Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Định nghĩa là gì? Cấu trúc câu định nghĩa, các cách và bài tập

Cập nhật 05/06/2025·MMavrick Nguyễn·12 phút đọc
Nội dung chính
  • Định nghĩa: một việc làm và một câu nói
  • Bộ khung của một câu định nghĩa
  • Năm cách định nghĩa hay gặp
  • Soi vài định nghĩa trong sách giáo khoa

Định nghĩa là dùng lời lẽ ngắn gọn, chính xác để nêu rõ nghĩa của một từ hoặc nội dung của một khái niệm, giúp phân biệt nó với mọi thứ khác; câu phát biểu thu được cũng gọi là một định nghĩa. Ví dụ quen thuộc: “Hình vuông là tứ giác có bốn góc vuông và bốn cạnh bằng nhau.” Trong logic học, định nghĩa là thao tác làm rõ nội hàm của khái niệm.

Khái niệm Việc làm rõ nghĩa của từ hoặc nội dung khái niệm; cũng là câu nêu ra nghĩa ấy
Nghĩa của từ Động từ (định nghĩa một khái niệm) và danh từ (một định nghĩa)
Thuộc Logic học, ngôn ngữ học; dùng trong mọi môn học
Dấu hiệu nhận biết Thường có dạng “A là B”, B nêu loại gần nhất cộng với nét riêng của A
định nghĩa là gì
định nghĩa là gì? Nêu rõ nghĩa của từ, khái niệm

Định nghĩa: một việc làm và một câu nói

Mục từ định nghĩa trong từ điển tiếng Việt có hai cách dùng. Là động từ, nó chỉ việc dùng từ ngữ để làm rõ nghĩa của một từ hay nội dung của một khái niệm: thầy yêu cầu cả lớp định nghĩa lại hình thoi. Là danh từ, nó chỉ chính lời giải thích ấy: chép định nghĩa vào vở.

Hai chữ Hán Việt ghép lại cũng gợi đúng việc này: định (定) là đặt cho chắc, cố định lại; nghĩa (義) là ý nghĩa. Định nghĩa tức là chốt lại nghĩa, để ai đọc cũng hiểu cùng một cách.

Logic học nói kỹ hơn. Ở đó, định nghĩa là thao tác vạch ra các nét cốt lõi làm nên nội dung của một khái niệm, nhờ vậy tách khái niệm ấy khỏi các khái niệm khác. Một khái niệm là cái hiểu trong đầu; định nghĩa là câu chữ đưa cái hiểu ấy ra ngoài. Phần phân biệt hai tầng này được bàn kỹ trong bài nội hàm và ngoại diên của khái niệm.

Bộ khung của một câu định nghĩa

Hầu hết định nghĩa trong sách giáo khoa đều dựng theo cùng một khung, gồm hai vế nối với nhau bằng chữ “là”:

  • Vế trái — cái cần định nghĩa. Tiếng Latin gọi là definiendum. Ví dụ: hình vuông.
  • Vế phải — phần dùng để định nghĩa (definiens). Vế này thường có hai lớp: một loại gần nhất chứa cái cần định nghĩa (tứ giác), và dấu hiệu riêng giúp tách nó khỏi các thành viên khác trong loại (bốn góc vuông, bốn cạnh bằng nhau).

Để biết một câu “A là B” có đạt chuẩn định nghĩa hay không, các sách logic thường kiểm theo bốn điều.

  1. Vừa khít. Phạm vi của B phải đúng bằng phạm vi của A. “Hình vuông là tứ giác có bốn cạnh bằng nhau” là quá rộng, vì hình thoi cũng lọt vào.
  2. Không vòng quanh. Không được dùng chính A để giải thích A: “người đọc là người đọc sách” chẳng giúp ai hiểu thêm.
  3. Nói cái gì là, hơn là cái gì không phải. “Số lẻ là số không chia hết cho 2” vẫn chấp nhận được trong tập số nguyên, nhưng phần lớn câu phủ định chỉ loại trừ chứ không chỉ ra bản chất.
  4. Rõ và không ví von. Lời định nghĩa phải dễ hiểu hơn từ cần định nghĩa, và không thay bằng hình ảnh so sánh.

Năm cách định nghĩa hay gặp

Cách Làm gì Ví dụ
Qua loại gần nhất và dấu hiệu riêng Đặt vào một loại rộng hơn rồi chỉ ra nét khác Tam giác đều là tam giác có ba cạnh bằng nhau
Liệt kê Kể ra hết các thành viên, chỉ dùng khi số lượng ít Thanh bằng gồm thanh ngang và thanh huyền
Bằng từ đồng nghĩa Dùng từ quen hơn để giải nghĩa từ lạ, kiểu từ điển Thong dong: thong thả, ung dung
Chỉ vào mẫu Cho xem ví dụ thật thay vì nói thành lời Chỉ vào quả chanh: “màu này là màu vàng chanh”
Quy ước Tự đặt nghĩa cho một kí hiệu, thuật ngữ trong phạm vi một môn, một văn bản “Trong hợp đồng này, Bên A là…”

Cách thứ nhất chặt chẽ nhất nên được dùng nhiều trong Toán, Khoa học và các bài học khái niệm ở môn Ngữ văn. Cách bằng từ đồng nghĩa lại là “đặc sản” của từ điển; ở lớp 6, khi học về nghĩa của từ, học sinh gặp nó dưới tên gọi giải thích nghĩa bằng từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa.

