Cuộc chạm trán trên đại dương là đoạn trích tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới biển của Giuyn Véc-nơ (Jules Verne), văn bản mở đầu Bài 7 “Thế giới viễn tưởng” trong sách Ngữ văn 7 Kết nối tri thức (tập hai). Đoạn trích kể cuộc săn đuổi một “con cá” khổng lồ của tàu chiến Mỹ và giây phút ba nhân vật phát hiện ra sự thật: đó là một chiếc tàu ngầm bằng thép do con người chế tạo. Phần dưới đây trình bày tóm lược văn bản, tác giả, xuất xứ, thể loại, cách chia phần, các giá trị nổi bật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Cuộc chạm trán trên đại dương
Giuyn Véc-nơ mất năm 1905, nguyên tác đã thuộc phạm vi công cộng, nhưng bản dịch tiếng Việt của Đỗ Ca Sơn in trong sách giáo khoa vẫn còn được bảo hộ. Vì vậy phần này chỉ tóm lược và trích vài câu ngắn; em đọc toàn văn trong sách.
Phần (1): Cuộc rượt đuổi giữa ban ngày
Trước rạng đông, tàu chiến Lin-côn (Lincoln) đã sẵn sàng săn con “cá thiết kình” từng gây hoang mang trên biển: lưới, súng, và mũi lao của Nét Len – tay săn cá voi lão luyện. Sương mù khiến mọi người sốt ruột, đến tám giờ sáng Nét mới phát hiện con vật. Nó dài chừng tám mươi mét, quẫy đuôi làm biển sủi bọt, phun hai cột nước cao bốn mươi mét. Lệnh của thuyền trưởng Phác-ra-guýt là chạy hết tốc độ, nhưng suốt một giờ, con tàu nhanh bậc nhất hạm đội Mỹ vẫn không rút ngắn được khoảng cách.
Phần (2): Đòn tấn công trong đêm
Con vật bơi mãi không mệt. Đêm đến, nó lại phát ánh sáng điện và nằm yên như đang ngủ. Tàu Lin-côn tắt máy, lặng lẽ áp sát. Khi chỉ còn cách hơn sáu mét, Nét phóng mũi lao; một tiếng kêu như kim loại va nhau vang lên, ánh sáng tắt, hai cột nước khổng lồ đổ ập xuống boong. Người kể chuyện – giáo sư Pi-e A-rôn-nác – bị văng xuống biển.
Phần (3): Sự thật về “con quái vật”
Kiệt sức giữa biển, giáo sư được người giúp việc Công-xây đỡ bơi, rồi chạm vào một vật rắn và ngất đi. Tỉnh lại, ông thấy mình nằm trên lưng “con cá” cùng Công-xây và Nét. Nét cho biết mũi lao của anh trượt đi vì “nó được bọc thép!”. Giáo sư gõ thử và nhận ra lưng con vật phẳng, nhẵn, ghép bằng thép lá: đó là một chiếc tàu ngầm. Lập luận rằng con tàu phải có máy móc và người điều khiển, ông tin cả ba sẽ được cứu. Sáng hôm sau, tám người bịt mặt từ trong tàu bước ra, lặng lẽ kéo ba người vào chiếc tàu ngầm bí ẩn.
Thông tin tác giả Giuyn Véc-nơ
Giuyn Véc-nơ, tên đầy đủ là Giuyn Ga-bri-en Véc-nơ (Jules Gabriel Verne), sinh năm 1828 ở thành phố cảng Nan-tơ (Nantes), Pháp, mất năm 1905 tại A-mi-ăng (Amiens). Thuở nhỏ ông mê biển và những chuyến đi xa; lớn lên ông học luật theo ý cha nhưng lại dành trọn đam mê cho văn chương.
Ông được tôn vinh là “cha đẻ” của dòng văn khoa học viễn tưởng. Tác phẩm của ông hoà quyện hiểu biết khoa học đương thời với trí tưởng tượng phóng khoáng, đưa người đọc vào lòng đất, xuống đáy đại dương, lên Mặt Trăng. Nhiều phát minh ông mô tả – tàu ngầm chạy điện, tàu du hành vũ trụ – về sau đã thành hiện thực, nên ông còn được gọi là “nhà tiên tri khoa học”.
Các tác phẩm tiêu biểu: Hành trình vào Tâm Trái Đất (1864), Từ Trái Đất tới Mặt Trăng (1865), Hai vạn dặm dưới biển (1870), Vòng quanh thế giới trong 80 ngày (1873), Năm 2889 (1889)…
Thông tin tác phẩm Cuộc chạm trán trên đại dương
Xuất xứ đoạn trích
Văn bản trích từ chương 6 và chương 7 của tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới biển (47 chương), bản dịch của Đỗ Ca Sơn (NXB Văn học, 2020). Nhan đề “Cuộc chạm trán trên đại dương” do nhóm biên soạn sách giáo khoa đặt.
Hoàn cảnh sáng tác
Giuyn Véc-nơ hoàn thành Hai vạn dặm dưới biển năm 1868; tác phẩm in thành sách năm 1870. Thời ấy tàu ngầm mới ở dạng thử nghiệm thô sơ và điện năng chưa phải nguồn năng lượng chủ yếu, vậy mà nhà văn đã hình dung con tàu Nau-ti-luýt chạy hoàn toàn bằng điện. Ông tin rằng một ngày nào đó loài người sẽ thật sự làm chủ biển cả.
Tóm tắt nội dung tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới biển
Năm 1866, tin đồn về một quái vật biển khổng lồ đâm hỏng tàu bè lan khắp thế giới. Giáo sư Pi-e A-rôn-nác cùng Công-xây tham gia chuyến truy lùng trên tàu Lin-côn, có thợ săn cá voi Nét Len đi cùng. Tàu gặp nạn, ba người rơi xuống biển và bị đưa lên chiếc Nau-ti-luýt do thuyền trưởng Nê-mô chỉ huy. Họ theo con tàu đi hai vạn dặm dưới đáy biển, chứng kiến bao kì quan, trước khi tìm được cơ hội trốn thoát.
Thể loại, ngôi kể, phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện khoa học viễn tưởng (trích tiểu thuyết).
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất – người kể là giáo sư Pi-e A-rôn-nác, một nhà khoa học.
- Phương thức biểu đạt: tự sự là chủ yếu, có xen miêu tả, biểu cảm.
- Nhân vật: A-rôn-nác, Công-xây, Nét Len, thuyền trưởng Phác-ra-guýt; “con cá thiết kình” – thực chất là tàu ngầm.
- Không gian: trên mặt biển, trong lòng đại dương; thời gian: từ sáng sớm một ngày tháng Mười một đến rạng sáng hôm sau.
Bố cục Cuộc chạm trán trên đại dương có mấy phần?
Văn bản được đánh số sẵn thành 3 phần:
- Phần (1): tàu Lin-côn phát hiện và đuổi theo con “cá thiết kình” nhưng không đuổi kịp.
- Phần (2): cuộc tấn công trong đêm, tàu gặp nạn, giáo sư rơi xuống biển.
- Phần (3): ba nhân vật gặp nhau trên lưng “con quái vật”, phát hiện đó là tàu ngầm và bị đưa vào bên trong.
Giá trị nội dung
Đoạn trích tái hiện cuộc chạm trán kịch tính giữa con người và một “quái vật” bí ẩn, để rồi hé lộ sự thật đầy bất ngờ: đó là thành tựu kĩ thuật do chính con người tạo ra. Qua đó, nhà văn ngợi ca trí tuệ, sức sáng tạo của con người, gửi gắm ước mơ làm chủ biển sâu và đánh thức ở người đọc lòng ham tìm tòi những điều chưa biết.
Giá trị nghệ thuật
- Cốt truyện li kì, nhiều tình huống bất ngờ, nhịp kể nhanh.
- Người kể là nhà khoa học nên lời kể chính xác, nhiều số liệu (khoảng cách, tốc độ, kích thước) khiến chuyện tưởng tượng trở nên đáng tin.
- Lập luận lô-gíc qua những phán đoán liên tiếp của giáo sư về chiếc tàu ngầm.
- Kết hợp miêu tả, đối thoại sinh động; mỗi nhân vật có nét riêng (Nét nóng nảy, thực tế; Công-xây tận tụy; giáo sư điềm tĩnh, ham hiểu biết).
Ý nghĩa nhan đề
“Cuộc chạm trán” vừa chỉ cuộc đụng độ giữa tàu Lin-côn và con vật lạ, vừa gợi cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa những con người bình thường với một phát minh vượt thời đại. “Trên đại dương” mở ra không gian rộng lớn, bí ẩn – nơi hành trình hai vạn dặm sắp bắt đầu.
Sơ đồ tư duy Cuộc chạm trán trên đại dương
Tóm tắt Cuộc chạm trán trên đại dương
Mẫu 1 – Tóm tắt Cuộc chạm trán trên đại dương ngắn nhất
Tàu chiến Lin-côn đuổi theo một con “cá thiết kình” khổng lồ suốt ngày mà không kịp. Đêm đến, Nét Len phóng lao, con tàu bị nước trùm lên, giáo sư A-rôn-nác rơi xuống biển. Được Công-xây cứu, ông gặp lại Nét trên lưng con vật và phát hiện đó là một tàu ngầm bọc thép; sáng hôm sau, cả ba bị kéo vào trong tàu.
Lời kết
Nắm chắc tác giả, xuất xứ, ngôi kể và ba phần của văn bản là chìa khoá để làm tốt bài đọc hiểu truyện khoa học viễn tưởng. Tài liệu nên xem:
- Soạn bài Cuộc chạm trán trên đại dương – lời giải câu hỏi sách giáo khoa.
- Soạn bài Dòng “Sông Đen” – đoạn trích khác của Hai vạn dặm dưới biển trong sách Chân trời sáng tạo.
- Soạn bài Dấu ấn Hồ Khanh – văn bản cùng Bài 7.