Celeb là cách gọi tắt, thân mật của celebrity trong tiếng Anh, nghĩa là người nổi tiếng: ca sĩ, diễn viên, vận động viên, người dẫn chương trình, hay người được đông đảo công chúng biết mặt biết tên. Người Việt hay dùng celeb trên báo giải trí và mạng xã hội, kiểu “dàn celeb dự sự kiện”, “celeb Việt đổ bộ thảm đỏ”.
| Nghĩa ngắn | Người nổi tiếng, được công chúng biết đến rộng rãi |
| Từ gốc | celebrity (tiếng Anh), xa hơn là tiếng Latin |
| Cách đọc | /səˈleb/, gần “sơ-lép” |
| Loại từ | Danh từ đếm được (một celeb, các celeb) |
| Sắc thái | Thân mật, hay gặp trong tin giải trí; văn bản trang trọng nên dùng “người nổi tiếng” |
Celebrity: từ “sự đông vui” đến “người được nhắc tên”
Wiktionary cho biết celebrity đi vào tiếng Anh qua tiếng Pháp cổ, gốc từ chữ Latin celebritas, vốn gắn với ý đông đúc, náo nhiệt và danh tiếng. Có thời từ này còn chỉ một nghi lễ, một dịp long trọng (nghĩa nay đã cũ). Nghĩa sống đến hôm nay là “sự nổi tiếng” và nghĩa đếm được: một người nổi tiếng. Dạng cắt ngắn celeb mang màu thân mật, Wiktionary xếp vào nhóm từ khẩu ngữ.
Trong tiếng Việt, celeb không dịch thành “người được ca tụng” mà hiểu thẳng là người nổi tiếng. Điểm đáng chú ý: chữ này không giới hạn ở giới nghệ thuật. Một cầu thủ, một đầu bếp truyền hình, một doanh nhân hay một nhà sáng tạo nội dung có hàng triệu người theo dõi đều có thể được gọi là celeb, miễn là công chúng rộng rãi biết đến họ.
Celeb, idol, KOL hay influencer: ai là ai?
Bốn chữ này hay đứng cạnh nhau trên mạng, nhưng nhấn vào những điểm khác nhau. Ranh giới không cứng; một người có thể cùng lúc thuộc hai, ba nhóm.
| Từ | Nhấn vào điều gì | Ví dụ hay gặp |
|---|---|---|
| Celeb | Độ nổi tiếng rộng, đại chúng biết mặt | Diễn viên điện ảnh, ca sĩ, cầu thủ đội tuyển |
| Idol | Thần tượng được đào tạo để ra mắt, có fandom gắn bó | Thành viên nhóm nhạc Kpop, Vpop |
| KOL (key opinion leader) | Tiếng nói có trọng lượng trong một lĩnh vực | Bác sĩ chia sẻ kiến thức, chuyên gia công nghệ, giáo viên nổi tiếng |
| Influencer | Sức ảnh hưởng tới người theo dõi trên mạng xã hội | TikToker, YouTuber, blogger ẩm thực, du lịch |
Nói gọn: celeb là “nhiều người biết”, KOL là “nói về chuyên môn thì người ta nghe”, influencer là “người theo dõi làm theo”, còn idol gắn với mô hình thần tượng theo kiểu Kpop và cộng đồng fan riêng. Trong ngành quảng cáo ở Việt Nam, nhiều tài liệu xếp celeb và influencer chung dưới chiếc ô KOL; cách chia này không thống nhất ở mọi nơi.
Nhiều influencer Việt bước ra từ những clip vài chục giây, nên tìm hiểu nghề TikToker sẽ thấy vì sao công việc này nở rộ.
Có cả người nổi tiếng không lộ mặt thật, như YouTuber ảo VTuber, livestream bằng một nhân vật hoạt hình chuyển động theo người đứng sau.
Đặt celeb vào câu cho tự nhiên
- Tin giải trí: “Buổi ra mắt phim quy tụ nhiều celeb đình đám, thảm đỏ chật kín máy ảnh.”
- Bình luận: “Áo này đang hot, mấy celeb mặc đi sự kiện suốt tuần qua.”
- Nhắn tin: “Hôm qua tao gặp một celeb ngoài quán cà phê, ngoài đời nhỏ con hơn trên tivi.”
- Ghép từ: “Bạn ấy giờ là celeb mạng rồi, video nào cũng cả triệu lượt xem.”
- Chuyện quảng cáo: “Nhãn hàng mời celeb làm gương mặt đại diện để sản phẩm phủ sóng nhanh.”
Một số cụm hay gặp: celeb mạng (người nổi tiếng nhờ mạng xã hội), A-list celeb (người nổi tiếng hàng đầu), celebrity marketing (tiếp thị bằng người nổi tiếng).
Chuyện nổi tiếng và những ồn ào đi kèm
Càng nổi tiếng, đời tư càng dễ bị soi. Một phát ngôn vụng, một bài đăng cũ bị đào lại cũng đủ biến thành màn lùm xùm khiến cả mạng bàn tán. Người đọc tin nên nhớ vài điều: tin chưa kiểm chứng thì đừng vội chia sẻ, bình luận chê bai ngoại hình hay gia đình người khác là xúc phạm, và người nổi tiếng cũng là người, có quyền riêng tư như bất kỳ ai.
Với học sinh, ngưỡng mộ celeb là chuyện bình thường. Điều đáng học ở họ thường là sự chăm chỉ luyện nghề, chứ không phải món đồ hiệu họ khoác lên người.
Danh tiếng còn hóa thành hàng hóa: áo, móc khóa, lightstick in tên người nổi tiếng, thứ fan gọi là merch của thần tượng.
Một người nổi tiếng đi dự đám cưới bạn mà hút hết ống kính thì dân mạng gọi là chiếm spotlight của người khác, khen hay chê tùy ngữ cảnh.
Quanh mỗi người nổi tiếng lại thường có vài tài khoản cố bám vào danh tiếng của họ để được chú ý theo, kiểu mà dân mạng gọi là bú fame.
Trong bài văn nên gọi celeb là gì?
Viết văn, viết báo cáo hay làm bài nghị luận thì dùng “người nổi tiếng”, “nhân vật của công chúng”, “ngôi sao” hoặc gọi đúng nghề: ca sĩ, diễn viên, vận động viên. Câu “Giới trẻ chạy theo celeb” có thể viết lại là “Một bộ phận người trẻ chạy theo hình ảnh của người nổi tiếng”.
Những câu hỏi quanh chữ celeb
Celeb nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Celeb nghĩa là người nổi tiếng. Từ này là dạng nói tắt của celebrity, dùng cho bất kỳ ai được công chúng biết đến rộng rãi, không chỉ người làm nghệ thuật.
Celebrity là gì, có khác celeb không?
Celebrity là dạng đầy đủ, vừa có nghĩa “người nổi tiếng” vừa có nghĩa “sự nổi tiếng”. Celeb chỉ là dạng rút gọn, thân mật hơn và hầu như chỉ dùng với nghĩa người nổi tiếng.
Celeb có phải là KOL không?
Không hẳn. Celeb nổi tiếng với đại chúng, còn KOL có tiếng nói trong một lĩnh vực. Có celeb đồng thời là KOL, nhưng cũng có KOL chỉ được biết đến trong cộng đồng chuyên môn của mình.
Celeb mạng là ai?
Đó là người nổi tiếng nhờ mạng xã hội: chủ kênh video, người viết blog, streamer có lượng người theo dõi lớn. Ranh giới giữa celeb mạng và influencer khá mờ, nhiều khi hai chữ được dùng thay cho nhau.