Millennials là tên gọi thế hệ những người sinh khoảng từ năm 1981 đến 1996, còn được gọi là Gen Y hay thế hệ Y. Một người trong nhóm ấy là a millennial; vì vậy hỏi “millennial là gì” hay “millennials là gì” thì câu trả lời vẫn là một. Ở Việt Nam, phần đông thế hệ này là lớp 8x và đầu 9x.
| Nghĩa ngắn | Thế hệ sinh khoảng 1981–1996, đứng sau Gen X và trước Gen Z |
| Gốc từ | Tiếng Anh, từ millennium (thiên niên kỷ): lớp người lớn lên đúng lúc bước sang năm 2000 |
| Tên khác | Gen Y, thế hệ Y; số ít là millennial |
| Sắc thái | Trung tính khi nói về nhân khẩu học; đôi khi bị dùng để trêu hoặc chê cả một lớp người |
Vì sao lớp người sinh thập niên 80 được gọi là millennials?
Chữ này đi ra từ millennium, nghĩa là một nghìn năm. Trong tiếng Anh, millennial chỉ người sinh vào khoảng thập niên 1980 và nửa đầu thập niên 1990. Cách gọi thường được ghi cho hai nhà nghiên cứu thế hệ người Mỹ là William Strauss và Neil Howe. Lý do họ chọn cái tên khá giản dị: những đứa trẻ sinh đầu thập niên 1980 sẽ tốt nghiệp trung học vào đúng năm 2000. Năm 2000, hai ông in hẳn một cuốn sách lấy tên Millennials Rising, và từ đó chữ millennials đi vào báo chí khắp nơi.
Mốc năm sinh thì mỗi nơi chia một kiểu. Trung tâm nghiên cứu Pew (Mỹ) năm 2018 chốt khoảng 1981–1996 để tiện so sánh trong các khảo sát của họ, và nói rõ đây là công cụ phân tích chứ không phải một ranh giới khoa học. Vài tổ chức khác kéo mốc cuối đến 2000. Báo chí tiếng Việt hiện dùng khung 1981–1996 nhiều nhất.
Còn Gen Y thì chẳng có gì bí ẩn. Thế hệ trước đã được gọi là Gen X, thế hệ sau nhận chữ cái kế tiếp. Lớp người sinh từ 1997 trở đi thành Gen Z; trên trang có bài riêng về thế hệ sinh sau năm 1997.
Những nét người ta hay gán cho millennials
Đây là những khuynh hướng được các khảo sát và báo chí nhắc nhiều, không phải khuôn đúc cho từng người. Một bác sinh năm 1982 ở làng quê và một chị sinh năm 1995 ở thành phố có thể khác nhau nhiều hơn là giống.
- Lớn lên cùng lúc internet đến: tuổi thơ còn băng cát-xét, điện thoại bàn; tuổi đi học thì gặp quán net, Yahoo Messenger, rồi mạng xã hội. Họ dùng công nghệ thạo nhưng vẫn nhớ thời chưa có nó.
- Coi trọng trải nghiệm: nhiều người chịu chi cho chuyến đi, khóa học hơn là món đồ đắt tiền.
- Đổi việc nhiều hơn cha mẹ: ít ai nghĩ sẽ gắn cả đời với một cơ quan.
- Kết hôn, sinh con muộn hơn so với thế hệ đi trước, nhất là ở đô thị.
Vì là khái quát, những nét này cũng sinh ra định kiến. Ở phương Tây từng có thời millennials bị chê là “thế hệ lười, đòi hỏi”. Người Việt cũng quen câu “8x đời đầu” vừa thân thương vừa pha chút trêu chọc.
Điều gì đã nhào nặn thế hệ Y
Thế giới mà một millennial bước vào có mấy biến động lớn. Internet và điện thoại di động lan rộng đúng lúc họ đang lớn. Nhiều người ở Mỹ, châu Âu tốt nghiệp đại học đúng thời khủng hoảng tài chính 2008, khi việc làm khan hiếm; Pew ghi nhận thế hệ này chịu thiệt về thu nhập và nhà cửa lâu hơn lớp trước.
Ở Việt Nam, câu chuyện có màu khác. Phần lớn 8x, 9x lớn lên sau Đổi mới, chứng kiến nhà mình từ xe đạp lên xe máy, từ ti vi đen trắng sang màn hình phẳng. Họ là thế hệ cầu nối: còn nghe ông bà kể chuyện thời bao cấp, lại dạy cha mẹ cách gọi video cho con cháu ở xa.
Tác động thấy rõ nhất là sức ép kép. Họ được kỳ vọng thành đạt như lớp trước vẫn làm, trong khi giá nhà, nhịp sống thành phố và công việc đòi hỏi ngày một nhiều. Không ít người nói tới cảm giác kiệt sức vì công việc kéo dài từ tuổi ba mươi.
Gen Y nằm ở đâu giữa các thế hệ?
| Thế hệ | Năm sinh (theo Pew) | Dấu mốc lớn lên cùng |
|---|---|---|
| Gen X | 1965–1980 | Ti vi, máy tính cá nhân đầu tiên |
| Millennials (Gen Y) | 1981–1996 | Internet, điện thoại di động, mạng xã hội buổi đầu |
| Gen Z | Từ 1997 trở đi | Điện thoại thông minh, video ngắn |
Ranh giới giữa hai thế hệ liền kề luôn mờ. Người sinh năm 1995–1998 thường thấy mình đứng giữa: nhớ thời chơi game ở quán net như anh chị 8x, lại lướt video ngắn nhanh như em út Gen Z.
Ở đầu kia của thang tuổi là thế hệ baby boomer, lớp cha mẹ của nhiều millennials và cũng là gốc của câu “OK boomer” trên mạng.
Lớp 9x đầu nay đã bước qua tuổi ba mươi, lứa mà dân mạng gọi là hội U30, kèm đủ chuyện cưới xin, nhà cửa.
Viết về khoảng cách thế hệ mà không vơ đũa cả nắm
Đề nghị luận về khoảng cách giữa các thế hệ, về lối sống người trẻ, hay dùng các nhãn như millennials, Gen Z. Muốn bài thuyết phục, nên làm ba việc:
- Giải thích nhãn bằng mốc năm sinh và bối cảnh, không bằng tính cách.
- Nêu một hai điểm khác biệt có dẫn chứng (cách dùng công nghệ, quan niệm việc làm), rồi chỉ ra điểm chung: thế hệ nào cũng muốn được hiểu.
- Phê phán việc dán nhãn để coi thường nhau, kiểu “bọn trẻ bây giờ” hay “các bác tối cổ”.
Millennials qua mấy câu hỏi quen
Millennial là gì, khác gì millennials?
Cùng một nghĩa. Millennial là số ít, chỉ một người thuộc thế hệ Y; thêm “s” thành millennials khi nói cả thế hệ. Trong tiếng Việt, người ta hay giữ nguyên chữ millennials cho cả hai trường hợp.
Millennials sinh năm bao nhiêu?
Mốc dùng phổ biến nhất là 1981–1996, theo Pew. Một số nguồn tính rộng hơn, từ 1980 đến 2000, nên người sinh ở hai đầu khung có thể được xếp vào thế hệ bên cạnh.
Thế hệ 9x có phải millennials không?
Phần lớn là có: người sinh 1990–1996 nằm trong khung millennials. Những bạn sinh từ 1997 đến 1999 thường được tính là Gen Z.
Gọi ai đó là millennial có phải chê không?
Bản thân chữ này trung tính. Chỉ khi đi kèm giọng mỉa mai, kiểu đổ mọi chuyện cho “dân millennial”, nó mới thành lời chê.