Chiếc võng của bố là bài thơ trong phần Tự đánh giá cuối Bài 14 (Bài ca giữ nước), sách Tiếng Việt lớp 4 Cánh diều tập 2, trang 62. Bài viết giới thiệu ý chính của bài thơ, gợi ý đáp án 5 câu hỏi và bài tập (có đoạn văn mẫu), kèm cách tự nhận xét.
A. Đọc và làm bài tập: Chiếc võng của bố (trang 62)
Bài thơ của Phan Thế Cải gồm 4 khổ, mỗi khổ 4 dòng, mỗi dòng 5 chữ. Lời thơ là lời một bạn nhỏ kể về món quà của bố:
- Khổ 1: Bố từ chiến trường trở về, tặng em một chiếc võng màu xanh lá, đung đưa nhẹ như sóng nước.
- Khổ 2: Nằm trên võng, em thấy êm ái như được bố bế; tiếng võng đưa như đang kể chuyện những đêm bố băng rừng.
- Khổ 3: Em như nhìn thấy bầu trời sao lấp lánh qua kẽ lá, thấy cơn mưa rào và nghe tiếng cười của bố nơi chiến trường.
- Khổ 4: Vầng trăng bên cửa sổ khiến em nghĩ tới trăng Trường Sơn; chiếc võng giữ hơi ấm của bố, ru em lớn lên từng ngày.
Giải nghĩa từ:
- Chiến trường: nơi diễn ra các trận đánh.
- Dập dình: chuyển động lên xuống nhịp nhàng, đều đặn.
- Trường Sơn: dãy núi dài ở miền Trung, nơi bộ đội ta hành quân trong kháng chiến chống Mỹ.
Gợi ý đọc: đọc chậm, nhẹ nhàng như lời ru; ngắt nhịp 2/3 hoặc 3/2 ở mỗi dòng; khổ cuối đọc trầm, ấm, thể hiện tình yêu và lòng biết ơn bố.
Nội dung chính bài Chiếc võng của bố
Qua hình ảnh chiếc võng bố mang từ chiến trường về, bài thơ thể hiện tình yêu thương của bạn nhỏ dành cho bố và niềm tự hào về những năm tháng bố chiến đấu gian khổ ở Trường Sơn. Chiếc võng vừa là kỉ vật, vừa như vòng tay của bố luôn che chở cho em.
Câu hỏi và bài tập (trang 62)
Câu 1 (trang 62): Bạn nhỏ cảm nhận được những gì khi nằm trên chiếc võng bố cho? Tìm các ý đúng:
a) Cảm thấy chiếc võng dập dình như sóng.
b) Cảm thấy chiếc võng cong như vầng trăng.
c) Cảm thấy chiếc võng êm như tay bố nâng.
d) Cảm thấy chiếc võng mang hơi ấm và những kỉ niệm của bố ở chiến trường.
Trả lời: Chọn c, d. Khổ 2 nói rõ khi nằm võng, em thấy êm như được bố nâng (ý c). Các khổ 2, 3, 4 cho thấy chiếc võng gợi lại những kỉ niệm của bố ở chiến trường và còn giữ hơi ấm của bố (ý d). Ý b không có trong bài; ý a là hình ảnh tả chiếc võng ở khổ đầu, lúc bố vừa trao võng cho em.
Câu 2 (trang 62): Chiếc võng gắn với những kỉ niệm nào của bố? Tìm các ý đúng:
a) Chiếc võng êm như tay bố nâng.
b) Chiếc võng gắn với những đêm bố vượt rừng.
c) Chiếc võng gắn với những cơn mưa rào bố trải qua.
d) Chiếc võng gắn với những đêm trăng ở Trường Sơn.
Trả lời: Chọn b, c, d. Bài thơ nhắc tới những đêm bố băng rừng (khổ 2), những cơn mưa rào nơi chiến trường (khổ 3) và vầng trăng Trường Sơn (khổ 4). Ý a là cảm giác của em khi nằm võng, không phải kỉ niệm của bố.