Soi vài định nghĩa trong sách giáo khoa

Một định nghĩa Toán học

Câu “Hình chữ nhật là tứ giác có bốn góc vuông” đủ cả hai lớp: loại gần nhất là tứ giác, dấu hiệu riêng là bốn góc vuông. Không cần thêm “hai cạnh đối bằng nhau”, vì điều đó suy ra được từ bốn góc vuông. Đó chính là quy tắc “rõ ràng, không thừa”: cái gì chứng minh được thì để dành cho định lí.

Một định nghĩa trong phần kiến thức tiếng Việt

Phép so sánh thường được giải thích là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng, để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm. Loại gần nhất ở đây là đối chiếu (một thao tác), dấu hiệu riêng là có nét tương đồng và nhằm tăng sức gợi. Thiếu vế sau, câu sẽ rộng quá, vì phép so sánh trong toán (3 lớn hơn 2) cũng là đối chiếu. Xem thêm các kiểu cụ thể ở bài phép so sánh trong tiếng Việt và tác dụng.

Một câu giống định nghĩa mà không phải

Câu “Mẹ là ánh trăng soi đường con đi” có dạng “A là B”, nhưng B là một hình ảnh ví von, không nêu được đặc điểm giúp nhận ra mọi người mẹ. Đó là một ẩn dụ đẹp trong văn chương, không phải định nghĩa. Học sinh hay mất điểm khi trích một câu như thế vào phần “giải thích khái niệm” của bài nghị luận.

Định nghĩa khác định lí, mô tả và khái niệm thế nào?

Thuật ngữ Nó làm gì Có cần chứng minh?
Định nghĩa Nêu rõ một từ, một khái niệm nghĩa là gì Không; đây là điểm xuất phát
Định lí Khẳng định một tính chất đúng của đối tượng đã được định nghĩa Có
Mô tả Kể ra các đặc điểm bề ngoài, không nhất thiết đủ để phân biệt Không
Khái niệm Cái hiểu về một loại sự vật trong tư duy Không; khái niệm được diễn đạt bằng định nghĩa

Một cách nhớ: định nghĩa trả lời “nó là gì”, định lí trả lời “nó có tính chất gì”.

Luyện tập nhận diện định nghĩa

Câu 1

Câu 1: Tìm vế cần định nghĩa, loại gần nhất và dấu hiệu riêng trong câu “Tam giác cân là tam giác có hai cạnh bằng nhau”.

Đáp án: Vế cần định nghĩa là tam giác cân; loại gần nhất là tam giác; dấu hiệu riêng là có hai cạnh bằng nhau.

Câu 2

Câu 2: Câu “Cá là động vật sống dưới nước” sai quy tắc nào, và sửa ra sao?

Đáp án: Câu này rộng quá, vì tôm, cua, cá voi hay rùa biển cũng là động vật sống dưới nước. Muốn hẹp lại phải thêm dấu hiệu riêng, chẳng hạn: cá là động vật có xương sống, sống dưới nước, thở bằng mang và bơi bằng vây.

Câu 3

Câu 3: Câu “Thơ là thơ, không phải văn xuôi” có phải định nghĩa không?

Đáp án: Không. Vế đầu vòng quanh (dùng “thơ” để giải thích “thơ”), vế sau chỉ là phủ định, nên người đọc không biết thêm thơ có đặc điểm gì.

Câu 4

Câu 4: Trong hai câu sau, câu nào là định nghĩa, câu nào là định lí? (a) Hai góc kề bù là hai góc có một cạnh chung và hai cạnh còn lại là hai tia đối nhau. (b) Hai góc kề bù có tổng số đo bằng 180°.

Đáp án: Câu (a) là định nghĩa, vì nó nêu thế nào thì được gọi là hai góc kề bù. Câu (b) là tính chất, phải chứng minh từ định nghĩa nên được xếp vào định lí.

Câu 5

Câu 5: Viết định nghĩa cho từ “bút chì” theo kiểu loại gần nhất cộng dấu hiệu riêng.

Đáp án tham khảo: Bút chì là dụng cụ viết (loại gần nhất) có ruột bằng than chì hoặc chất màu đặt trong vỏ gỗ, nét viết tẩy được (dấu hiệu riêng). Bỏ chi tiết “tẩy được” thì định nghĩa vẫn đúng nhưng kém sắc hơn.

Định nghĩa trong giờ Toán và giờ Văn

Định nghĩa tiếng Anh là gì?

Danh từ là definition, động từ là define. Tra nghĩa một từ trong từ điển Anh, phần đứng sau từ khóa chính là definition của từ đó.

Định nghĩa trong toán học có gì khác?

Toán học đòi định nghĩa rất chặt: mỗi định nghĩa phải chỉ dùng những khái niệm đã được định nghĩa trước, hoặc những khái niệm cơ bản được thừa nhận không định nghĩa như điểm, đường thẳng. Nhờ vậy, mọi định lí sau đó đều suy ra được.

Định nghĩa và khái niệm có dùng thay nhau được không?

Trong lời nói hằng ngày thì người ta hay dùng lẫn, nhưng trong bài làm nên tách ra. Khái niệm là điều được hiểu; định nghĩa là câu phát biểu để người khác cùng hiểu điều đó.

Viết phần giải thích khái niệm trong bài nghị luận thế nào cho gọn?

Dùng đúng khung “A là B”: nêu loại gần nhất rồi đến nét riêng, gói trong một hai câu. Ví von, trích danh ngôn thì để ở phần bàn luận, đừng thay cho câu định nghĩa. Có thể xem cách mở phần giải thích trong tuyển bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí lớp 8.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5