Cái kính là truyện cười hiện đại của nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ A-dít Nê-xin, văn bản đọc thứ hai trong Bài 4 (Hài kịch và truyện cười), sách Ngữ văn 8 Cánh diều tập một. Truyện kể về một người mắt lành lặn nhưng cứ lần lượt gõ cửa từng phòng khám để cắt kính. Dưới đây là những kiến thức cần nắm: nội dung truyện, tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, nhân vật, các giá trị về nội dung và nghệ thuật, tóm tắt, sơ đồ tư duy.
Nội dung truyện Cái kính
Bản dịch trong SGK còn được bảo hộ bản quyền nên ở đây chỉ tóm lược mạch truyện; toàn văn em đọc trong SGK trang 91 – 94.
Nghe một người bạn bảo đến tuổi phải đeo kính, nhân vật “tôi” bỗng thấy mắt mình kém đi. Vốn mơ ước được trông giống trí thức, anh ta vui vẻ đi khám mắt. Bác sĩ đầu tiên bảo cận, kính đeo vào thì buồn nôn; bác sĩ thứ hai mắng người trước là lang băm, bảo viễn, kính mới khiến hai mắt ướt nhòe, đỏ quạch. Vị giáo sư ở bệnh viện công lại chê cả hai, bảo loạn thị; với chiếc kính này, mọi vật lùi ra xa đến mức không ăn uống được. Những bác sĩ học ở Mỹ, ở Đức về tiếp tục mắng nhau và kê kính mới: lúc thì thấy mọi thứ thành hai, lúc thì tối mù, lúc vật xa hóa gần.
Một hôm đi trên cầu, “tôi” bước hụt và ngã. Người ta nhặt kính đưa lại; đeo vào, anh thấy mọi thứ rõ ràng chưa từng có, sung sướng thề không bao giờ đến bác sĩ mắt nữa. Về nhà, vợ hỏi kính làm sao, anh tháo ra mới biết hai tròng kính đã rơi mất từ lúc ngã.
Thông tin tác giả A-dít Nê-xin
A-dít Nê-xin (Aziz Nesin) sinh năm 1915, mất năm 1995, tên thật Mehmet Nusret, quê ở Heybeliada – một hòn đảo thuộc Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Ông từng học ở trường quân sự, làm sĩ quan, rồi rời quân ngũ để viết văn, làm báo. Nhiều lần vì ngòi bút châm biếm của mình mà ông bị kiện tụng, tù đày, nhưng ông vẫn bền bỉ sáng tác.
Nê-xin được xem là cây bút châm biếm số một của Thổ Nhĩ Kỳ thế kỉ XX, để lại hơn một trăm cuốn sách gồm truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, thơ. Sách của ông được chuyển ngữ sang nhiều nước và nhận nhiều giải thưởng quốc tế về văn học hài hước. Ông chế giễu thói quan liêu, giả dối, sự bất công bằng một giọng văn hóm hỉnh, giản dị mà sâu cay. Ở Việt Nam, bạn đọc quen thuộc với các tập Những người thích đùa, Con cái chúng ta giỏi thật.
Thông tin tác phẩm Cái kính
Xuất xứ
Truyện in trong tập Những người thích đùa của A-dít Nê-xin.
Thể loại, ngôi kể, phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện cười hiện đại.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất – nhân vật “tôi” tự kể câu chuyện của mình, tạo giọng tự trào.
- Phương thức biểu đạt: kể chuyện là chính, có xen miêu tả và bộc lộ cảm xúc.
Bố cục truyện Cái kính có mấy phần?
Truyện có thể chia thành 5 phần theo các lần khám mắt:
- Phần 1 (từ đầu đến lời chẩn đoán viễn thị của bác sĩ thứ hai): lí do muốn đeo kính, hai lần khám đầu.
- Phần 2 (tiếp đến lời giáo sư kết luận loạn thị): lần khám tại bệnh viện công.
