Cảm nhận về nhân vật viên trung sĩ trong Chất làm gỉ – Dàn ý + 5 bài văn mẫu

Đọc Chất làm gỉ của Rây Brét-bơ-ry, em nhớ mãi người trung sĩ trẻ có đôi bàn tay đã chế ra phép màu. Giữa một thế giới đã chìm trong chiến tranh mười sáu năm, anh không xin thăng chức hay đổi chỗ làm, anh chỉ nói giản dị: “Tôi muốn sống không có chiến tranh.” Ước mơ ấy không dừng lại ở lời nói. Bằng hiểu biết vật lí và luyện kim tích lũy suốt nhiều năm, anh tạo ra thiết bị khiến thép vũ khí gỉ nát mà vẫn giữ nguyên những vật dụng phục vụ đời sống. Bị cấp trên coi là kẻ bệnh hoạn, anh không giận dữ, chỉ lặng lẽ chào rồi đi làm điều mình tin. Ở anh, cái đầu sáng suốt đi liền với tấm lòng nhân hậu. Nhân vật khiến em hiểu rằng hòa bình cần những con người dám mơ và dám hành động.

Truyện khoa học viễn tưởng thường khiến người đọc say mê bởi những phát minh kì lạ, nhưng điều đọng lại sau truyện ngắn Chất làm gỉ của Rây Brét-bơ-ry lại là một con người. Đó là viên trung sĩ trẻ, người lính mang trong lòng ước mơ xóa sạch vũ khí trên trái đất.

Thoạt đầu, anh hiện lên chẳng có gì nổi bật. Cấp trên nghe nói anh hay căng thẳng, làm đâu hỏng đấy, nên định chuyển anh đi một đơn vị xa. Nhưng khi được hỏi anh thật sự muốn gì, người lính ấy đã nói ra một mong ước lớn lao mà giản dị: trái đất hết bóng chiến tranh, đại bác hóa sắt gỉ, xe tăng chìm vào lòng đường như quái vật thời tiền sử. Ước mơ ấy nghe như cổ tích, nhưng với một người đã sống giữa khói súng suốt mười sáu năm, đó là điều tha thiết nhất.

Điều làm em khâm phục là anh không chỉ mơ. Anh say mê vật lí, luyện kim, kiên trì nghiên cứu nhiều năm để tìm ra cách khiến thép vũ khí mục nát nhờ hơi nước có sẵn trong không khí. Anh còn rất tỉnh táo khi chỉ muốn tiêu diệt những gì dùng để giết chóc như súng đạn, tàu chiến, chứ không phá những đồ thép mà con người cần cho cuộc sống.

Viên đại tá cười cợt, gửi anh đi khám bệnh. Anh không cãi, chỉ lặng lẽ rời đi, và chẳng bao lâu, mọi khẩu súng quanh doanh trại vỡ vụn. Anh trung sĩ đã chứng minh mình đúng bằng hành động.

Người trung sĩ ấy là hình ảnh đẹp về người lính yêu hòa bình và về nhà khoa học có trái tim nhân hậu. Qua anh, em hiểu hơn giá trị của những ngày bình yên mình đang có.

Rây Brét-bơ-ry là nhà văn Mỹ có biệt tài dùng những câu chuyện viễn tưởng để nói về nỗi lo rất thật của con người. Truyện ngắn Chất làm gỉ là một ví dụ: chỉ với một cuộc nói chuyện trong văn phòng và vài cuộc điện thoại, tác giả đã dựng lên chân dung đáng nhớ của một người trung sĩ trẻ khao khát chấm dứt chiến tranh.

Nhân vật xuất hiện trong một hoàn cảnh không mấy thuận lợi. Thế giới của anh đã trải qua mười sáu năm chiến tranh. Bản thân anh bị đồn là hay căng thẳng, không hoàn thành nổi nhiệm vụ nào, đến mức viên đại tá phải gọi lên để tính chuyện điều đi nơi khác. Trong mắt cấp trên, anh chỉ là một người lính có vấn đề cần được sắp xếp lại.

