Tóm tắt Một người Hà Nội (Nguyễn Khải) ngắn gọn, đầy đủ – 6 mẫu hay nhất

Cô Hiền là một người Hà Nội gốc, sống khôn ngoan, có nền nếp và lòng tự trọng. Qua bao biến cố từ hòa bình lập lại, chiến tranh chống Mĩ đến thời đổi mới, cô vẫn giữ được cốt cách của mình, sẵn lòng để con ra trận vì đất nước. Người cháu kể chuyện coi cô như một hạt bụi vàng của Hà Nội.

Năm 1955, nhân vật “tôi” về Hà Nội sau kháng chiến và đến thăm gia đình cô Hiền, người họ hàng bên ngoại. Thấy nhà cô rộng, ăn mặc, ăn uống sang trọng theo lối cũ, “tôi” cho rằng họ là tư sản, khó theo kịp thời mới. Nhưng cô Hiền lại thích nghi rất khéo: chỉ làm hoa giấy bán, bán nhà cho thuê, không cho chồng mở xưởng in. Cô từng chọn chồng, quyết định chuyện sinh con, dạy con đều có tính toán và nguyên tắc. Khi chiến tranh chống Mĩ diễn ra, cô để con trai đầu là Dũng đi chiến đấu, rồi không ngăn cản con trai thứ xin tòng quân. Năm 1975, Dũng trở về, kể chuyện người bạn Tuất đã hi sinh. Nhiều năm sau, cô Hiền đã già nhưng vẫn giữ nếp sống xưa; cô kể chuyện cây si đền Ngọc Sơn đổ rồi lại sống. “Tôi” thấy cô là một hạt bụi vàng của Hà Nội.

Phần 1: Năm 1955, “tôi” trở về Hà Nội, thấy gia đình cô Hiền sống trong nhà lớn, ăn uống theo lề lối, ăn mặc chỉn chu. Vợ chồng “tôi” bảo nhau nên giữ khoảng cách vì coi cô là tư sản.

Phần 2: Những năm sau, “tôi” thấy cô Hiền tỉnh táo trước thời cuộc: nhắc mọi người bớt vui, bớt nói để lo làm ăn; giữ chị vú như người nhà; chỉ mở cửa hàng hoa giấy tự làm; bán nhà ở Hàng Bún; ngăn chồng mua máy in để khỏi thành ông chủ.

Phần 3: Cô Hiền là người đàn bà thực tế, chưa từng để ai dụ dỗ; chọn chồng là thầy giáo hiền lành, định đoạt chuyện sinh nở, dạy con giữ phép tắc và lòng tự trọng. Năm 1965, cô để con trai cả vào Nam chiến đấu; sau đó con trai thứ cũng xin đi, cô không cản; cậu thi đỗ đại học nên được giữ lại.

Phần 4: Tháng 12 năm 1975, Dũng trở về. Trong bữa tiệc của những người Hà Nội thượng lưu cũ, “tôi” nói nhiều về Sài Gòn; còn Dũng kể chuyện Tuất, người bạn đã hi sinh, và buổi gặp mẹ Tuất ở nhà ga Hà Nội.

Phần 5: Nhiều năm sau, cô Hiền đã ngoài bảy mươi, vẫn giữ nguyên căn phòng khách cũ, lau chiếc bát thủy tiên đón Tết. “Tôi” kể những chuyện thiếu văn hóa ở Hà Nội; cô kể chuyện cây si bị bão quật rồi được cứu sống. “Tôi” ví cô như một hạt bụi vàng của Hà Nội.

Cô Hiền là chị em con dì ruột với mẹ của nhân vật “tôi”. Năm 1955, khi “tôi” từ kháng chiến về Hà Nội, gia đình cô vẫn ở lại thành phố suốt chín năm chống Pháp. Chồng cô là thầy giáo tiểu học, các con còn nhỏ. Họ ở một tòa nhà rộng nhìn ra đền Ngọc Sơn, ăn mặc sang trọng, bữa ăn trải khăn trắng, ai ngồi chỗ nấy. Vợ chồng “tôi”, vốn ăn uống xuề xòa kiểu lính, bảo nhau cô là tư sản, chớ nên dây dưa.

Những năm đầu hòa bình, “tôi” và bạn bè hân hoan, còn người Hà Nội cũ đang loay hoay thích nghi. Cô Hiền nhắc rằng niềm vui và lời nói đều nhiều quá, phải lo làm ăn. Cô cho anh bếp về quê, giữ lại chị vú, người gắn bó với gia đình mấy chục năm. Cô không bị học tập cải tạo vì chỉ có một cửa hàng hoa giấy tự tay làm, không thuê ai. Năm 1956, cô bán căn nhà cho thuê ở Hàng Bún; khi cán bộ đến hỏi, cô bảo cứ đến hỏi chủ mới. Cô cũng gạt ý định mua máy in của chồng vì như thế sẽ phải thuê thợ.

