Tóm tắt Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân ngắn gọn – 7 mẫu hay nhất

Múa rối nước là môn sân khấu dân gian sinh ra từ làng quê lúa nước Bắc Bộ, tương truyền có từ thế kỉ XI – XII. Điểm độc đáo của nó là diễn trên mặt nước, con rối bằng gỗ sung được nghệ nhân giấu mình sau mành điều khiển bằng sào và dây. Ngày nay rối nước vẫn sống, nhưng cần được sáng tạo thêm để phát triển.

Văn bản giới thiệu múa rối nước – loại hình biểu diễn mà sân khấu là mặt nước, diễn viên là những con rối gỗ, còn người nghệ sĩ đứng khuất phía sau. Không ai biết chắc nó xuất hiện khi nào, chỉ biết theo truyền tụng, trò rối nước đã có từ khoảng thế kỉ XI – XII ở các làng chiêm trũng, ban đầu phục vụ hội làng, Tết nhất, sau đó vào thành phố và nhà hát. Nghệ thuật rối nước dựa trên hai trụ cột: tạo hình con rối và tài điều khiển. Sân khấu là thủy đình mái cong dựng trên ao hoặc trên bể nhân tạo; con rối tạc từ gỗ sung, sơn màu tươi; nghệ nhân dùng sào, dây để rối cử động khớp với lời và nhạc. Trong thời đại 4.0, rối nước vẫn được giữ gìn, thu hút trẻ em và khách nước ngoài, song những người tâm huyết mong nó phát triển bằng sáng tạo chứ không chỉ tăng suất diễn.

Phần 1 (sa-pô): Bằng lối nói đối lập – sàn diễn là nước, diễn viên là gỗ, con người đứng sau – tác giả dẫn người đọc đến với múa rối nước, môn nghệ thuật in đậm dấu ấn của cư dân trồng lúa ở Bắc Bộ.

Phần 2: Rối nước lớn lên từ sinh hoạt bình dị của làng quê vùng trũng; theo lời kể dân gian, nó hình thành khoảng thế kỉ XI – XII. Xưa kia rối nước diễn ở đình làng dịp hội, dịp Tết; nay đã có mặt ở nhà hát thành phố với quy mô khác hẳn.

Phần 3: Rối nước là sự hòa quyện giữa tạo hình và biểu diễn. Thủy đình dựng trên mặt ao (hoặc bể nước trong nhà hát) với mái cong, mành tre, cờ, lọng. Nghệ nhân đứng trong buồng trò, điều khiển rối bằng hệ sào và dây, khác hẳn rối cạn. Rối làm từ gỗ sung nhẹ, phần chân chìm dưới nước có đế giữ thăng bằng. Âm nhạc, ánh sáng, tiếng pháo góp phần làm nên thành công của tiết mục.

Phần 4: Ngày nay rối nước vẫn được duy trì ở các làng và nhiều điểm diễn trên cả nước. Tuy nhiên, phát triển thực sự đòi hỏi tìm tòi, sáng tạo, đào sâu giá trị truyền thống; những người yêu nghề vẫn luôn trăn trở về điều đó.

• Đối tượng: múa rối nước – nghệ thuật sân khấu dân gian của vùng đồng bằng Bắc Bộ.
• Thời điểm ra đời: không rõ chính xác; tương truyền khoảng thế kỉ XI – XII.
• Dịp và nơi diễn: xưa – hội làng, lễ Tết, ao làng; nay – nhà hát, khu du lịch.
• Sân khấu: thủy đình kiểu mái chùa, trang trí cờ, lọng, mành; khán giả làng đứng quanh ao, khán giả phố ngồi ghế.
• Con rối: gỗ sung, tạo hình ngộ nghĩnh, màu tươi; phần dưới chìm nước có đế.
• Điều khiển: sào kết hợp dây, nghệ nhân đứng sau mành (buồng trò); khác rối cạn.
• Âm thanh, ánh sáng: đàn, hát, trống, mõ, kèn, sáo, pháo.
• Hiện tại: vẫn được duy trì, hút khách nhỏ tuổi và khách quốc tế; cần sáng tạo để phát triển.

Bài viết mở ra bằng một lời giới thiệu như câu đố: có một trò diễn lấy nước làm sân khấu, lấy gỗ làm diễn viên, còn con người thì lặng lẽ ở hậu trường. Đó là múa rối nước, môn nghệ thuật thấm đẫm hơi thở đồng ruộng Bắc Bộ.

