Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Cơ chế là gì? Nghĩa từ điển, chữ Hán 機制 và cách dùng đúng

Cập nhật 29/03/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Từ điển giảng nghĩa chữ cơ chế ra sao?
  • Chiếc máy và phép tắc trong hai chữ 機制
  • Cơ chế, cơ cấu, thể chế, chính sách khác nhau chỗ nào
  • Cơ chế trong sách giáo khoa và trên mặt báo

Cơ chế là cách một sự vật, hiện tượng hay một hệ thống được tổ chức bên trong và vận hành theo quy luật nào. Hỏi cơ chế nghĩa là gì thì có thể hình dung như “bộ máy chạy ngầm” phía sau kết quả ta nhìn thấy: cơ chế quang hợp của lá cây, cơ chế thị trường của nền kinh tế, cơ chế xét tuyển của một trường đại học.

Nghĩa ngắn Cách tổ chức nội bộ và quy luật vận hành của một hiện tượng, một hệ thống
Gốc từ Hán Việt 機制: cơ (máy, then chốt) + chế (phép tắc, đặt ra)
Loại từ Danh từ
Tiếng Anh mechanism
cơ chế là gì
cơ chế là gì? Cách một hệ thống vận hành bên trong

Từ điển giảng nghĩa chữ cơ chế ra sao?

Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) xếp cơ chế là danh từ, giảng là cách thức tổ chức nội bộ và quy luật vận hành, biến hoá của một hiện tượng. Hai ví dụ từ điển đưa ra nằm ở hai thế giới rất xa nhau: một bên là quang hợp của cây xanh, một bên là xoá bỏ cơ chế bao cấp. Chính khoảng cách ấy cho thấy từ này rộng thế nào.

Gói gọn lại, nói đến cơ chế là nói đến hai điều cùng lúc:

  • Các bộ phận được sắp xếp ra sao, ai làm việc gì, cái gì nối với cái gì.
  • Chúng tác động lẫn nhau theo quy luật nào để sinh ra kết quả cuối cùng.

Ví dụ: Thầy giáo vẽ sơ đồ để cả lớp hiểu cơ chế hoạt động của chiếc phanh xe đạp. Ở đây, cơ chế là chuyện tay bóp, dây kéo, má phanh ép vào vành. Còn trong câu Trường áp dụng cơ chế một cửa để phụ huynh nộp hồ sơ nhanh hơn, cơ chế lại là cách tổ chức công việc giữa người với người.

Chiếc máy và phép tắc trong hai chữ 機制

Chữ cơ (機) theo Thiều Chửu vốn là cái nẫy, cái máy, rộng ra là bất cứ thứ gì làm cho sự việc phát động. Người Việt quen đọc là cơ, gặp trong cơ khí, phi cơ, động cơ, thời cơ, cơ hội. Hai từ sau cho thấy chữ này còn mang nghĩa “then chốt, lúc mấu chốt”.

Chữ chế (制) là phép đã đặt ra nhất định, cũng có nghĩa là làm ra và cai quản. Họ từ của nó rất đông: chế độ, pháp chế, thể chế, hạn chế, khống chế, chế tạo.

Ghép lại, cơ chế là “phép tắc của bộ máy”: cái máy chạy theo những quy định nhất định. Cách hiểu này khớp với từ tương đương trong tiếng Pháp và tiếng Anh, mécanisme và mechanism, cũng bắt nguồn từ ý niệm máy móc. Muốn tìm hiểu thêm về lớp từ gốc Hán trong tiếng ta, có thể đọc bài từ Hán Việt và cách nhận diện.

Cơ chế, cơ cấu, thể chế, chính sách khác nhau chỗ nào

Bốn từ này hay đứng cạnh nhau trên báo, nên rất dễ dùng lẫn.

Từ Trả lời câu hỏi Ví dụ
Cơ cấu Gồm những phần nào, tỉ lệ ra sao? Cơ cấu dân số theo độ tuổi
Cơ chế Các phần ấy vận hành, tác động nhau thế nào? Cơ chế phối hợp giữa nhà trường và gia đình
Thể chế Những luật lệ, thiết chế chính thức nào đặt khung? Thể chế pháp luật về giáo dục
Chính sách Nhà quản lí chọn làm gì, ưu tiên điều gì? Chính sách miễn học phí

Có thể nhớ nhanh: cơ cấu là bức ảnh chụp, cơ chế là đoạn phim cho thấy bức ảnh ấy chuyển động. Từ gần nghĩa với cơ chế trong lời nói thường ngày là cách thức, nguyên lí hoạt động, quy trình; mỗi từ chỉ khớp một phần nghĩa, không thay hẳn được. Một lỗi chính tả hay gặp là viết “cơ trế”: chữ đúng là chế với phụ âm ch.

Cơ chế trong sách giáo khoa và trên mặt báo

Học sinh gặp từ này ở gần như mọi môn. Sinh học có cơ chế di truyền, cơ chế quang hợp; Hóa học nói đến cơ chế phản ứng, tức chuỗi bước nhỏ diễn ra giữa các phân tử; Vật lí giải thích cơ chế truyền nhiệt hay tạo ra dòng điện. Ở những chỗ ấy, cơ chế luôn trả lời câu hỏi “vì sao và bằng cách nào”.

Trên mặt báo, từ này gắn với kinh tế và quản lí: cơ chế thị trường, cơ chế xin – cho, cơ chế tự chủ đại học. Người lớn tuổi còn nhớ cụm “cơ chế bao cấp” của thời tem phiếu, khi việc gì cũng phải qua nhiều tầng giấy tờ; lối làm việc xa thực tế ấy có tên riêng, xem ở bài giải nghĩa chữ quan liêu. Văn chương cũng chịu ảnh hưởng của những đổi thay ấy, như bài nghiên cứu về văn học Việt Nam thời kinh tế thị trường phân tích.

Trong đời thường, cơ chế còn chỉ những phản ứng tự nhiên của cơ thể và tâm lí: cơ chế tự vệ, cơ chế đối phó khi gặp căng thẳng. Dùng như vậy cũng đúng nghĩa từ điển, vì đó vẫn là cách một hệ thống tự vận hành.

Học sinh lớp 12 gặp chữ này qua cơ chế lọc ảo, bước phần mềm xét tuyển chung gạch tên thí sinh đã đỗ nguyện vọng cao hơn khỏi danh sách các trường khác.

Những điều học sinh hay hỏi về chữ cơ chế

Cơ chế hoạt động là gì?

Là cách các bộ phận của một vật hay một tổ chức phối hợp với nhau để làm ra kết quả. Nói “cơ chế hoạt động của tim” là nói về chuyện các buồng tim co bóp, van đóng mở theo nhịp ra sao.

Cơ chế tiếng Anh là gì?

Thường dịch là mechanism. Khi nói về cách tổ chức trong quản lí, đôi khi người ta dùng framework hoặc system tùy ngữ cảnh.

Cơ chế thị trường nghĩa là gì?

Là cách nền kinh tế tự điều tiết thông qua cung, cầu và giá cả: hàng thiếu thì giá lên, hàng thừa thì giá xuống, người sản xuất dựa vào đó để quyết định làm gì, làm bao nhiêu.

Viết cơ chế hay cơ trế mới đúng?

Viết đúng là cơ chế. “Chế” ở đây là chữ 制 trong chế độ, pháp chế; tiếng Việt không có từ “cơ trế”.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5