Câu 3 (trang 62): Theo em, vì sao bạn nhỏ biết được những kỉ niệm ấy? Tìm ý đúng:
a) Vì bạn nhỏ được bố kể cho nghe.
b) Vì bạn nhỏ được chiếc võng kể cho nghe.
c) Vì bạn nhỏ được những cơn mưa rào kể cho nghe.
d) Vì bạn nhỏ được vầng trăng Trường Sơn kể cho nghe.
Trả lời: Chọn a. Trong bài thơ, tác giả viết chiếc võng đung đưa và “kể” chuyện; đó là cách nói nhân hoá cho hay hơn. Thật ra, chiếc võng, cơn mưa hay vầng trăng không biết nói. Bạn nhỏ biết những kỉ niệm ấy vì đã được bố kể lại; nằm trên võng, em nhớ tới những câu chuyện của bố.
Lưu ý: có sách giải chọn b vì dựa đúng vào chữ trong bài thơ. Câu hỏi bắt đầu bằng “Theo em”, tức là hỏi em suy nghĩ về điều có thật, nên ý a hợp lí hơn.
Câu 4 (trang 62): Tìm trạng ngữ trong câu sau:
Hôm ở chiến trường về, bố cho em một chiếc võng màu xanh lá cây.
Trả lời: Trạng ngữ là Hôm ở chiến trường về. Trạng ngữ này chỉ thời gian, trả lời câu hỏi Khi nào bố cho em chiếc võng? Nó đứng đầu câu và được ngăn cách với chủ ngữ, vị ngữ bằng dấu phẩy.
Câu 5 (trang 62): Đóng vai bạn nhỏ, viết một đoạn văn nói về cảm xúc của em khi nằm trên chiếc võng bố cho.
Trả lời: Em xưng “em” (hoặc “tôi”) như bạn nhỏ trong bài thơ, kể em nằm võng thấy gì, nghĩ gì, và nói lên tình cảm với bố. Đoạn văn tham khảo:
Chiều nào đi học về, em cũng thích nằm trên chiếc võng xanh bố mang từ chiến trường về. Võng đưa nhè nhẹ, êm như vòng tay bố ôm em vào lòng. Nằm trên võng, em hay nhớ tới những câu chuyện bố kể: những đêm bố hành quân qua rừng sâu, những trận mưa rừng ướt sũng, những đêm trăng sáng trên dãy Trường Sơn. Em thương bố đã chịu biết bao vất vả để chúng em được sống yên vui. Em yêu chiếc võng của bố lắm, vì trong đó có cả hơi ấm và tình thương bố dành cho em.
B. Tự nhận xét (trang 62)
Câu 1 (trang 62): Em đạt yêu cầu ở mức nào?
Trả lời: Em so với gợi ý: câu 1 chọn c, d; câu 2 chọn b, c, d; câu 3 chọn a; câu 4 tìm đúng trạng ngữ chỉ thời gian. Câu 5 đạt khi em đóng đúng vai bạn nhỏ, nói được cảm xúc khi nằm võng và tình cảm với bố. Đúng hết là mức tốt; sai một hai ý là đạt; sai nhiều cần ôn lại. Muốn luyện thêm, em có thể làm phần tự đánh giá cuối Bài 13 với bài đọc Diện mạo mới của Ea Lâm lớp 4 Cánh diều.
Câu 2 (trang 62): Em cần cố gắng thêm về mặt nào?
Trả lời: Em có thể cần:
- Đọc kĩ từng khổ thơ để phân biệt cảm nhận của bạn nhỏ với kỉ niệm của bố.
- Hiểu cách nói nhân hoá trong thơ (đồ vật biết kể, biết ru).
- Ôn cách tìm trạng ngữ chỉ thời gian, nơi chốn bằng câu hỏi Khi nào?, Ở đâu?
Ôn lại các bài đọc trong Bài 14: Mít tinh mừng độc lập, Bức ảnh, Trường Sa.