vòng mới”, và nó cũng khớp với một sự thật: đây là lứa đầu tiên sinh ra trọn vẹn trong thế kỷ 21.
Chữ “gen” ở đây là generation (thế hệ), chẳng dính gì tới gen di truyền trong sinh học. Khi nói, người Việt gần như để nguyên “Gen Alpha”; khi viết cẩn thận thì dùng “thế hệ Alpha”. Thỉnh thoảng gặp cách viết liền “genalpha” hoặc ngắn hơn là “Gen A”, nghĩa không đổi.
Cái tên Gen Alpha ra đời từ một cuộc khảo sát
Người thường được ghi nhận là đặt ra tên gọi này là Mark McCrindle, một người Úc chuyên nghiên cứu về các thế hệ. Khi viết sách về các thế hệ, ông nhận ra lứa sau Gen Z chưa có tên, nên nhóm của ông làm một cuộc khảo sát năm 2008 hỏi mọi người nên gọi thế hệ kế tiếp là gì. “Generation A” được nhắc nhiều nhất, nhưng ông chọn Alpha vì thấy cái tên ấy nói đúng hơn tinh thần “bắt đầu lại”.
Về năm sinh, cần nhớ một điều: không có mốc nào là luật. McCrindle tính từ 2010 đến 2024. Một số tổ chức khác lấy 2013 làm điểm bắt đầu vì họ cho rằng Gen Z kéo dài tới 2012. Vậy nên một bạn sinh năm 2011 hay 2012 có thể là Gen Z ở nguồn này, Gen Alpha ở nguồn kia. Muốn trích con số cho chắc, cứ ghi rõ là theo nguồn nào.
Gen Alpha khác Gen Z ở điểm nào?
Hai thế hệ nối tiếp nhau nên dễ bị gộp chung. Bảng dưới chỉ nêu những khác biệt hay được nhắc tới, không phải khuôn đúc cho từng người.
| Gen Z | Gen Alpha | |
|---|---|---|
| Năm sinh phổ biến | 1997–2012 (theo Pew) | 2010–2024 (theo McCrindle) |
| Thời thơ ấu | Thấy Internet và điện thoại phổ biến dần | Điện thoại, máy tính bảng có sẵn từ lúc còn bế ngửa |
| Bố mẹ thường là | Gen X hoặc đầu Gen Y | Phần đông là Gen Y (Millennials) |
| Kỷ niệm chung | Mạng xã hội bùng nổ, những năm đầu đi học | Học trực tuyến mùa dịch khi còn rất nhỏ |
Muốn hiểu kỹ lứa đi trước, có thể đọc thêm về lứa anh chị Gen Z sinh trước; còn người làm cha mẹ của Gen Alpha phần nhiều thuộc thế hệ thiên niên kỷ.
Thói quen sống trên điện thoại của giới trẻ cũng đẻ ra những trend mới, như chùm ảnh Rollcall trên Locket mỗi Chủ nhật trên ứng dụng chia sẻ ảnh.
Nói về Gen Alpha trong câu thế nào cho tự nhiên?
Từ này hay xuất hiện khi người lớn bàn về trẻ con, hoặc khi các anh chị Gen Z trêu em mình. Mấy ví dụ, mỗi câu một hoàn cảnh:
- Họp phụ huynh: “Lớp toàn Gen Alpha, cô phải học thêm mấy từ mạng mới hiểu học trò nói gì.”
- Anh chị trong nhà: “Em mình đúng chuẩn Gen Alpha, ba tuổi đã tự mở được video trên điện thoại.”
- Bình luận dạo: “Mấy câu nói vô nghĩa này chắc chỉ Gen Alpha mới thấy buồn cười.”
- Tiêu đề báo: “Nhãn hàng đồ chơi chuyển sang quảng cáo trên nền tảng video để tiếp cận thế hệ Alpha.”
- Đề bài nghị luận: “Suy nghĩ của em về thói quen dùng thiết bị điện tử của trẻ em thế hệ Alpha.”
Trong bài văn, nên viết “thế hệ Alpha” hoặc “trẻ em sinh từ sau năm 2010” để người đọc lớn tuổi khỏi phải đoán.
Những lời khen chê quen tai, nghe sao cho đúng
Người ta hay bảo Gen Alpha “sinh ra đã biết vuốt màn hình“, học nhanh qua video, quen nói chuyện với trợ lý ảo. Đi kèm là nỗi lo của người lớn: thời gian nhìn màn hình quá nhiều, ít chơi ngoài trời, khó tập trung đọc một cuốn sách dài. Trên mạng, Gen Z còn đặt biệt danh “iPad kid” cho những em nhỏ lúc nào cũng cầm máy tính bảng. Biệt danh này chê nhẹ thói quen của cả gia đình hơn là riêng đứa trẻ, như bài iPad kid là gì phân tích.
Những nhận xét đó có phần đúng, nhưng phần lớn Gen Alpha hiện vẫn đang ở tuổi tiểu học, trung học cơ sở. Tính cách một đứa trẻ phụ thuộc nhiều vào gia đình, trường lớp, nơi em lớn lên hơn là vào năm sinh. Gán cho cả một lứa tuổi vài cái nhãn thì dễ, hiểu từng em thì cần thời gian hơn. Chuyện các em thích những video ngắn lặp đi lặp lại, học thuộc cả loạt từ lóng khó hiểu, cũng chẳng khác mấy so với cảnh người lớn từng mê lối sống ảo trên mạng ở tuổi của mình.
Gen Alpha và mấy câu hỏi về năm sinh
Gen Alpha sinh năm nào?
Mốc dùng nhiều nhất là 2010–2024 của McCrindle, người đặt ra tên gọi này. Một số nơi lấy 2013 làm năm bắt đầu. Vì vậy khi nói về năm sinh, nên kèm tên nguồn.
Thế hệ Alpha là gì, có phải từ tiếng Anh không?
Đúng, đó là cách dịch của Generation Alpha trong tiếng Anh. Alpha là chữ cái đầu của bảng chữ cái Hy Lạp, được chọn vì bảng chữ cái Latinh đã dừng ở Z.
Gen Alpha năm nay bao nhiêu tuổi?
Theo mốc 2010–2024, năm 2026 các em khoảng 2 đến 16 tuổi. Lứa lớn nhất đang học lớp 10, lứa nhỏ nhất còn đi nhà trẻ.
Sinh năm 2011 là Gen Z hay Gen Alpha?
Theo McCrindle là Gen Alpha; theo những nơi tính Gen Z kéo dài tới 2012 thì là Gen Z. Người sinh quanh ranh giới thường được xem là lứa giáp ranh, mang nét của cả hai.
Sau Gen Alpha là thế hệ gì?
Lứa trẻ sinh từ khoảng 2025 đã được đề xuất gọi là Gen Beta, theo chữ cái thứ hai của bảng chữ cái Hy Lạp. Tên này mới được dùng gần đây và chưa phổ biến bằng các tên trước.