Từ đồng nghĩa với bền bỉ là dẻo dai, dai sức khi nói sức lực; là bền chí, bền lòng, kiên trì khi nói ý chí. Từ trái nghĩa với bền bỉ là chóng chán, nản chí, đuối sức; nói về một việc đang làm thì có bỏ dở.
| Đồng nghĩa | dẻo dai, dai sức (sức); bền chí, bền lòng, kiên trì (chí) |
| Trái nghĩa | chóng chán, nản chí, đuối sức, bỏ dở |
| Nghĩa gốc | chịu được gian khổ lâu dài để theo đuổi việc đến cùng (tính từ) |
Dẻo dai hay bền chí: bền bỉ nghiêng về sức hay về chí
Bền bỉ gộp cả sức chịu lâu lẫn lòng không đổi, nên chọn từ thay theo vế câu đang nhấn.
| Từ | Nghiêng về | Ví dụ ghép |
|---|---|---|
| dẻo dai | sức, hoạt động lâu không giảm | đôi chân dẻo dai |
| dai sức | sức, giọng thường ngày | con ngựa dai sức |
| bền chí, bền lòng | chí, không nao núng | bền chí theo nghề |
| kiên trì | chí, giữ việc tới cùng | kiên trì luyện chữ |
Dai dẳng thì không phải đồng nghĩa: dai dẳng là kéo dài gây khó chịu, như cơn ho dai dẳng, không ai khen người khác như vậy. Nhóm từ xoay quanh lòng kiên trì có bảng riêng ở bài về chữ kiên trì và bền chí.
Khi nói về sức bền của ý chí theo nhiều năm, sách tâm lý hay mượn một chữ tiếng Anh nghĩa gốc là hạt sạn; chữ grit trong tâm lý học kể rõ hai vế của khái niệm này.
Chóng chán, nản chí, đuối sức: mặt ngược của bền bỉ
Ứng với vế sức là đuối sức, mau mệt. Ứng với vế chí là chóng chán, nản chí, nhụt chí; thành ngữ “cả thèm chóng chán” tả đúng kiểu người hăng lúc đầu rồi bỏ ngang. Khi nói kết quả của một việc thì đối lập là bỏ dở. Người xưa nhắc chuyện bền bỉ qua hình ảnh giọt nước mài mòn đá, giải nghĩa ở câu tục ngữ nước chảy đá mòn.
Đặt câu với bền bỉ, dẻo dai, chóng chán
- Suốt ba mươi năm, cô bền bỉ dạy chữ cho trẻ em vùng cao.
- Vận động viên ma-ra-tông cần đôi chân dẻo dai.
- Nhờ bền chí, anh Tư học xong đại học khi đã ngoài bốn mươi.
- Bé Na chóng chán, mua đàn được một tháng đã cất vào góc.
Hỏi nhanh về bền bỉ
Bền bỉ đồng nghĩa với từ nào?
Dẻo dai, dai sức; nói ý chí thì bền chí, bền lòng, kiên trì.
Trái nghĩa với bền bỉ là gì?
Chóng chán, nản chí, đuối sức; nói về việc thì bỏ dở.
Bền bỉ và kiên trì có thay nhau được không?
Khi câu nói ý chí thì được. Khi câu nói sức lực (“sức chịu đựng bền bỉ”) thì kiên trì không thay vào được.