Cô Hiền là người rất thực tế. Thời trẻ, cô xinh đẹp, mở phòng khách văn chương, nhưng gần ba mươi tuổi lại lấy một thầy giáo hiền lành khiến cả Hà Nội ngạc nhiên. Sinh con thứ năm năm bốn mươi tuổi, cô quyết định thôi sinh để kịp nuôi con khôn lớn. Cô dạy con cách ngồi, cách ăn, cách nói, bảo điều quan trọng nhất là các con có lòng tự trọng, biết hổ thẹn.

Năm 1965, con trai đầu của cô tình nguyện vào Nam chiến đấu cùng hơn sáu trăm thanh niên Hà Nội. Cô đau lòng nhưng đồng ý. Ba năm không có tin con, cậu con thứ lại xin đi; cô chẳng giục cũng chẳng giữ, vì muốn được như mọi bà mẹ khác. May mắn, cậu thi đỗ đại học với điểm cao nên được giữ lại.

Tháng 12 năm 1975, Dũng trở về, gầy đen đến mức mẹ không nhận ra. Trong bữa tiệc mừng với những người bạn thượng lưu cũ của cô, “tôi” mải ca ngợi Sài Gòn, khiến mọi người im lặng. Dũng kể về Tuất, người bạn đã hi sinh ngay trước ngày toàn thắng. Đêm đoàn tàu chở họ dừng ở ga Hà Nội năm 1965, Tuất nghe tiếng mẹ đọc loa thông báo mà không được xuống gặp. Khi trở về, Dũng đến tìm mẹ Tuất, chưa kịp nói gì đã òa khóc, còn bà thì run rẩy an ủi lại Dũng.

Nhiều năm sau, “tôi” đã chuyển vào sống ở phía Nam, mỗi chuyến ra Bắc lại tạt qua thăm cô. Cô đã già, chồng đã mất, nhưng căn phòng tiếp khách vẫn như xưa; cô đang lau chiếc bát thủy tiên men đỏ. “Tôi” phàn nàn về những người Hà Nội thô lỗ, thiếu lễ độ. Cô không bình luận, chỉ kể chuyện cây si cổ thụ ở đền Ngọc Sơn bị bão làm bật rễ, được thành phố dùng cần cẩu kéo dậy, một tháng sau lại xanh lá. “Tôi” nghĩ một người như cô mất đi thì thật tiếc, như một hạt bụi vàng của Hà Nội chìm vào lòng đất.

Tôi là người Hà Nội, sống ở Hà Nội cả đời, kể cả suốt chín năm kháng chiến. Ngày hòa bình, thằng cháu bên ngoại từ chiến khu về, nhìn nhà tôi bằng con mắt dè chừng, cho tôi là tư sản. Tôi chẳng trách nó. Tôi chỉ lo làm ăn cho phải lẽ: tự làm hoa giấy bán, bán bớt cái nhà cho thuê, không để ông nhà tôi thành ông chủ xưởng in. Tôi dạy các con phải giữ lấy lòng tự trọng. Năm 1965, thằng cả xin vào Nam đánh giặc, tôi đau mà vẫn bằng lòng; thằng thứ hai cũng xin đi, tôi để nó tự quyết. Mười năm sau, thằng cả về, đen gầy đến nỗi tôi không nhận ra. Giờ tôi đã già. Hà Nội đổi khác nhiều, người ta xô bồ hơn. Nhưng tôi vẫn nhớ cây si đền Ngọc Sơn: bão quật tưởng chết, rồi lại sống. Hà Nội cũng thế, thời nào cũng có vẻ đẹp của nó.

Truyện kể về cô Hiền qua cái nhìn của người cháu từng đi kháng chiến. Ban đầu, người cháu nghi ngại vì cô sống theo lối tư sản, nhưng rồi thấy cô thích ứng với thời mới rất khéo, không bóc lột ai, luôn tính toán đúng. Cô coi trọng nền nếp, dạy con lòng tự trọng. Trong chiến tranh, cô để hai con trai tình nguyện ra trận vì không muốn con sống nhờ sự hi sinh của người khác. Khi Dũng trở về năm 1975, câu chuyện về người bạn Tuất đã hi sinh khiến cả bữa tiệc lặng đi. Về già, cô vẫn giữ nếp sống thanh lịch, kể chuyện cây si hồi sinh. Người cháu thấy cô là một hạt bụi vàng làm nên vẻ đẹp Hà Nội.

Kết luận

Khi tóm tắt Một người Hà Nội, em nên bám theo các chặng thời gian và những lựa chọn tiêu biểu của cô Hiền, đồng thời giữ được hai chi tiết quan trọng: câu chuyện về Tuất và hình ảnh cây si. Mẫu 1, 2, 6 dùng cho câu hỏi ngắn; mẫu 3, 4 giúp ôn tập kĩ; mẫu 5 phù hợp khi đề yêu cầu kể theo lời nhân vật.

Xem thêm:

• Soạn bài Một người Hà Nội – Ngữ văn 11 Cánh diều
• Tóm tắt Trái tim Đan-kô (Go-rơ-ki)
• Mở bài Một người Hà Nội hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp