Tóm tắt Huyện đường (tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến) ngắn gọn, đầy đủ – 8 mẫu hay nhất

Trước giờ xử vụ trộm nhà Trùm Sò, tri huyện và đề lại bàn nhau cách xử để kiếm lợi. Họ định xử ngay những kẻ nghèo: Ốc năm năm tù, Nghêu năm chục trượng, lí trưởng phạt năm mươi quan tiền. Vụ của Trùm Sò giàu có và Thị Hến thì để lửng lơ nhằm moi tiền. Lính lệ đi đòi đương sự cũng nhân dịp nhắc khéo để được hậu tạ.

Đoạn trích kể lại một cảnh làm việc ở huyện đường khi vụ trộm nhà Trùm Sò được đưa lên quan. Tri huyện bước ra, tự giới thiệu mình là người có quyền thế, quen việc quan trường, xử kiện thì được thua tùy vào tiền. Đề lại vào hầu, hỏi quan định xử vụ Thị Hến và Trùm Sò thế nào. Tri huyện muốn để vụ án treo đó vì Trùm Sò giàu, có thể “ấy” được; đề lại liền góp ý cứ nói là còn tra cứu, còn Ốc, Nghêu, lí trưởng thì xử cho xong vì chẳng có gì để moi. Tri huyện đồng ý, tuyên luôn mức án cho ba người, riêng Thị Hến chưa xử vì xử Hến thì phải xử Sò. Sau đó, lính lệ được sai đi gọi đương sự; trước khi dẫn họ vào, lệ A còn kể công mình, khiến lí trưởng và Trùm Sò vội hứa trả ơn.

Phần 1 – Tri huyện tự bạch. Huyện đường được bài trí trang nghiêm với hoành phi, câu đối, bàn giấy, nghiên bút. Tri huyện từ nhà trong bước ra, dùng lối nói lối để khoe chức quyền: làm quan đã đủ bổng lộc, quen cả thú chơi bời, kiếm của bằng roi vọt và miệng lưỡi, xử kiện thì được thua do đồng tiền, dân nào không kiêng nể thì bỏ vào lao. Hắn còn tự khen mình chăm chỉ ra vào công đường.

Phần 2 – Tri huyện và đề lại bàn mưu. Đề lại vào hầu, cho biết hôm nay không có ai kiện, rồi hỏi về vụ Thị Hến, Nguyễn Sò. Tri huyện muốn kéo dài vụ án để moi tiền Trùm Sò; đề lại hưởng ứng, đề nghị xử nhanh những kẻ không có tiền. Tri huyện cười khoái trá, định án: Ốc năm năm tù, Nghêu năm chục trượng, lí trưởng phạt năm mươi quan vì đòi ăn lót. Đề lại hỏi xử Nghêu, Ốc rồi thì lấy lí gì không xử Sò, Hến; tri huyện đáp miệng lưỡi có trăm đường, Hến thì chưa nên xử vì xử Hến thì phải xử Sò. Đề lại khen quan xử hay, rồi gọi lính lệ đi đòi bên nguyên, bên bị, nhân chứng. Lính lệ A dẫn lí trưởng, Trùm Sò, Thị Hến vào, ghé tai nhắc họ về công của mình; hai người đàn ông vội hứa hậu tạ trước khi lệ A vào bẩm quan.

Cảnh tuồng mở ra ở huyện đường. Chính giữa tường treo bức hoành phi đề hai chữ “Huyện đường”, hai bên là câu đối. Bàn giấy của tri huyện đặt giữa, có ống bút, nghiên mực, điếu bình; bàn của đề lại ở bên trái, chất một chồng đơn từ. Khung cảnh nghiêm trang như một nơi thực thi công lí.

Tri huyện bước ra, ngồi vào ghế và cất giọng nói lối tự giới thiệu. Hắn khoe mình là người nắm quyền ở nha môn, bổng lộc đã đủ, chuyện trăng hoa cũng từng trải. Nhưng ngay trong lời khoe ấy, hắn thản nhiên thừa nhận làm quan là để lấy của, dựa vào roi vọt và miệng lưỡi; xử kiện thì ai có tiền người ấy thắng, kẻ nào không kiêng nể thì bị bỏ vào lao giam. Nói xong, hắn cười, tự thấy làm quan thật thú vị.

