Tương tác là sự tác động qua lại giữa hai hay nhiều đối tượng: bên này làm bên kia thay đổi, và bên kia cũng đáp lại. Từ này dùng cho người với người, cho các vật trong vật lý, cho máy với người dùng. Trên mạng xã hội, tương tác nghĩa là gì? Đó là tổng các lượt thích, bình luận, chia sẻ mà một bài đăng nhận được.
| Nghĩa ngắn | Tác động qua lại lẫn nhau |
| Gốc từ | Hán Việt: tương (相, lẫn nhau) + tác (作, làm, gây ra) |
| Loại từ | Động từ; tính từ khi nói về thiết bị, phần mềm (“bảng tương tác”) |
| Tiếng Anh | interact, interaction; trên mạng xã hội hay dùng engagement |
Tương tác cần ít nhất hai phía
Điều cốt lõi của chữ này nằm ở chiều đi: không phải một chiều mà là qua lại. Thầy giảng, trò ngồi nghe, đó mới là truyền đạt. Thầy hỏi, trò đáp, thầy dựa vào câu đáp để hỏi tiếp, lúc ấy lớp học mới có tương tác.
Từ điển tiếng Việt ghi hai cách dùng chính. Thứ nhất là động từ, chỉ việc các bên tác động qua lại với nhau, như trong lực tương tác giữa các vật hay quan hệ tương tác. Thứ hai là tính từ dành cho thiết bị và chương trình máy tính: có trao đổi thông tin liên tục giữa máy và người dùng. Vì thế mới có màn hình tương tác, bản đồ tương tác, bài giảng tương tác.
Trong ngành dược còn có cụm tương tác thuốc: khi dùng chung, thuốc này có thể làm thay đổi tác dụng của thuốc kia. Đây là chuyện chuyên môn, dùng nhiều loại thuốc cùng lúc thì nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Lượt tương tác có nói lên chất lượng bài đăng?
Mạng xã hội đã biến chữ tương tác thành một con số. Người làm nội dung nói “bài này tương tác tốt”, “tương tác tụt”, “chạy tương tác”, và hiểu ngầm đó là lượt thích, bình luận, chia sẻ, lượt lưu bài. Con số này được theo dõi vì nền tảng thường đẩy bài có nhiều tương tác đến nhiều người hơn.
Nhưng một con số cao chưa chắc là dấu hiệu tốt. Có những bài cố ý chọc giận người đọc chỉ để kéo bình luận; kiểu này đã có tên riêng, được kể kỹ ở bài về bài đăng cố ý gây bực để kéo bình luận. Ngược lại, một bài viết hữu ích có thể được nhiều người lưu lại mà rất ít ai bấm thích.
Nếu cần một đề nghị luận về chủ đề này, có thể đi theo ba ý: tương tác thật là khi người đọc thấy mình được nói đến; tương tác ảo được mua hoặc câu kéo thì làm méo thước đo; và người dùng cũng có phần trách nhiệm, vì mỗi cú bấm là một lá phiếu cho loại nội dung mình muốn thấy nhiều hơn. Chạy theo con số quá lâu dễ dẫn tới thói quen lướt mạng xã hội không dứt ra được.
Chữ tương và chữ tác ghép lại thành gì?
Tương (相) là lẫn nhau, qua lại, có mặt trong tương trợ, tương thân, tương đồng, tương phản. Tác (作) là làm, gây ra, như trong tác động, tác dụng, tác giả. Ghép hai chữ, ta có “cùng làm vào nhau”: mỗi bên vừa là chủ thể vừa là đối tượng của tác động.
Nhìn từ cấu tạo ấy sẽ thấy vì sao không thể nói “tôi tương tác với bức tường”. Bức tường không đáp lại. Còn nói “người dùng tương tác với ứng dụng” thì hợp lý, vì ứng dụng phản hồi lại từng lần chạm.
Tương tác, tác động và giao tiếp khác gì nhau?
| Từ | Chiều tác động | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tương tác | Hai chiều, các bên cùng ảnh hưởng nhau | Thầy trò tương tác trong giờ học |
| Tác động | Có thể chỉ một chiều | Thời tiết tác động đến mùa màng |
| Giao tiếp | Trao đổi bằng lời, cử chỉ giữa người với người | Kỹ năng giao tiếp khi phỏng vấn |
| Tương hỗ | Hai chiều, nhấn vào sự giúp đỡ nhau | Quan hệ tương hỗ giữa hai loài |
| Tương quan | Mối liên hệ, so sánh, không nhất thiết có tác động | Tương quan lực lượng hai đội |
Từ trái nghĩa gần nhất là những từ chỉ trạng thái một chiều hoặc cắt đứt: thụ động, một chiều, cô lập. Trên mạng, cảnh thiếu tương tác quen nhất có lẽ là tin nhắn đã đọc mà không được đáp, chuyện mà bài về chuyện đã xem mà không trả lời có kể.
Một lỗi hay gặp trong văn viết là dùng “tương tác” cho mọi kiểu tiếp xúc. Câu “em tương tác với bạn mới quen” nghe như báo cáo số liệu; viết “em trò chuyện với bạn mới quen” tự nhiên hơn hẳn.
Riêng tác động còn mấy từ thay theo mức mạnh nhẹ, cùng lời giải cho câu hỏi nó có cặp trái nghĩa không, ở những từ thay cho tác động.
Tương tác trên Facebook, trong lớp học và trong y khoa
Tương tác tiếng Anh là gì?
Động từ là interact, danh từ là interaction. Khi nói về lượt thích, bình luận, chia sẻ trên mạng xã hội, giới làm nội dung thường dùng chữ engagement.
Tương tác trên mạng xã hội là gì?
Là mọi hành động người xem làm với một bài đăng: bấm cảm xúc, bình luận, chia sẻ, lưu, nhắn tin cho trang. Tổng các hành động ấy gọi là lượt tương tác, thường được so với số người đã xem bài.
Bài giảng tương tác khác bài giảng thường chỗ nào?
Bài giảng tương tác cho người học bấm, chọn, trả lời ngay trong lúc học và nhận phản hồi tức thì. Bài giảng thường chỉ trình chiếu nội dung theo một chiều.
Tương tác thuốc là gì?
Là hiện tượng một thuốc làm tăng, giảm hoặc thay đổi tác dụng của thuốc khác khi dùng chung. Không nên tự phối hợp thuốc; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước.