Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Thể phú là gì? Phú cổ thể, phú Đường luật và Phú sông Bạch Đằng

Cập nhật 05/04/2025·MMavrick Nguyễn·11 phút đọc
Nội dung chính
  • Thể phú: tả cảnh để nói chí
  • Phú cổ thể và phú Đường luật
  • Năm dấu hiệu nhận ra một bài phú
  • Đọc Phú sông Bạch Đằng theo đặc trưng thể loại

Thể phú là thể văn cổ có gốc từ Trung Hoa, viết có vần (hoặc văn xuôi xen vần), thường tả cảnh vật, kể sự việc để từ đó bày tỏ tình cảm, nói chí hay bàn chuyện đời. Hỏi “phú là thể loại gì” trong giờ Ngữ văn, ví dụ quen nhất là Phú sông Bạch Đằng (Bạch Đằng giang phú) của Trương Hán Siêu đời Trần.

Nghĩa ngắn Thể văn có vần, phô bày cảnh vật, sự việc để gửi tình và chí
Chữ Hán 賦 (phú)
Thuộc Văn chương trung đại, nằm giữa thơ và văn xuôi
Hai dạng chính Phú cổ thể (câu tự do hơn, hay có lối chủ – khách) và phú Đường luật (bắt buộc vần, đối)
Dấu hiệu nhận biết Có vần, nhiều câu đối, tả cảnh rồi bình luận, giọng trang trọng và giàu điển cố
thể phú là gì
thể phú là gì? Thể văn có vần, tả cảnh nói chí

Thể phú: tả cảnh để nói chí

Người mới đọc phú thường lúng túng vì không biết xếp nó vào đâu. Gọi là thơ thì câu quá dài, dài ngắn không đều; gọi là văn xuôi thì lại có vần, có đối, đọc lên nghe nhịp nhàng. Thực ra phú đứng đúng ở khoảng giữa đó.

Chữ 賦 có một nghĩa là bày ra, phô ra. Sách lí luận văn học cổ của Trung Hoa như Văn tâm điêu long nhấn vào hai điểm: phú mô tả sự vật và phô trương văn vẻ. Theo cách hiểu truyền thống, “phú” còn là một trong ba lối làm thơ của Kinh Thi (phú, tỉ, hứng), nghĩa là nói thẳng, kể thẳng ra. Từ cái gốc “phô bày” ấy, phú thành một thể văn chuyên tả: tả sông núi, cung điện, mùa màng, chiến trận. Nhưng tả để làm gì? Bài phú hay bao giờ cũng mượn cảnh để chuyển sang tình, sang lời bàn về đạo lí, thời thế.

Thể văn này có từ thời Hán. Sang Việt Nam, phú được các triều đại dùng trong khoa cử: kì thi Hương, thi Hội từng có phần làm phú. Bên cạnh phú chữ Hán, ông cha ta còn viết phú bằng chữ Nôm, mà tiêu biểu xưa nhất là Cư trần lạc đạo phú gắn với vua Trần Nhân Tông.

Phú cổ thể và phú Đường luật

Cách chia phổ biến trong sách phổ thông dựa vào độ chặt của luật.

Tiêu chí Phú cổ thể Phú Đường luật (luật phú)
Thời kì hình thành Có trước, gắn với phú đời Hán Đặt ra từ đời Đường, dạng thông dụng nhất ở Việt Nam
Vần, đối Có vần, đối không quá chặt; câu dài ngắn tự do, gần văn xuôi Bắt buộc có vần và đối; mỗi câu chia hai vế đối nhau, chữ cuối câu gieo vần
Kết cấu Hay dựng cuộc đối đáp giữa chủ và khách Năm đoạn: lung (mở), biện nguyên, thích thực, phu diễn, nghị luận
Chỗ thường gặp Phú văn chương, phú vịnh sử Phú trong thi cử, văn tế làm theo lối phú

Riêng phú Đường luật còn có ba cách gieo vần: độc vận (một vần suốt bài), hạn vận (mỗi đoạn một vần) và phóng vận (đổi vần tự do). Câu mở đầu mỗi đoạn hay là câu bốn chữ. Còn khi bài phú buông gần hết luật, câu chảy tự nhiên như văn xuôi có vần, người ta gọi là phú lưu thủy, tức phú “nước chảy”.

Cũng nên biết các nhà nghiên cứu không gọi tên thống nhất. Cùng bài Bạch Đằng giang phú, có sách xếp vào cổ phú, có người gọi là văn phú hay phú lưu thủy. Đi thi, cứ theo cách gọi của sách giáo khoa là phú cổ thể là an toàn.

Năm dấu hiệu nhận ra một bài phú

  • Có vần. Đây là điểm tách phú khỏi văn xuôi thường. Vần có thể đổi theo đoạn, nhưng không bỏ hẳn.
  • Câu văn đi từng cặp. Hai vế đối nhau về ý, về nhịp, nhiều khi cả về thanh bằng trắc.
  • Tả trước, bàn sau. Phần lớn bài dành cho cảnh, cho việc; đoạn cuối mới chốt lại bằng lời bình về con người, lịch sử, đạo lí.
  • Lối chủ – khách. Với phú cổ thể, tác giả hay để một nhân vật “khách” hỏi, một nhân vật khác đáp. Cách này giúp tác giả nói được nhiều điều mà không cần xưng “tôi”.
  • Giọng khoa trương, dày điển cố. Phú thích kể liền một chuỗi địa danh, sự tích; muốn đọc trôi cần hiểu điển tích, điển cố là gì.

