Gái les là cách nói khẩu ngữ chỉ người con gái, người phụ nữ đồng tính nữ, tức là có tình cảm, sự rung động lãng mạn với người cùng giới nữ. Chữ “les” rút gọn từ tiếng Anh lesbian. Hỏi les là gì hay les nghĩa là gì thì câu trả lời giống nhau: les là đồng tính nữ, chữ L trong cụm LGBT.
| Nghĩa ngắn | Người nữ đồng tính, yêu người cùng giới nữ |
| Gốc từ | “Les” rút từ tiếng Anh lesbian; “gái” là từ thuần Việt ghép thêm |
| Thuộc nhóm | Chữ L trong LGBT (đồng tính nữ, đồng tính nam, song tính, chuyển giới) |
| Sắc thái | Khẩu ngữ; trung tính hay chế giễu tùy giọng người nói |
| Cách nói trang trọng | Người đồng tính nữ |
Gái les và chữ lesbian
Chữ lesbian trong tiếng Anh gốc là tên gọi người dân đảo Lesbos của Hy Lạp. Hòn đảo này là quê của nữ thi sĩ cổ đại Sappho, người để lại những bài thơ viết về tình cảm giữa phụ nữ với nhau. Từ tên đảo, chữ lesbian dần mang nghĩa người phụ nữ yêu phụ nữ.
Khi vào tiếng Việt, chữ này bị cắt cho gọn, chỉ còn “les”. Người nói thêm chữ “gái” phía trước để chỉ rõ người được nói tới, giống cách ta vẫn nói “gái quê”, “gái phố“. “Les” cũng hay đứng một mình như tính từ: “bạn ấy là les”, “cặp đôi les”.
Cách gọi tương đương bằng Hán Việt là đồng tính nữ: đồng là cùng, tính là giới tính. Đây là cách viết nên dùng trong sách báo, bài văn và văn bản chính thức.
Les, tomboy, song tính: đừng gộp làm một
Nhiều người nghĩ cô gái nào tóc ngắn, mặc đồ rộng là les. Thực ra đó là hai chuyện khác nhau: một bên là người mình thích, một bên là cách mình ăn mặc.
| Cách gọi | Nói về điều gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Les (đồng tính nữ) | Xu hướng tình cảm: nữ thích nữ | Không nói gì về cách ăn mặc |
| Tomboy | Phong cách: con gái ăn mặc, chơi đùa theo kiểu mạnh mẽ | Tomboy có thể thích con trai |
| Song tính (bisexual) | Có thể thích cả nam lẫn nữ | Không phải “les một nửa” |
| Chuyển giới | Bản dạng giới: giới mình cảm nhận khác giới lúc sinh | Là chuyện khác với việc thích ai |
Trong cộng đồng đồng tính nữ ở Việt Nam còn có những cách gọi phong cách như SB (từ soft butch, chỉ người có vẻ ngoài mạnh mẽ, tóc ngắn, ăn mặc trung tính) và fem (từ femme, chỉ người có phong cách nữ tính). Đây là nhãn tự nhận, không phải ai cũng dùng. Phần phân biệt kỹ hơn có ở bài cách hiểu đúng về tomboy và bài về khái niệm người chuyển giới.
Chữ les trong lời nói hằng ngày
Từ này xuất hiện trong khá nhiều hoàn cảnh, mỗi hoàn cảnh một sắc thái:
- Tự giới thiệu, giọng bình thản: “Mình là les, chuyện này gia đình mình biết lâu rồi.”
- Kể chuyện bạn bè, khi người trong cuộc đã công khai: “Chị họ mình là gái les, sắp ra mắt người yêu với cả nhà.”
- Bình luận về phim: “Phim có một cặp đôi les được xây dựng rất tự nhiên.”
- Nhắc khéo một người hay đoán mò: “Tóc ngắn đâu có nghĩa là les, đừng gán cho bạn ấy.”
Câu thứ hai có một điều kiện ngầm: người được nhắc tới đã tự nói ra. Chuyện tự công khai với gia đình, bạn bè có tên riêng, xem bài công khai xu hướng tính dục.
Đồng tính nữ không phải bệnh
Có người vẫn hỏi les có phải bệnh không. Câu trả lời đã rõ từ lâu: không. Tổ chức Y tế Thế giới gỡ đồng tính khỏi bảng phân loại các rối loạn tâm thần từ năm 1990. Ở Việt Nam, tháng 8/2022 Bộ Y tế có Công văn 4132/BYT-PC nói rõ: đồng tính, song tính hay chuyển giới đều không được coi là bệnh, nên không thể và không cần “chữa”.
Công văn này cũng yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh không được ép buộc điều trị đối với người đồng tính; nếu cần, chỉ hỗ trợ tâm lý do người có hiểu biết về chuyện này thực hiện.
Nói về người đồng tính nữ sao cho tôn trọng
“Les” tự nó không phải từ xấu, nhiều người trong cộng đồng vẫn tự gọi mình như vậy. Cái làm nó nặng nề là giọng điệu: cùng một chữ, nói để giới thiệu thì bình thường, nói kèm tiếng cười khẩy thì thành chế giễu. Vài điều nên nhớ:
- Trong bài văn, bài báo, đơn từ, viết người đồng tính nữ.
- Đừng đoán xu hướng của ai qua mái tóc, bộ quần áo hay giọng nói.
- Không tự ý nói chuyện riêng của người khác cho người thứ ba biết, kể cả khi mình là bạn thân.
- Với những chữ mang tính trêu chọc, nên thay bằng cách gọi trung tính; lý do được kể rõ ở bài vì sao nên thay chữ bê đê.
Một ví dụ cụ thể: thay vì hỏi to “Mày les à?” giữa lớp, tốt nhất là đừng hỏi. Ai muốn chia sẻ sẽ tự kể vào lúc họ thấy an toàn.
Les trong lời nói của bạn bè và gia đình
Les nghĩa là gì khi viết trên mạng?
Trên mạng, les là cách viết tắt của lesbian, chỉ người đồng tính nữ. Cách viết này dùng trong bình luận, bài đăng tìm bạn hay khi nói về phim, truyện có nhân vật nữ yêu nữ.
SB là gì trong cộng đồng les?
SB là viết tắt của soft butch, chỉ người đồng tính nữ có phong cách mạnh mẽ, trung tính. Đây chỉ là cách mô tả phong cách, không quy định ai đóng vai gì trong một mối quan hệ.
Les có phải bệnh không?
Không. Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế Việt Nam đều không coi đồng tính là bệnh. Người đồng tính nữ cần sự tôn trọng, không cần chữa trị.
Tomboy có phải là les không?
Không nhất thiết. Tomboy nói về phong cách, les nói về người mình yêu. Có cô gái tomboy thích con trai, cũng có người đồng tính nữ rất nữ tính.