Thời điểm ra đời của rối nước không được ghi lại rõ ràng; nó nảy mầm từ những sinh hoạt nhỏ của làng quê chiêm trũng và theo truyền thuyết đã thành hình vào khoảng thế kỉ XI – XII. Qua bao thế hệ, nghệ thuật này ngày càng phổ biến và hoàn chỉnh. Ngày trước, rối nước thường xuất hiện trong hội làng hay dịp lễ Tết, khi việc đồng áng đã xong. Về sau, nó vào thành phố, vào nhà hát; mọi yếu tố cốt lõi vẫn giữ, chỉ có quy mô và không khí là đổi khác.

Tác giả chỉ ra hai mặt làm nên rối nước: cái đẹp của con rối được tạo tác và tài nghệ của người biểu diễn. Sân khấu là thủy đình – ở quê dựng giữa ao làng với mái cong, mành tre, cờ phướn, lọng; ở phố dựng trong nhà hát hay khu du lịch có hồ nhân tạo. Người làng đứng ngồi chen chúc quanh bờ ao, người phố ngồi ghế trong phòng mát, nhưng nghệ nhân ở đâu cũng cố giữ nét riêng của rối nước Việt. Khác rối cạn, rối nước được điều khiển bằng hệ thống sào và dây từ buồng trò sau mành; động tác của rối phải nhịp nhàng với lời thoại, âm nhạc. Con rối tạc bằng gỗ sung nhẹ, thân nổi, chân chìm có đế để đứng vững; dáng vẻ ngộ nghĩnh, màu sắc rực rỡ. Âm thanh và ánh sáng – tiếng đàn, tiếng trống, tiếng sáo, cả tiếng pháo – cũng không thể thiếu.

Phần cuối bàn về hiện tại: rối nước vẫn được biểu diễn ở nhiều làng và nhiều địa điểm, giúp trẻ em gần gũi nghệ thuật dân gian, giúp khách nước ngoài hiểu thêm văn hóa Việt. Nhưng tác giả nhắc rằng phát triển không đồng nghĩa với tăng điểm diễn, tăng vé bán; điều cần hơn là sáng tạo để phát huy giá trị mà người xưa để lại. Những nghệ nhân và người yêu rối nước vẫn đau đáu giữ gìn môn nghệ thuật ấy.

(Mẫu đóng vai để luyện kể lại; mọi thông tin bám theo văn bản.) Tôi là người đứng sau tấm mành tre của thủy đình. Khán giả chỉ thấy chú rối gỗ lướt trên mặt nước, ít ai thấy tôi đứng khuất trong buồng trò, tay giữ cây sào, tay kéo sợi dây để chú rối giơ tay, quay đầu đúng lúc tiếng trống, tiếng sáo nổi lên. Nghề này các cụ truyền lại từ lâu lắm, người ta bảo có từ thế kỉ XI – XII, khởi đầu ở những làng trũng quanh năm gắn với ruộng nước. Ngày xưa chúng tôi diễn ở ao đình dịp hội; bây giờ có thêm sân khấu trong nhà hát, khu du lịch. Con rối tôi dùng làm từ gỗ sung cho nhẹ, chân có đế để đứng vững dưới nước. Khách đến xem đông, cả trẻ con lẫn người nước ngoài, nhưng tôi vẫn băn khoăn: giữ nghề thôi chưa đủ, phải nghĩ ra cái mới mà không mất cái gốc của cha ông.

Kính thưa thầy cô và các bạn, văn bản Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân cung cấp ba nhóm thông tin. Thứ nhất, về lịch sử: rối nước là sản phẩm của làng quê lúa nước Bắc Bộ, ra đời cách đây chừng chín, mười thế kỉ theo lời truyền, và đã đi từ hội làng đến nhà hát. Thứ hai, về đặc trưng: sân khấu thủy đình, con rối gỗ sung, nghệ nhân điều khiển bằng sào và dây từ sau mành, kết hợp âm nhạc và ánh sáng. Thứ ba, về hiện tại và tương lai: rối nước vẫn được bảo tồn nhưng cần thêm sáng tạo để phát triển. Thông điệp của bài là hãy trân trọng và tiếp nối di sản mà tiền nhân trao lại.

Kết luận

Dù chọn mẫu ngắn hay dài, khi tóm tắt văn bản này em cần giữ đủ bốn ý: giới thiệu rối nước, nguồn gốc và dịp diễn, đặc điểm nghệ thuật, vấn đề bảo tồn – phát triển; không thêm thông tin ngoài văn bản. Để trả lời đầy đủ các câu hỏi SGK, em xem thêm các bài dưới đây.

Xem thêm:

• Soạn bài Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân (Kết nối tri thức 10)
• Tóm tắt Xúy Vân giả dại (chèo Kim Nham)
• Tóm tắt Huyện đường (tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến)