Thành phần gia đình là dòng khai trong sơ yếu lý lịch cho biết gia đình người khai thuộc tầng lớp xã hội nào, chẳng hạn trung nông, bần nông, công nhân hay viên chức. Ở nhiều mẫu cũ, mục này ghi đầy đủ là “thành phần gia đình sau cải cách ruộng đất”, vì cách xếp loại ấy được dùng từ đợt cải cách ruộng đất ở miền Bắc những năm 1953–1956.
| Nghĩa ngắn | Tầng lớp xã hội của gia đình, ghi trong lý lịch |
| Thường gặp ở | Sơ yếu lý lịch, hồ sơ xin việc, hồ sơ nhập học |
| Tên gọi khác | Thành phần gia đình sau cải cách; thành phần xuất thân |
| Ví dụ cách ghi | Trung nông, bần nông, công nhân, viên chức, tiểu thương |
Thành phần gia đình nghĩa là gì?
Chữ “thành phần” vốn có nghĩa là phần hợp thành một tổng thể. Trong lý lịch, nó được dùng theo nghĩa hẹp hơn: một nhóm người trong xã hội có chung vị trí kinh tế, chung cách sinh sống. Ghép với “gia đình”, cả cụm chỉ nhóm xã hội mà gia đình mình được xếp vào, thường là theo cha mẹ hoặc ông bà.
Mục này khác với các mục “nghề nghiệp”, “nơi ở” ở chỗ nó không mô tả từng người, mà mô tả cả gia đình bằng một chữ ngắn. Người khai chỉ ghi một từ như “trung nông”, “công nhân”, không cần giải thích thêm.
Người trẻ thường bối rối khi gặp mục này lần đầu, vì những chữ như cố nông, bần nông, phú nông ít khi xuất hiện trong lời nói hằng ngày. Đó là lớp từ của sách lịch sử và văn học viết về làng quê nửa đầu thế kỉ trước.
Vì sao lý lịch ghi “sau cải cách ruộng đất”?
Luật Cải cách ruộng đất được ban hành cuối năm 1953. Trong các năm 1953–1956, cải cách ruộng đất được tiến hành ở nông thôn miền Bắc. Khi làm cải cách, mỗi hộ ở nông thôn được xếp vào một thành phần dựa trên ruộng đất, trâu bò, nông cụ và việc có làm thuê hay thuê người làm hay không.
Kết quả xếp loại ấy được ghi vào giấy tờ và theo các gia đình về sau. Vì vậy, khi các mẫu lý lịch hỏi về xuất thân, người ta hay ghi rõ mốc “sau cải cách ruộng đất” để biết đang hỏi theo cách xếp loại nào. Một số mẫu khác dùng mốc tương tự như “sau cải tạo công thương nghiệp” hoặc “sau cải tạo nông nghiệp”; cách hiểu tên các thành phần vẫn giống nhau.
Chữ “sau” trong tên mục có ý nghĩa cụ thể: người khai ghi thành phần đã được xác định khi đợt cải cách kết thúc, chứ không phải tình trạng của gia đình trước đó hay ở thời điểm làm hồ sơ.
Những tên thành phần thường gặp trên giấy tờ
Ở nông thôn, các thành phần được xếp theo thứ tự từ ít đến nhiều ruộng đất. Điểm để phân biệt chủ yếu là ai trực tiếp làm ruộng và có thuê người hay không:
| Thành phần | Cách hiểu ngắn |
|---|---|
| Cố nông | Gần như không có ruộng đất, sống bằng làm thuê |
| Bần nông | Có ít ruộng, thiếu công cụ, phải làm thuê thêm mới đủ sống |
| Trung nông | Đủ ruộng, đủ sức kéo để tự làm, không làm thuê, không thuê người |
| Phú nông | Nhiều ruộng, tự làm một phần và thuê người làm phần còn lại |
| Địa chủ | Có nhiều ruộng đất, phần lớn không tự làm mà cho thuê để thu tô |
Hai thành phần đầu thường được nhắc gộp là “bần cố nông”. Nghĩa riêng từng từ có ở bài tầng lớp người làm ruộng ở giữa và bài người làm thuê không có ruộng.
Ở thành thị và với gia đình không làm nông, các tên hay gặp là công nhân, viên chức, công chức, tiểu thương (người buôn bán nhỏ), tiểu chủ (người có cơ sở sản xuất nhỏ), tiểu tư sản, tư sản, dân nghèo. Chữ tư sản ở đây gắn với khái niệm giai cấp làm chủ vốn liếng, cơ sở kinh doanh.
Thành phần gia đình khác thành phần bản thân
Nhiều mẫu lý lịch có hai dòng nằm sát nhau, nên rất hay bị điền lẫn:
- Thành phần gia đình nói về gia đình, thường theo cha mẹ hoặc ông bà: trung nông, công nhân, viên chức…
- Thành phần bản thân nói về chính người khai ở hiện tại: học sinh, sinh viên, công nhân, nhân viên văn phòng…
Một học sinh lớp 12 có bố mẹ làm ruộng có thể ghi gia đình “trung nông” hoặc theo cách ghi cũ của bố mẹ, còn bản thân ghi “học sinh”. Viết “con nhà nông” vào dòng thành phần bản thân là lỗi hay gặp.
Không biết nhà mình thuộc thành phần nào thì làm gì?
Cách chắc chắn nhất là hỏi bố mẹ, ông bà, hoặc xem lại bản lý lịch cũ mà bố mẹ đã khai khi đi làm, đi học. Mục này của con thường ghi giống mục của bố mẹ. Nếu bố mẹ ghi “viên chức” thì con cũng ghi “viên chức”; nếu gia đình làm nông từ trước và lý lịch cũ ghi “trung nông” thì giữ nguyên như vậy.
Không nên tự đoán theo tài sản hiện tại của gia đình, cũng không tự đổi sang một tên nghe “đẹp” hơn. Nếu vẫn chưa rõ, hãy hỏi trực tiếp nơi nhận hồ sơ xem họ cần ghi theo cách nào. Với nhiều hồ sơ nhập học hay xin việc ở doanh nghiệp, mục này chỉ cần ghi ngắn gọn, đúng với giấy tờ của gia đình.
Một lưu ý nhỏ khi viết: ghi đúng chính tả và viết thường như một danh từ chung, ví dụ “trung nông”, không viết hoa “Trung Nông” và không thêm chữ “thành phần” lặp lại phía trước.
Mấy dòng lý lịch người trẻ hay lúng túng
Thành phần gia đình là gì trong sơ yếu lý lịch?
Là dòng ghi gia đình người khai thuộc tầng lớp nào, theo cách xếp loại đã có trên giấy tờ của cha mẹ, ông bà. Thường chỉ ghi một từ như trung nông, công nhân, viên chức.
Thành phần gia đình sau cải cách ruộng đất ghi gì nếu bố mẹ là công nhân?
Ghi “công nhân”. Nếu bố và mẹ thuộc hai thành phần khác nhau, nên xem lý lịch cũ của gia đình đã ghi thế nào, hoặc hỏi nơi nhận hồ sơ.
Nhà làm nông thì ghi bần nông hay trung nông?
Không tự chọn theo cảm nhận. Hãy ghi đúng chữ mà lý lịch cũ của bố mẹ hoặc ông bà đã ghi. Nhiều gia đình làm nông được ghi là trung nông hoặc bần nông tùy hồ sơ gốc.
Thành phần gia đình và hoàn cảnh gia đình có giống nhau không?
Không hẳn. Hoàn cảnh gia đình mô tả điều kiện sống hiện tại, như bố mẹ làm nghề gì, ở đâu, có khó khăn gì. Thành phần gia đình là một chữ xếp loại đã có sẵn trên giấy tờ, thường được giữ nguyên qua nhiều năm.