Thế nhưng chính trong cuộc trò chuyện ấy, vẻ đẹp đầu tiên của anh hiện ra: lòng khao khát hòa bình chân thành. Khi đại tá hỏi anh muốn gì, anh nhún vai, nhìn đôi bàn tay mình, rồi nói thẳng rằng anh chỉ mong một cuộc đời vắng bóng chiến tranh. Anh hình dung chỉ sau một đêm, khắp thế giới, đại bác thành sắt gỉ, bom hết độc, xe tăng lún xuống mặt đường như xác những loài quái thú từ thuở hồng hoang. Anh kết thúc bằng một câu nói mộc mạc: “Đó, mơ ước của tôi là như vậy đó.” Lời nói ấy không hoa mĩ nhưng chứa cả nỗi mệt mỏi lẫn hi vọng của một người đã sống quá lâu cùng súng đạn. Anh còn hỏi lại đại tá rằng các nhà chỉ huy sẽ làm gì nếu một sáng thức dậy, mọi khẩu pháo đều vô dụng. Câu hỏi ấy cho thấy anh nghĩ tới cả nhân loại chứ không riêng bản thân.

Vẻ đẹp thứ hai của nhân vật là trí tuệ. Ước mơ của anh không phải mộng tưởng suông. Anh học vật lí, luyện kim và đã nghiên cứu nhiều năm. Anh giải thích với đại tá: “Phát minh này dựa trên cơ sở cấu trúc của các nguyên tử xác định.” Theo anh, chỉ cần phá vỡ thế cân bằng giữa các nguyên tử trong thép vũ khí, hơi nước vốn luôn có trong không khí sẽ làm phần việc còn lại. Thiết bị của anh nhỏ gọn đến bất ngờ, đủ sức đi một vòng châu Mỹ trong vài ngày rồi sang châu Âu. Đọc đến đây, em thấy anh vừa là người lính vừa là một nhà khoa học thực thụ.

Đáng quý hơn, trí tuệ ấy được dẫn đường bởi lòng nhân ái. Anh nói rõ nền văn minh của con người dựa vào sắt thép, nên anh không muốn phá hủy mọi đồ vật bằng thép. Anh chỉ nhắm vào những thứ dùng để giết người như pháo, súng, xe tăng, chiến hạm. Thứ phát minh trong tay anh đủ sức đưa anh lên làm kẻ quyền lực nhất thế giới, nhưng anh chỉ dùng nó để bảo vệ sự sống.

Cuối cùng, nhân vật còn khiến em cảm phục bởi bản lĩnh. Khi bị đại tá cười cợt rồi viết phiếu gửi đi khám, anh không giận dữ, không van nài. Anh bình tĩnh cho biết mình sẽ rời doanh trại ngay, nói rằng chẳng ai tin anh cả, rồi chào từ biệt. Câu nói ấy buồn mà kiêu hãnh: anh chấp nhận đơn độc để làm điều đúng. Chỉ ít phút sau, chiếc bút máy làm từ vỏ đạn trong túi đại tá hóa bột gỉ, súng của lính gác rã ra, máy bay, xe tăng tan biến. Anh không cần tranh cãi thêm, hành động đã thay anh trả lời.

Để khắc họa nhân vật, tác giả chủ yếu dùng đối thoại và những cử chỉ nhỏ như cái nhún vai, ánh nhìn vào đôi bàn tay, cái ngẩng phắt đầu. Đặt cạnh viên đại tá bảo thủ, nóng nảy, người trung sĩ càng hiện lên điềm tĩnh, sáng suốt. Yếu tố viễn tưởng được xây trên một hiện tượng khoa học quen thuộc là sắt gỉ, khiến câu chuyện vừa kì lạ vừa đáng tin.

Khép lại trang truyện, hình ảnh người trung sĩ trẻ vẫn ở lại trong em như biểu tượng của khát vọng hòa bình và của khoa học mang trái tim nhân hậu. Anh nhắc em rằng hòa bình không tự nhiên mà có; nó cần những con người dám mơ, dám nghĩ và dám làm.

Ở truyện ngắn Chất làm gỉ, nhà văn Mỹ chỉ dùng hai nhân vật chính, đặt họ ngồi đối diện nhau trong một căn phòng. Một bên là viên đại tá đầy quyền lực, một bên là người trung sĩ trẻ bị coi là hay căng thẳng. Chính sự đối lập ấy làm nổi bật vẻ đẹp của người lính trẻ.

