Thường niên là tính từ Hán Việt, nghĩa là hằng năm: việc gì diễn ra đều đặn mỗi năm một lần thì gọi là thường niên. Ta gặp nó trong hội nghị thường niên, báo cáo thường niên, lễ hội thường niên. Nói nôm na, “thường niên nghĩa là gì” thì đáp: năm nào cũng có, đến hẹn lại lên.
| Nghĩa ngắn | Hằng năm, diễn ra đều đặn mỗi năm |
| Chữ Hán | 常年: thường (đều đặn) + niên (năm) |
| Loại từ | Tính từ; thường đứng sau danh từ (cuộc họp thường niên) |
| Tiếng Anh | Annual |
| Trái nghĩa gần | Bất thường, đột xuất |
Thường niên ghép từ hai chữ Hán nào?
Chữ thường 常 có nghĩa lâu dài, không đổi, đều đặn; cũng là chữ trong bình thường, thường xuyên, thường trực. Chữ niên 年 là năm, quen thuộc qua thanh niên, niên khóa, niên đại. Ghép lại, thường niên là cái gì đó năm nào cũng lặp lại theo lệ.
Điều thú vị là trong tiếng Hán hiện đại, 常年 lại hay được hiểu là quanh năm, năm này qua năm khác, như “quanh năm tuyết phủ”. Wiktionary và các từ điển Hán–Anh đều ghi nghĩa ấy. Tiếng Việt mượn chữ nhưng chọn một nghĩa hẹp hơn: không phải “suốt cả năm” mà là “mỗi năm một lần”. Nếu đọc tài liệu tiếng Trung, nên để ý kẻo dịch nhầm.
Những cụm từ hay đi với thường niên
Theo từ điển tiếng Việt, ví dụ điển hình là hội nghị thường niên và liên hoan phim thường niên. Đời sống hôm nay thêm nhiều cụm khác:
- Báo cáo thường niên: bản tổng kết một năm hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức.
- Đại hội cổ đông thường niên: cuộc họp mỗi năm một lần của cổ đông công ty cổ phần.
- Lễ hội thường niên: hội làng, hội đền mở vào một ngày cố định trong năm. Ý nghĩa của những ngày hội ấy có trong bài giải nghĩa chữ lễ hội và hội làng.
- Giải đấu thường niên, hội chợ thường niên: sự kiện tổ chức theo chu kì một năm.
Thường niên hay đi với danh từ chỉ sự kiện, cuộc họp, ấn phẩm. Ít ai nói “bữa cơm thường niên” dù năm nào cũng ăn Tết; với những việc gần gũi, tiếng Việt chuộng chữ “hằng năm” hơn.
Thường niên, định kì hay thường kì?
| Từ | Chu kì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thường niên | Đúng một năm một lần | Hội nghị khách hàng thường niên |
| Hằng năm | Mỗi năm; dùng được cả văn nói lẫn văn viết | Hằng năm, làng mở hội vào rằm tháng Giêng |
| Định kì | Theo một khoảng cố định, có thể là tháng, quý, năm | Khám sức khỏe định kì sáu tháng |
| Thường kì | Theo lịch đã quy định, thường dùng cho kì họp | Phiên họp thường kì hằng tháng |
| Bất thường | Không theo lịch, triệu tập khi cần | Cuộc họp bất thường |
Người viết hay nhầm thường niên với định kì. Định kì chỉ nói rằng có chu kì, chưa nói chu kì bao lâu; thường niên thì đã chốt sẵn là một năm. Vì thế “báo cáo định kì hằng quý” là đúng, còn “báo cáo thường niên hằng quý” là tự mâu thuẫn.
Vì sao có người chê cụm “đại hội đồng cổ đông thường niên”?
Luật Doanh nghiệp năm 2020 viết rằng Đại hội đồng cổ đông họp thường niên mỗi năm một lần, ngoài ra có thể họp bất thường. Trong câu ấy, “thường niên” đi với chữ “họp”. Một bài trên báo Văn hóa cho rằng cụm in trên phông sân khấu “Đại hội đồng cổ đông thường niên” là chưa chuẩn, vì Đại hội đồng cổ đông là tên một cơ quan, còn thứ lặp lại theo năm là cuộc họp; nên gọi là “Đại hội cổ đông thường niên” hoặc “cuộc họp thường niên của Đại hội đồng cổ đông”.
Dù vậy, cách nói cũ vẫn xuất hiện nhiều trong văn bản của doanh nghiệp. Bài học ngôn ngữ ở đây khá gọn: muốn dùng thường niên cho đúng, hãy hỏi xem cái gì thực sự lặp lại mỗi năm. Cũng như vậy, một ngày gợi lại kỉ niệm cũ có thể được tổ chức thường niên, nhưng kỉ niệm thì không “thường niên” được.
Thường niên tiếng Anh và những cách gọi khác
Thường niên tiếng Anh là gì?
Là annual. Báo cáo thường niên là annual report, đại hội cổ đông thường niên là annual general meeting, viết tắt AGM.
Hằng năm và thường niên có thay cho nhau được không?
Phần lớn là được, nhưng sắc thái khác. Thường niên trang trọng, hợp văn bản hành chính; hằng năm mộc hơn, dùng được ở mọi nơi.
Viết “hằng năm” hay “hàng năm”?
Cả hai đều gặp trong sách báo. Không ít người chọn “hằng năm” cho nghĩa mỗi năm để khỏi lẫn với “hàng” chỉ số nhiều, như trong “hàng năm trời chờ đợi”.
Cuộc họp thường niên khác cuộc họp bất thường ra sao?
Cuộc họp thường niên có lịch sẵn, mỗi năm một lần. Cuộc họp bất thường được triệu tập khi phát sinh việc cần quyết ngay, không chờ tới kì họp năm sau.