Đọc Phú sông Bạch Đằng theo đặc trưng thể loại

Bạch Đằng giang phú được Trương Hán Siêu viết bằng chữ Hán dưới thời Trần. Sách giáo khoa chương trình cũ in bản dịch, không in nguyên văn. Đặt bài này cạnh năm dấu hiệu trên, ta thấy gần như đủ cả.

Nhân vật khách và chuyến đi

Bài mở bằng một nhân vật “khách” mê ngao du, kể một hơi tên những vùng đất lừng danh mình đã đi qua. Lối liệt kê ấy là kiểu khoa trương quen thuộc của phú, nhằm cho thấy tầm vóc người đi và cái chí lớn muốn học theo các bậc đại nhân. Khi khách tới sông Bạch Đằng, cảnh chuyển hẳn: nước trời cuối thu bao la, bờ lau bãi lách, và dấu vết chiến trường xưa còn sót lại.

Các bô lão kể chuyện cũ

Đây là phần đối đáp, nét cổ thể rõ nhất. Các bô lão kể cho khách về những trận thắng trên dòng sông: Ngô Quyền phá quân Nam Hán, quân Trần bắt Ô Mã Nhi. Lời kể dồn dập, câu ngắn xen câu dài, tạo nên không khí trận mạc. Khi đặt hai thời đại cạnh nhau, bài phú cho thấy dòng sông như một chứng nhân của lịch sử.

Lời bàn và tiếng ca khép lại

Từ chuyện chiến trận, bài chuyển sang nghị luận: thắng giặc không chỉ nhờ đất hiểm mà chủ yếu nhờ người tài giỏi và có đức. Cuối bài, bô lão và khách lần lượt cất lời ca, kẻ bất nghĩa thì tiêu vong, người có đức thì tiếng thơm còn mãi. Phần tả – kể – bàn – ca ấy là một khung rất “phú”. Ai cần bố cục chi tiết có thể xem bố cục và nội dung Phú sông Bạch Đằng, hoặc trả lời câu hỏi SGK qua bài soạn Phú sông Bạch Đằng. Niềm tự hào về đời Trần trong bài cũng gần với tinh thần mà người ta gọi là hào khí Đông A thời nhà Trần.

Luyện nhận biết thể phú

Câu 1

Câu 1: Vì sao Phú sông Bạch Đằng được xếp vào phú cổ thể?

Đáp án: Vì bài có vần nhưng câu dài ngắn tự do, đối không bị ràng buộc chặt như luật phú, và tổ chức theo lối đối đáp chủ – khách (nhân vật khách và các bô lão). Đó là những nét của phú cổ thể chứ không phải phú Đường luật.

Câu 2

Câu 2: Kể tên năm đoạn của một bài phú Đường luật theo thứ tự.

Đáp án: Lung (mở đầu), biện nguyên (tìm gốc của đề), thích thực (giải thích ý nghĩa), phu diễn (tán rộng), nghị luận (bàn và tổng kết).

Câu 3

Câu 3: Điểm nào giúp phân biệt bài phú với một bài văn xuôi cổ thông thường?

Đáp án: Phú có vần và có nhiều câu đối hai vế, còn văn xuôi thường không bắt buộc vần. Ngoài ra, phú hay đi theo trình tự tả cảnh rồi mới bình luận.

Câu 4

Câu 4: Trong ba cách gieo vần độc vận, hạn vận, phóng vận, cách nào chặt nhất?

Đáp án: Độc vận, vì cả bài chỉ dùng một vần từ đầu đến cuối. Hạn vận cho mỗi đoạn một vần riêng, còn phóng vận đổi vần tùy ý.

Một chỗ học sinh hay viết sai: tên bài là Phú sông Bạch Đằng, còn Bạch Đằng hải khẩu của Nguyễn Trãi là một bài thơ chữ Hán viết về cửa biển ấy, không phải bài phú. Hai bài cùng đề tài nhưng khác hẳn thể loại.

Thể phú: mấy điều học sinh hay cần

Phú là gì trong văn học?

Phú là thể văn có vần của văn học trung đại, gốc Trung Hoa, chuyên phô bày cảnh vật, sự việc rồi gửi vào đó tình cảm, suy nghĩ của người viết. Chữ “phú” này khác chữ phú trong “giàu có” hay “phú quý”, dù viết cùng âm.

Phú cổ thể là gì?

Phú cổ thể là dạng phú có trước đời Đường, có vần nhưng câu văn tự do, đối không gò bó. Dạng này hay dùng cuộc đối đáp giữa chủ và khách để mở ra câu chuyện và lời bàn.

Thể phú có đặc điểm gì nổi bật nhất?

Nổi bật nhất là kết hợp vần với đối, đặt cảnh và việc lên trước rồi rút ra lời bình. Giọng điệu trang trọng, hay khoa trương, giàu điển cố.

Người Việt có viết phú bằng chữ Nôm không?

Có. Bên cạnh những bài phú chữ Hán như Bạch Đằng giang phú, văn học Việt Nam còn có phú Nôm, trong đó Cư trần lạc đạo phú thời Trần thường được nhắc đến như một trong những bài phú Nôm xưa nhất.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5