Đại tá nghĩ về chiến tranh như một công việc thường ngày: chọn quân đoàn phía tây hay phía bắc, ngón tay gõ gõ trên bản đồ. Trung sĩ lại nghĩ về chiến tranh như một tai họa cần chấm dứt. Khi ông hỏi anh muốn gì, anh trả lời bằng giấc mơ về một hành tinh không còn đại bác, xe tăng hay bom đạn. Đại tá coi đó là mơ ước “tự nhiên” của mọi người, rồi gạt sang một bên như chuyện viển vông; còn với trung sĩ, đó là mục tiêu của cả đời mình.

Đại tá tin vào sức mạnh của mệnh lệnh và súng đạn; trung sĩ tin vào sức mạnh của hiểu biết. Anh đã học vật lí, luyện kim, nghiên cứu cấu trúc nguyên tử của thép suốt nhiều năm để chế ra cỗ máy khiến vũ khí hoen gỉ. Ông chỉ huy không cần nghe kĩ, vội kết luận cấp dưới bị bệnh và viết phiếu gửi đi khám, mà ông viết bằng chiếc bút làm từ vỏ đạn, một chi tiết nhỏ cho thấy chiến tranh đã ngấm vào từng vật dụng quanh ông.

Sự đối lập rõ nhất nằm ở cách hai người phản ứng. Trung sĩ bị nghi ngờ nhưng vẫn điềm tĩnh, lịch sự chào từ biệt. Đại tá, khi sự thật bày ra, không mừng vì chiến tranh có thể kết thúc mà lại nổi cơn thịnh nộ, ra lệnh bắn chết anh. Đến khi khẩu súng lục cũng hóa vụn gỉ, ông tìm tới chiếc ghế, tự nhủ “Bằng gỗ”, rồi cầm chân ghế lao đi. Hình ảnh ấy vừa buồn cười vừa đáng sợ: người quen dùng vũ khí, mất vũ khí rồi vẫn muốn đánh nhau.

Đặt cạnh viên đại tá, người trung sĩ hiện lên như tiếng nói của lương tri: bình tĩnh, sáng suốt, nhân hậu. Qua sự đối lập này, nhà văn bày tỏ niềm tin vào những con người dùng trí tuệ để gìn giữ hòa bình, đồng thời phê phán lối nghĩ hiếu chiến vẫn còn tồn tại.

Có những nhân vật bước ra từ trang sách viễn tưởng nhưng lại mang nỗi niềm rất thật của con người. Viên trung sĩ trẻ trong truyện ngắn Chất làm gỉ của Rây Brét-bơ-ry là một nhân vật như thế. Anh không bay vào vũ trụ, không lặn xuống đáy biển, anh chỉ ngồi trong văn phòng của cấp trên và nói về một giấc mơ. Nhưng giấc mơ ấy lớn đến mức có thể làm đổi thay cả thế giới.

Rây Brét-bơ-ry thả nhân vật vào một bối cảnh ảm đạm: thế giới đã trải qua mười sáu năm chiến tranh, lâu hơn cả tuổi thơ của nhiều người. Trong bối cảnh ấy, người trung sĩ bị xem như kẻ lạc loài: hay căng thẳng, chẳng làm nên việc gì. Có lẽ sự “không thành” ấy không phải do anh kém cỏi mà vì tâm trí anh đặt ở một nơi khác, nơi anh đang miệt mài tìm cách chấm dứt cuộc chiến. Nhà văn khéo để người đọc ban đầu cũng nhìn anh qua con mắt của đại tá, để rồi từng bước lật ngược ấn tượng ấy.

Cử chỉ đầu tiên đáng chú ý là anh nhún vai, đưa mắt nhìn đôi bàn tay mình trước khi nói về ước mơ. Đôi bàn tay của người lính vốn quen cầm súng; nay chính đôi tay ấy đã chế tạo ra thứ có thể khiến súng biến mất. Và khi nói, anh nói bằng những hình ảnh mạnh mẽ: đại bác hóa sắt gỉ, xe tăng sụp xuống, chìm vào nhựa đường như loài quái vật thời tiền sử. Phép so sánh ấy gợi một ý nghĩa sâu xa: vũ khí, thứ tưởng là đỉnh cao của văn minh, rồi sẽ thành hóa thạch của một thời man rợ. Lời kết “Đó, mơ ước của tôi là như vậy đó.” giản dị như lời một cậu bé kể về điều ước của mình, khiến người đọc thương nhiều hơn là ngạc nhiên.

Nhưng người trung sĩ không phải kẻ mộng mơ suông. Phần đối thoại về phát minh cho thấy một bộ óc khoa học sắc sảo. Anh không nói chung chung mà nêu rõ nền tảng: trật tự sắp xếp nguyên tử trong thép, thế cân bằng có thể bị phá vỡ, và hơi nước vốn có trong khí quyển. Anh tự tin mô tả thiết bị: “Các thiết bị của tôi nhỏ đến nỗi có thể nhét vừa trong bao diêm.” Cái nhỏ bé của thiết bị đối lập với sự khổng lồ của bộ máy chiến tranh, như một lời khẳng định: trí tuệ con người có thể mạnh hơn mọi khối thép.

Điều làm nên tầm vóc của nhân vật chính là đạo đức của người làm khoa học. Trong tay anh là thứ sức mạnh có thể khiến anh trở thành kẻ thống trị. Thế nhưng anh chỉ nhắm vào vũ khí và cẩn thận giữ lại những vật dụng bằng thép mà nền văn minh cần đến. Rây Brét-bơ-ry, người cả đời trăn trở về mặt trái của công nghệ, đã gửi vào nhân vật này câu trả lời của mình: khoa học chỉ có giá trị khi phục vụ sự sống.

Người trung sĩ còn mang một nỗi cô đơn lặng lẽ. Khi đại tá viết phiếu gửi anh tới bác sĩ, anh hiểu rằng mọi lời giải thích đều vô ích. Anh không giận, chỉ thừa nhận rằng chẳng có ai tin mình, rồi chào và đi. Đó là nỗi cô đơn của những người đi trước thời đại, những người mang ý tưởng lớn giữa đám đông chỉ tin vào lối mòn. Nhưng anh không để nỗi cô đơn làm mình chùn bước. Anh rời doanh trại, và chỉ ít phút sau, thế giới bắt đầu đổi khác: bút máy làm từ vỏ đạn hóa bột, súng của lính gác rã ra, máy bay tan thành bụi, xe tải hóa thành mây màu da cam. Sự im lặng của anh hóa thành câu trả lời đanh thép nhất.

Truyện kết thúc mà người trung sĩ không xuất hiện thêm lần nào. Ta chỉ thấy viên đại tá cầm chân ghế gỗ lao đi tìm anh. Kết thúc mở ấy vừa khiến ta lo lắng cho số phận anh, vừa gợi một câu hỏi day dứt: liệu con người có từ bỏ được thói quen bạo lực, khi mất súng rồi vẫn nhặt gậy gộc lên? Có lẽ vì thế, ước mơ của người trung sĩ không chỉ cần một phát minh, mà còn cần sự thay đổi trong lòng mỗi người.

Viên trung sĩ trong Chất làm gỉ là một nhân vật nhỏ bé mà lớn lao: nhỏ bé về cấp bậc, lớn lao về khát vọng và nhân cách. Gấp trang sách lại, em vẫn nhớ đôi bàn tay người lính ấy, đôi bàn tay đã chọn chế tạo hòa bình thay vì cầm vũ khí. Và em hiểu rằng mỗi người, bằng việc học tập và sống tử tế, đều có thể góp một phần nhỏ vào ước mơ chung ấy.

Kết luận

Các bài văn mẫu trên giúp em thấy người trung sĩ trẻ mang vẻ đẹp của người lính yêu hòa bình và của nhà khoa học nhân hậu. Khi viết bài, em nên chọn vài chi tiết tiêu biểu (ước mơ, phát minh, cách anh rời đi, sự đối lập với đại tá) và nêu cảm xúc thật của mình thay vì kể lại toàn bộ truyện.

Xem thêm:

• Cuộc chạm trán trên đại dương (Giuyn Véc-nơ)
• Dòng sông đen (Giuyn Véc-nơ)
• Mục lục Ngữ văn 7 Cánh diều