Từ đồng nghĩa với ngây thơ gần nhất là thơ ngây (đảo chỗ, nghĩa giữ nguyên). Tả trẻ nhỏ trong sáng thì có trong trắng; nói người lớn còn ít hiểu đời thì có non nớt, cả tin. Từ trái nghĩa với ngây thơ là từng trải, trải đời, già dặn; với một đứa trẻ tinh quái, người ta đối lại bằng ranh mãnh.
| Đồng nghĩa | thơ ngây; (trẻ nhỏ) trong trắng; (người lớn) non nớt, cả tin |
| Trái nghĩa | từng trải, trải đời, già dặn; theo ngữ cảnh (trẻ nhỏ): ranh mãnh |
| Nghĩa | trong sáng vì còn nhỏ, hoặc ít hiểu biết về đời; xem chữ thơ trong ngây thơ |
Ngây thơ của trẻ nhỏ và ngây thơ của người lớn
Nghĩa đầu là lời khen, nghĩa sau thường là lời nhắc khéo, nên từ thay thế khác nhau.
| Nghĩa | Từ thay được | Sắc thái |
|---|---|---|
| nhỏ dại, trong sáng (đôi mắt ngây thơ) | thơ ngây, trong trắng | thơ ngây nghe mềm, hợp văn thơ; trong trắng nhấn chưa gợn vết nhơ |
| ít hiểu biết về đời (tin một cách ngây thơ) | non nớt, cả tin | non nớt nói về kinh nghiệm còn yếu; cả tin chỉ một biểu hiện: tin dễ dãi |
Hồn nhiên chỉ gần nghĩa: từ này nói về sự tự nhiên, không giữ ý, và dùng được cho cả người già (xem hồn nhiên khác ngây thơ ở đâu). Ngây ngô thì nặng hơn, đã thành lời chê.
Hồn nhiên chỉ gần nghĩa với ngây thơ; người lớn tuổi vẫn hồn nhiên được, phần so sánh với vô tư, tự nhiên có ở nhóm từ đứng gần hồn nhiên.
Từng trải, già dặn đứng ở đầu bên kia
Ở nghĩa “ít hiểu biết về đời”, trái nghĩa rõ nhất là từng trải, trải đời. Già dặn cũng đối được; từ điển ghi nó là trái nghĩa của non nớt. Sành sỏi thì thường hàm ý chê, thạo cả mánh khóe. Ở nghĩa trẻ nhỏ trong sáng, không có cặp cố định; tả đứa bé tinh quái thì dùng ranh mãnh.
Câu ví dụ có ngây thơ, thơ ngây, từng trải
- Bé Na ngây thơ hỏi mẹ: “Ông trăng có đi ngủ không?”
- Nụ cười thơ ngây của lũ trẻ làm cả xóm vui lây.
- Mới đi làm, anh còn non nớt nên dễ bị lừa ký hợp đồng.
- Bà cụ cả tin, đưa hết tiền cho kẻ mạo danh.
- Chú tôi từng trải, nghe qua là biết chuyện thật hay giả.
Ngây thơ: mấy câu hỏi ngắn
Đồng nghĩa với ngây thơ là gì?
Thơ ngây; tùy câu còn có trong trắng, non nớt, cả tin.
Trái nghĩa với ngây thơ là gì?
Từng trải, trải đời, già dặn.
Ngây thơ và hồn nhiên có phải đồng nghĩa không?
Chỉ gần nghĩa: ngây thơ là chưa hiểu đời, hồn nhiên là tự nhiên.