Đề lại bước ra chào. Tri huyện hỏi sao hôm nay nha lại vắng vẻ, dân không ai đến kiện. Đề lại thưa đúng là không có vụ nào, rồi nhắc vụ Thị Hến và Nguyễn Sò, hỏi quan đã định xử ra sao. Chẳng đợi đề lại góp ý, tri huyện nói luôn ý mình: cứ để vụ ấy lửng lơ, vì Trùm Sò rất giàu, hai người có thể kiếm chác. Đề lại hiểu ngay, bàn thêm: cứ bảo là còn phải tra cứu, còn những kẻ như Ốc, Nghêu, lí trưởng thì nên xử cho xong vì bọn ấy chẳng có gì để moi. Tri huyện tán thành, cười khoái trá và phán: Ốc năm năm tù, Nghêu năm chục trượng, lí trưởng vì đòi ăn lót nên phạt năm mươi quan tiền.

Đề lại khen quan xử sâu sắc nhưng băn khoăn: đã xử Nghêu, Ốc thì lấy lí gì để không xử Sò và Hến. Tri huyện cười, bảo chỗ khó mới là chỗ ăn thua, miệng lưỡi thì muốn nói sao cũng được; Thị Hến có thể cho về nhưng chưa nên xử vội, vì xử Hến thì phải xử luôn Sò. Đề lại lại khen quan xử hay, rồi gọi lính lệ.

Lính lệ A được sai ra đòi đủ bên nguyên, bên bị, nhân chứng; lính lệ B mang quạt lông ra hầu quan. Lệ A cho lí trưởng, Trùm Sò và Thị Hến vào trước, bắt Ốc và Nghêu ngồi đợi. Vừa vào, hắn bấm mấy người đứng lại, nói nhỏ rằng hôm nay quan bận lắm, hắn phải bẩm mãi quan mới chịu xử. Lí trưởng khen hắn tử tế, Trùm Sò vội hứa sẽ hậu tạ. Lệ A liền chạy vào, chắp tay bẩm quan rằng đã đòi vụ Nguyễn Sò đến hầu.

Sáng hôm ấy, tôi bước ra công đường, ngồi vào ghế và như thường lệ, tự nhắc lại cái nghề làm quan của mình: quyền đã có, lộc đã đủ, việc xử kiện xưa nay được thua đều nhờ đồng tiền. Thầy Đề ra hầu, bảo hôm nay chẳng có ai kiện, chỉ còn vụ Thị Hến với thằng Sò chưa định.

Tôi nói ngay ý mình: cứ để vụ ấy đu đưa, thằng Sò giàu lắm, thế nào chúng tôi cũng kiếm được. Thầy Đề hiểu ý, bàn cứ nói còn tra cứu, còn mấy đứa không có gì như thằng Ốc, thằng Nghêu, lão lí trưởng thì xử quách cho xong. Tôi khoái lắm, tuyên luôn: Ốc năm năm tù, Nghêu năm chục trượng, lí trưởng phạt năm mươi quan. Thầy Đề hỏi đã xử hai đứa kia thì lấy lí gì không xử Sò với Hến. Tôi bảo cái khó mới là cái ăn tiền, miệng lưỡi muốn nói đường nào chẳng được; Hến thì cứ để đó, vì xử Hến là phải xử Sò. Thầy Đề khen tôi xử hay, rồi gọi lính đòi người. Một lát sau, lệ A vào bẩm đã đòi vụ Nguyễn Sò đến hầu – còn ở ngoài kia hắn đã nói gì với họ thì tôi chẳng cần hỏi, vì tôi biết người của tôi cũng khôn như tôi.

Tôi làm đề lại ở huyện đã lâu, quen tính quan lắm. Hôm ấy chẳng thấy ai đến kiện, tôi bèn ra thưa với quan về vụ Thị Hến, Nguyễn Sò còn đang treo. Chưa để tôi nói hết, quan đã bảo cứ để đó đã, thằng Sò giàu, chúng tôi có thể “ấy” được. Tôi hiểu ngay, thưa thêm: cứ bảo là còn tra cứu, còn bọn thằng Ốc, thằng Nghêu, lão lí trưởng chẳng có gì để moi thì xử cho xong. Quan cười khoái trá, định án liền: Ốc năm năm tù, Nghêu năm chục trượng, lí trưởng phạt năm mươi quan.

Tôi khen quan xử sâu sắc, nhưng cũng hỏi thử: đã xử Nghêu với Ốc rồi thì lấy lí gì mà không xử Sò với Hến? Quan cười bảo chỗ khó mới là chỗ ăn thua, miệng lưỡi thì nói kiểu gì chẳng được; Hến cứ cho về nhưng chưa xử, vì xử Hến là phải xử Sò. Tôi khen quan xử hay, rồi gọi lính lệ ra đòi cả bên nguyên, bên bị, nhân chứng. Lát sau, lệ A dẫn lí trưởng, ông Trùm và chị Hến vào, lại còn ghé tai họ nói nhỏ gì đó trước khi vào bẩm quan. Tôi biết thừa: ở cái huyện đường này, từ quan đến lính, chẳng ai bỏ lỡ dịp kiếm chác.

Sau khi Ốc cùng thầy bói Nghêu ăn trộm nhà Trùm Sò, đồ trộm bị phát hiện ở chỗ Thị Hến và lí trưởng đòi ăn lót không được, vụ việc được đưa lên huyện. Cảnh Huyện đường (cảnh I, hồi II) diễn ra ngay trước phiên xử. Tri huyện tự giới thiệu mình là ông quan quen xử kiện theo đồng tiền, rồi cùng đề lại tính toán: những kẻ nghèo như Ốc, Nghêu, lí trưởng thì định án ngay, còn vụ của Trùm Sò giàu có thì cố ý kéo dài để moi tiền, Thị Hến cũng chưa xử để giữ thế với Sò. Lính lệ đi đòi đương sự, không quên kể công để được hậu tạ. Cảnh tuồng khép lại khi đương sự đã đứng chờ trước công đường, báo hiệu một phiên xử mà kết quả đã được định sẵn bằng tiền.

Một đêm, Ốc – kẻ chuyên nghề “đào ngạch” – cùng thầy bói Nghêu đột nhập nhà Trùm Sò để ăn trộm; Nghêu bị bắt, Ốc thoát. Ốc đem đồ trộm bán cho Thị Hến, người góa chồng buôn bán, thì bị Trùm Sò và lí trưởng bắt quả tang. Lí trưởng đòi Hến đút lót không thành, cả bọn kéo nhau lên huyện. Ở huyện đường, Ốc bị tù, Nghêu và lí trưởng bị đòn, lí trưởng và Trùm Sò còn phải chi tiền hối lộ. Thị Hến nhờ nhan sắc mà thoát tội, lại được tri huyện, đề lại để ý hẹn hò. Rốt cuộc, tri huyện, đề lại và lí trưởng cùng rơi vào bẫy khi chạm mặt nhau tại nhà Thị Hến và bị các bà vợ kéo đến đánh ghen một trận tơi bời.

Kết luận

Khi tóm tắt Huyện đường, em cần giữ đúng trình tự: khung cảnh và lời tự giới thiệu của tri huyện, cuộc bàn bạc giữa tri huyện và đề lại, mức án định sẵn cho Ốc, Nghêu, lí trưởng, việc cố ý treo vụ của Sò và Hến, cuối cùng là màn vòi vĩnh của lính lệ. Chi tiết quan trọng nhất là bản án được quyết định trước khi đương sự bước vào – đó là điểm châm biếm cốt lõi của cảnh tuồng.

Xem thêm:

• Soạn bài Huyện đường (Kết nối tri thức)
• Soạn bài Huyện Trìa xử án (Chân trời sáng tạo)
• Tóm tắt Xúy Vân giả dại
• Soạn bài Xúy Vân giả dại