- Phần 3 (tiếp đến câu “tôi” nói để thánh A-la trừng phạt): hậu quả của kính loạn thị, khám với bác sĩ học ở Mỹ.
- Phần 4 (tiếp đến lời chẩn đoán quáng gà): những lần đổi kính tiếp theo.
- Phần 5 (còn lại): cú ngã trên cầu và phát hiện bất ngờ.
Nhân vật
| Nhân vật | Đặc điểm |
|---|---|
| “Tôi” | Sĩ diện, muốn ra dáng trí thức; cả tin, dễ bị ám thị; mắc “bệnh tưởng”. |
| Các bác sĩ | Danh hiệu oai nhưng khám ẩu, kết luận trái ngược nhau, ai cũng chê người trước. |
| Bạn bè, vợ | Người khơi chuyện, giới thiệu bác sĩ; người vợ vô tình làm lộ sự thật ở cuối truyện. |
Ý nghĩa nhan đề Cái kính
Cái kính là vật trung tâm của câu chuyện: vì nó mà “tôi” đi khám, khổ sở, ngã cầu. Đồng thời, nó là biểu tượng cho lớp vỏ sĩ diện mà con người khoác lên để ra vẻ. Chiếc kính không tròng ở cuối truyện ngầm nói rằng thứ người ta cố đeo cho đẹp hóa ra vô dụng.
Giá trị nội dung
- Châm biếm thói sĩ diện, thích ra vẻ bề ngoài và “bệnh tưởng” của những người cả tin, không tin vào chính mình.
- Phê phán những thầy thuốc kém chuyên môn, thiếu trách nhiệm, khám bệnh qua loa, chẩn đoán bừa bãi.
- Nhắc người đọc sống thật, tỉnh táo trước dư luận và những lời phán đoán.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống nghịch lí: mắt lành đi chữa bệnh mắt.
- Kết cấu lặp lại – tăng tiến qua các lần đổi kính.
- Thủ pháp phóng đại, tương phản tạo tiếng cười.
- Ngôi kể thứ nhất, giọng tự trào hóm hỉnh.
- Kết thúc bất ngờ, gây cười và làm bật chủ đề.
Sơ đồ tư duy Cái kính
Sơ đồ dưới đây tóm gọn những ý chính về tác giả và truyện.
Tóm tắt truyện Cái kính
Hai mẫu ngắn để em ghi nhớ nhanh cốt truyện.
Mẫu 1 – Tóm tắt Cái kính ngắn nhất
Muốn trông giống trí thức, nhân vật “tôi” đi khám mắt và lần lượt đeo kính cận, viễn, loạn thị… theo lời các bác sĩ, chiếc nào cũng gây khổ sở. Sau một cú ngã trên cầu, anh thấy mọi vật rõ hẳn, về nhà mới biết tròng kính đã rơi mất – mắt anh vốn chẳng có bệnh.
Mẫu 2 – Tóm tắt Cái kính theo các lần đổi kính
Lần đầu bị bảo cận, “tôi” đeo kính thì nôn nao. Lần hai bị bảo viễn, mắt lúc nào cũng ướt và đỏ. Lần ba, giáo sư phán loạn thị, mọi thứ như chạy ra xa, ăn không nổi. Lần bốn, mọi vật nhân đôi. Lần năm, chẳng còn phân biệt sáng tối. Rồi xa hóa gần, rồi mọi thứ nhuốm xanh. Cuối cùng ngã cầu, kính rơi mất tròng, anh lại nhìn rõ nhất.
Lời kết
Cái kính là truyện cười tiêu biểu cho ngòi bút trào phúng của A-dít Nê-xin: giản dị, hóm hỉnh mà thâm thúy. Khi học, em nắm chắc tình huống truyện, các đặc điểm của truyện cười và thông điệp phê phán thói sĩ diện, bệnh tưởng cùng sự cẩu thả trong nghề y.
Xem thêm: