Chibi là kiểu vẽ nhân vật thu nhỏ theo phong cách Nhật: đầu thật to, mắt tròn, thân ngắn, tay chân lũn cũn, chi tiết lược bớt để trông ngộ nghĩnh, dễ thương. Chibi là gì trong tiếng Nhật thì gốc của nó là một từ khẩu ngữ chỉ đứa nhỏ, người thấp bé. Người Việt dùng chữ này cho hình vẽ, sticker, móc khóa và cả ảnh chân dung được “chibi hóa”.
| Nghĩa ngắn | Phong cách vẽ nhân vật tí hon, đầu to mình nhỏ, rất dễ thương |
| Gốc từ | Tiếng Nhật ちび (chibi): đồ nhỏ, người lùn, nhóc con |
| Tên gọi khác | Super deformed, viết tắt SD |
| Sắc thái | Ở Việt Nam: khen, dễ thương. Gọi người Nhật là “chibi” có thể thành trêu chọc |
Chibi vốn là tiếng gọi “nhóc” của người Nhật
Trong tiếng Nhật, ちび là từ khẩu ngữ dùng cho vật bé tí, người thấp và trẻ con, đôi khi kèm chút trêu chọc kiểu “đồ nhóc”, “lùn tịt”. Các từ điển Nhật như Daijirin cho rằng nó sinh ra từ động từ 禿びる (chibiru), nghĩa là mòn dần đi, nhỏ lại, như cây bút chì gọt mãi chỉ còn một mẩu. Nhìn từ gốc ấy sẽ thấy chibi không hẳn là lời khen: nói một người lớn là “chibi” dễ bị hiểu là chê họ lùn.
Từ chỉ kiểu vẽ đến sau, qua cụm chibi kyara (ちびキャラ), tức “nhân vật tí hon”; kyara là chữ người Nhật rút gọn từ tiếng Anh character. Giới vẽ còn gọi kiểu này là super deformed (SD), từ chữ デフォルメ (deforume) mà tiếng Nhật mượn của tiếng Pháp déformer, nghĩa là làm biến dạng có chủ ý.
Một chuyện hay bị kể sai trên mạng là chibi bắt nguồn từ tên Chibiusa trong bộ truyện Thủy thủ Mặt Trăng. Thật ra thứ tự ngược lại: Chibiusa là biệt danh “thỏ con” được ghép từ chữ chibi có sẵn. Nhân vật này chỉ góp công làm từ chibi quen tai hơn với người hâm mộ nước ngoài.
Nhìn thế nào thì biết là hình chibi?
Nhân vật anime thông thường có tỉ lệ đầu và thân khá gần người thật. Bản chibi của chính nhân vật ấy bị “ép” lại, cái đầu to gần bằng cả thân. Kèm theo đó là mấy dấu hiệu dễ nhận:
- Mắt to, tròn, chiếm gần nửa khuôn mặt; mũi chỉ là một chấm hoặc bỏ hẳn.
- Tay chân ngắn, tròn, ngón tay có khi không vẽ.
- Chi tiết quần áo được giản lược, nhưng nét riêng nổi bật nhất (kiểu tóc lạ, cặp kính, món phụ kiện quen thuộc) thì giữ lại và làm to ra để vẫn nhận ra là ai.
- Biểu cảm phóng đại: khóc thành hai dòng suối, giận thì má phồng, ngại thì đỏ ửng cả mặt.
Kiểu vẽ này thuộc thế giới của văn hóa dễ thương kiểu Nhật, nên chibi hay xuất hiện ở đồ lưu niệm, nhãn dán, sticker và những cảnh hài chen giữa phim. Trong nhiều bộ phim hoạt hình mang chất Nhật Bản, nhân vật đang nghiêm túc bỗng hóa chibi trong vài giây để báo hiệu một khoảnh khắc buồn cười.
Người Việt dùng chữ chibi trong câu ra sao?
Chibi có thể làm danh từ (một bức chibi), tính từ (nhìn chibi quá) hoặc ghép thành động từ “chibi hóa”. Vài ví dụ:
- Tin nhắn nhóm lớp: “Ai vẽ chibi cả lớp làm áo đồng phục đi, tớ góp tiền in.”
- Đơn đặt hàng: “Shop nhận vẽ chibi theo ảnh, giao file sau ba ngày.”
- Bình luận dưới ảnh: “Bé nhà chị mặc yếm, đội mũ tai gấu, nhìn chibi hết sức.”
- Caption khoe quà: “Được bạn thân tặng móc khóa chibi hình chính mình, cười suốt cả buổi.”
- Hỏi trên nhóm vẽ: “Mới tập vẽ thì nên bắt đầu từ chibi hay vẽ người tỉ lệ thật?”
Khi khen một em bé hay một chú mèo “chibi”, người Việt dùng như đồng nghĩa với “tròn trịa, xinh xắn”. Nghĩa chê “lùn” của tiếng Nhật gần như không đi theo sang tiếng Việt.
Chibi, kawaii và cute không hoàn toàn giống nhau
| Từ | Nói về | Ví dụ |
|---|---|---|
| Chibi | Một kiểu vẽ có tỉ lệ cụ thể: đầu to, thân nhỏ | Vẽ chibi cho cả nhóm |
| Kawaii | Cái đáng yêu nói chung, cả một gu thẩm mỹ | Phong cách ăn mặc kawaii |
| Cute | Lời khen dễ thương, dùng cho người, vật, hành động | Cái kẹp tóc cute ghê |
| Hoạt hình thường | Nhân vật vẽ theo tỉ lệ gần người thật hơn | Nhân vật chính trong phim dài tập |
Nói cách khác, mọi hình chibi đều kawaii, nhưng không phải thứ kawaii nào cũng là chibi. Viết văn bản trang trọng, có thể thay chibi bằng “hình vẽ nhân vật thu nhỏ” hoặc “tranh biếm họa dễ thương kiểu Nhật”. Ai thích mảng này hay tìm đến cả truyện tranh manga, nơi các tác giả thường vẽ chibi ở trang bìa phụ hoặc ở lời tác giả cuối tập.
Vẽ chibi, ảnh chibi và vài điều đáng biết
Chibi là gì trong anime?
Là phiên bản thu nhỏ, đầu to mình nhỏ của một nhân vật, thường chen vào những cảnh hài để giảm căng thẳng. Có phim làm hẳn những tập ngắn toàn bộ bằng hình chibi.
Chibi có phải là tiếng lóng không?
Trong tiếng Nhật, ちび là từ khẩu ngữ, dùng giữa người quen, có lúc mang ý trêu. Sang tiếng Việt, chibi gần như chỉ còn là tên một phong cách vẽ và lời khen dễ thương.
Ảnh chibi là gì?
Là ảnh chân dung được vẽ lại, hoặc được ứng dụng biến đổi, thành nhân vật chibi giống người thật ở nét đặc trưng như kiểu tóc, kính, trang phục. Nhiều người dùng làm ảnh đại diện hoặc in lên áo, cốc.
Mới học vẽ có nên tập chibi trước?
Nhiều người chọn chibi để bắt đầu vì tỉ lệ đơn giản và ít chi tiết. Tuy vậy, muốn vẽ chibi có hồn vẫn cần quan sát kĩ nét riêng của từng nhân vật, chi tiết nào giữ, chi tiết nào bỏ mới là cái khó.