VTuber là viết tắt của Virtual YouTuber, tức “YouTuber ảo”: người làm nội dung, livestream trên mạng nhưng xuất hiện bằng một nhân vật hoạt hình thay cho gương mặt thật. Nhân vật ấy cử động, nhép miệng, đổi nét mặt theo người điều khiển nhờ phần mềm bắt chuyển động. Tiếng Việt đôi khi gọi là streamer ảo hay “Vtuber” viết thường.
| Nghĩa ngắn | Người sáng tạo nội dung dùng nhân vật ảo làm hình đại diện |
| Gốc từ | Tiếng Anh ghép kiểu Nhật: virtual (ảo) + YouTuber |
| Xuất hiện | Nhật Bản, giữa thập niên 2010 |
| Hoạt động ở | YouTube, Twitch, TikTok và các nền tảng livestream khác |
VTuber có phải YouTuber “giả”?
Không giả chút nào: phía sau nhân vật luôn là một người thật đang nói, chơi game, hát, trò chuyện với khán giả. Cái “ảo” chỉ là lớp vỏ. Người đứng sau cài phần mềm nhận diện khuôn mặt qua webcam (hoặc bộ cảm biến chuyển động đầy đủ hơn), và nhân vật trên màn hình chớp mắt, nghiêng đầu, cười theo họ.
Nhân vật thường được vẽ theo nét anime: mắt to, tóc màu nổi, trang phục riêng. Có hai kiểu phổ biến. Mô hình 2D, phần nhiều dựng bằng phần mềm Live2D, chỉ cử động phần thân trên nhưng rẻ và nhẹ. Mô hình 3D cử động được toàn thân, hợp với buổi diễn, nhảy múa, nhưng tốn công dựng hơn nhiều.
Điều khiến VTuber khác một người livestream lộ mặt bình thường là nhân vật thường có tính cách, tiểu sử riêng, có khi là cô gái đến từ hành tinh khác hay một con cáo nghìn tuổi. Người xem biết đó là vai diễn nhưng vẫn vui vẻ chơi cùng.
Từ Kizuna AI đến các công ty quản lý VTuber
Trước khi có tên gọi, đã có vài kênh dùng nhân vật hoạt hình làm video. Nhưng chữ virtual YouTuber được gắn với Kizuna AI, nhân vật cô gái hoạt hình ra mắt trên YouTube cuối năm 2016 và tự giới thiệu mình bằng chính danh xưng ấy. Kênh này nổi nhanh, kéo theo cả một làn sóng người làm theo ở Nhật.
Sau đó, các công ty chuyên đào tạo và quản lý VTuber như Hololive Production (thuộc Cover) và Nijisanji (thuộc Anycolor) phát triển mạnh, vận hành giống công ty giải trí: tuyển người, thiết kế nhân vật, tổ chức buổi diễn, bán hàng lưu niệm. Từ đó cách gọi lan ra thế giới, và VTuber không còn gói trong YouTube nữa mà có mặt trên Twitch, TikTok, Bilibili.
Thu nhập của một VTuber đến từ quảng cáo, tài trợ, bán đồ lưu niệm và tiền khán giả ủng hộ khi đang phát trực tiếp, tức khoản donate trong livestream.
VTuber trong bình luận, tin nhắn hằng ngày
- Rủ bạn: “Tối nay có VTuber mình theo dõi chơi game kinh dị, vào xem chung đi.”
- Bình luận dưới video: “Model mới của chị VTuber này dễ thương quá, tóc còn đung đưa theo.”
- Kể về dự định: “Mình đang tập làm VTuber, chưa có tiền đặt vẽ nên tạm dùng model miễn phí.”
- Giải thích cho bố mẹ: “Người nói là người thật, con hoạt hình chỉ là hình đại diện thôi, gọi là VTuber.”
- Trên diễn đàn: “Ai biết VTuber người Việt nào stream tiếng Việt không, giới thiệu với.”
Khi viết bài báo, bài văn, có thể gọi là “người dẫn ảo”, “streamer dùng nhân vật ảo” hoặc giữ nguyên VTuber kèm chú thích lần đầu.
Fan VTuber hay nói những chữ nào?
Quanh VTuber có cả một bộ từ riêng. Model là nhân vật hoạt hình. Debut là buổi ra mắt đầu tiên của nhân vật. Khán giả thân thiết thường thuộc các nét vẽ hoạt hình kiểu Nhật và văn hóa game, nên trò chuyện có nhiều từ mượn tiếng Nhật.
Vì thường xuyên trò chuyện trực tiếp, nhiều khán giả thấy gắn bó với nhân vật như bạn quen. Đó là kiểu tình cảm một chiều với người nổi tiếng: người xem biết rất nhiều về VTuber, còn VTuber chỉ biết họ như một cái tên trong khung chat.
VTuber người Việt, cách làm và nghề nghiệp
VTuber là người thật hay AI?
Phần lớn là người thật điều khiển nhân vật. Cũng có vài kênh thử dùng trí tuệ nhân tạo để nhân vật tự nói chuyện, nhưng đó là số ít và thường được giới thiệu rõ là AI.
Muốn làm VTuber cần những gì?
Tối thiểu là một máy tính đủ khỏe, webcam, micro và một model nhân vật. Model có thể tự dựng bằng phần mềm miễn phí hoặc đặt họa sĩ vẽ. Khó nhất vẫn là nội dung: người xem ở lại vì cách nói chuyện chứ không chỉ vì hình đẹp.
Việt Nam có VTuber không?
Có. Nhiều bạn trẻ Việt làm VTuber, phát trực tiếp bằng tiếng Việt, chơi game, hát, trò chuyện. Cộng đồng nhỏ hơn Nhật hay Mỹ nhưng đang có người theo dõi đều.
Vì sao VTuber không lộ mặt?
Người làm giữ được đời tư, và nhân vật cho họ tự do đóng một vai khác với chính mình. Vì vậy cộng đồng fan có quy tắc ngầm: không đi tìm, không đăng ảnh người thật phía sau model.