Thương người như thể thương thân là câu tục ngữ dạy ta đem lòng thương, sự quan tâm dành cho chính mình mà dành cho người khác. Nói cách khác, hãy đặt mình vào chỗ của người kia: điều mình mong được đối xử thế nào thì đối xử với người ta như thế. Đây là một trong những câu nói gọn nhất về lòng nhân ái của người Việt, hay gặp trong đề nghị luận về tư tưởng, đạo lí.
| Nghĩa ngắn | Thương người khác như thương chính mình |
| Loại | Tục ngữ, sáu chữ, hai vế so sánh |
| Từ khó | như thể: như là, tựa như; thân: bản thân, chính mình |
| Chủ đề | Lòng nhân ái, sự đồng cảm, tương thân tương ái |
Thương người như thể thương thân nghĩa là gì?
Câu gồm hai vế nối bằng như thể, một kết từ có nghĩa “như là, tựa như” (từ điển dẫn đúng câu này làm ví dụ). Vế trước là việc cần làm: thương người. Vế sau là thước đo: thương thân, tức thương chính mình.
Cái khéo nằm ở thước đo ấy. Ai cũng biết mình đói thì khó chịu ra sao, bị bỏ rơi thì tủi thế nào, được giúp lúc ngặt nghèo thì nhớ đến bao giờ. Người xưa không cần định nghĩa lòng tốt dài dòng; họ chỉ bảo: cứ lấy cảm giác của mình mà đo nỗi đau của người. Thương người như thế thì không phải thương hờ, thương cho có, mà là thương bằng cả sự thấu hiểu.
Câu tục ngữ cũng ngầm nói một điều nữa: muốn thương người thì trước hết phải biết quý thân mình. Một người coi nhẹ chính mình khó mà có thước đo đúng cho người khác.
Thương người thế nào cho đúng?
Trong bài văn nghị luận, phần bàn luận thường xoay quanh ba câu hỏi: thương người biểu hiện ra sao, vì sao cần sống như vậy, và thương thế nào để không thành dễ dãi.
- Biểu hiện: từ việc rất nhỏ như nhường chỗ trên xe buýt, hỏi han bạn ngồi cạnh đang buồn, tới việc lớn như góp tiền, góp sức khi miền Trung lũ lụt.
- Ý nghĩa: người được giúp vượt qua khó khăn; người giúp thấy mình sống có ích; cộng đồng gắn bó hơn.
- Giới hạn: thương không có nghĩa là bao che cái sai. Thương một người bạn quay cóp mà cho chép bài là làm hại bạn. Cũng không nên giúp chỉ để khoe trên mạng.
Muốn xem một bài văn hoàn chỉnh, có thể đọc mẫu viết về chính câu này cho bản tin Chi đoàn trong tuyển bài nghị luận về tư tưởng, đạo lí lớp 11.
Câu dùng trong đời thường cũng tự nhiên: “Bà cụ đầu ngõ sống một mình, mưa bão thế này con sang hỏi xem bà có cần gì không. Thương người như thể thương thân con ạ.”
Một lời dạy nhiều nền văn hóa cùng có
Ý “lấy mình đo người” không riêng gì người Việt. Sách Luận ngữ ghi lời Khổng Tử: 己所不欲，勿施於人 (kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân), nghĩa là điều mình không muốn thì đừng làm cho người khác. Hai câu cùng một gốc nhưng khác chiều. Câu chữ Hán nói theo kiểu cấm đoán: đừng gây cho người điều mình ghét. Câu tục ngữ Việt nói theo kiểu khuyến khích: hãy chủ động thương người như thương mình. Một câu giữ cho ta khỏi làm hại, một câu đẩy ta đến chỗ giúp đỡ.
Ở nhiều nước, nguyên tắc này được gọi chung là “quy tắc vàng” trong ứng xử. Cách nói dân gian của ta ngắn hơn cả: sáu chữ, đọc một lần là nhớ.
Câu cùng ý và câu nói ngược
| Câu | Quan hệ | Sắc thái |
|---|---|---|
| Lá lành đùm lá rách | Cùng ý | Người khá giả hơn đỡ đần người khó khăn |
| Bầu ơi thương lấy bí cùng / Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn | Cùng ý | Thương nhau dù khác biệt |
| Nhiễu điều phủ lấy giá gương / Người trong một nước phải thương nhau cùng | Cùng ý | Thương nhau vì cùng một nước |
| Sống chết mặc bay | Ngược ý | Thờ ơ, mặc kệ nỗi khổ của người khác |
Câu đầu tiên trong bảng có câu chuyện riêng về chiếc lá gói bánh, đọc ở bài lá lành đùm lá rách. Còn khái niệm bao trùm cả nhóm câu này là tinh thần tương thân tương ái.
Điều phân biệt “thương người như thể thương thân” với các câu trên là cái thước đo “thân”. Lá lành đùm lá rách nói về quan hệ mạnh giúp yếu; câu này không phân trên dưới, ai cũng có thể là người thương và người được thương.
Như thể, thương thân và mấy điều cần nhớ
Thương người như thể thương thân là gì?
Là lời khuyên thương người khác bằng đúng mức mình thương mình: biết cảm thông với nỗi đau, sẵn lòng giúp đỡ khi người khác gặp khó khăn, và đối xử với họ như cách mình muốn được đối xử.
Chữ “như thể” trong câu nghĩa là gì?
“Như thể” là kết từ, nghĩa là như là, giống như. Câu tục ngữ vì vậy có thể hiểu là “thương người như là thương chính thân mình”.
Thương người như thể thương thân là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là tục ngữ. Câu diễn đạt trọn một lời khuyên về đạo lí làm người, và được sách Ngữ văn 7 xếp vào nhóm tục ngữ về con người, xã hội.
Học sinh có thể làm gì để sống theo câu này?
Giảng lại bài cho bạn còn chậm, không cười nhạo bạn có hoàn cảnh khó, góp sách vở cũ cho bạn vùng cao, nhắc người thân đội mũ bảo hiểm. Những việc nhỏ nhưng đều xuất phát từ việc đặt mình vào chỗ người khác.